Legal Guide · Practitioner Depth LAS

Anti-Nominee กฎหมายไทย
บทลงโทษและทางเลือกถูกกฎหมาย ✓

✓ ตรวจทบทวนข้อกฎหมายล่าสุดเมื่อวันที่ 11 กันยายน 2569 · นำฉบับที่ตรวจแล้วขึ้นเว็บไซต์เมื่อวันที่ 29 กันยายน 2569

Thai Anti-Nominee Law — Criminal Penalties, Civil Consequences & Legitimate Foreign Investment Structures
โดย ธันย์ธรณ์เทพ แย้มอุทัย, Ph.D. · Legal Advance Solution Co., Ltd. (LAS) · ปรับปรุงล่าสุด 13 เมษายน พ.ศ. 2569 ความเสี่ยง: สูงมาก

1. Nominee คืออะไร — ปัญหาและความสำคัญ What is a Nominee Shareholder — The Problem and Its Legal Significance

"Nominee Shareholder" หรือ ผู้ถือหุ้นแทน หมายถึงบุคคลสัญชาติไทยที่ถือหุ้นในบริษัทแทนคนต่างด้าว โดยตนเองไม่ใช่เจ้าของหุ้นที่แท้จริง ผู้ลงทุนต่างชาติยังคงถือครองและใช้อำนาจควบคุมบริษัทโดยพฤตินัย ทั้งที่ธุรกิจนั้นอยู่ในบัญชีท้าย พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 (FBA) ซึ่งห้ามหรือจำกัดคนต่างด้าวประกอบกิจการ

ระดับความเสี่ยง: สูงมาก โทษสูงสุด: จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับตั้งแต่ 100,000–1,000,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (FBA มาตรา 36) · นิติกรรมที่เกี่ยวข้องทั้งหมดอาจตกเป็นโมฆะ (ป.พ.พ. มาตรา 155) · ศาลมีอำนาจสั่งให้เลิกการถือหุ้นแทน หรือสั่งเลิกกิจการ (FBA มาตรา 36 และมาตรา 37)

ความแตกต่างระหว่างผู้ถือหุ้นโดยชอบและ Nominee

เกณฑ์ ผู้ถือหุ้นโดยชอบด้วยกฎหมาย Nominee Shareholder (ผิดกฎหมาย)
แหล่งที่มาของเงินลงทุน เงินทุนของตนเอง ไม่ได้กู้จากผู้ลงทุนต่างชาติ กู้ยืมหรือรับเงินจากคนต่างด้าวที่ตนถือหุ้นแทน
สิทธิออกเสียง ออกเสียงตามวิจารณญาณของตนเอง ออกเสียงตามคำสั่งของคนต่างด้าว / มอบอำนาจเด็ดขาด
การรับเงินปันผล รับเงินปันผลตามสัดส่วนหุ้นจริง ไม่รับปันผล หรือรับแล้วส่งต่อให้คนต่างด้าว
การควบคุมบริษัท มีส่วนร่วมตัดสินใจบริหารจริง คนต่างด้าวควบคุมการดำเนินงานทั้งหมด
สัญญาหุ้นส่วน ไม่มีข้อตกลงลับที่ให้คนต่างด้าวใช้สิทธิแทน มี Shareholders Agreement ลับให้คนต่างด้าวควบคุม
สถานะทางกฎหมาย ถูกกฎหมาย ผิด FBA มาตรา 36 — โทษอาญา

2. กฎหมายที่เกี่ยวข้อง Applicable Legal Framework — FBA Section 36 & Simulated Transactions

2.1 พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 36

§
มาตรา 36 — บทบัญญัติหลักว่าด้วย Nominee
พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542
ผู้มีสัญชาติไทยหรือนิติบุคคลที่มิใช่คนต่างด้าวตามพระราชบัญญัตินี้ ให้ความช่วยเหลือหรือสนับสนุนหรือร่วมประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว อันเป็นธุรกิจที่กำหนดไว้ในบัญชีท้ายพระราชบัญญัตินี้ โดยคนต่างด้าวนั้นมิได้รับอนุญาตให้ประกอบธุรกิจดังกล่าว หรือร่วมประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวโดยแสดงออกว่าเป็นธุรกิจของตนแต่ผู้เดียวหรือถือหุ้นแทนคนต่างด้าวในห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทจำกัด หรือนิติบุคคลใด ๆ เพื่อให้คนต่างด้าวประกอบธุรกิจโดยหลีกเลี่ยงหรือฝ่าฝืนบทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัตินี้ รวมทั้งคนต่างด้าวซึ่งยินยอมให้ผู้มีสัญชาติไทยหรือนิติบุคคลที่มิใช่คนต่างด้าวตามพระราชบัญญัตินี้กระทำการดังกล่าว ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงหนึ่งล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และให้ศาลสั่งให้เลิกการให้ความช่วยเหลือหรือสนับสนุน หรือสั่งให้เลิกการร่วมประกอบธุรกิจ หรือสั่งให้เลิกการถือหุ้น หรือการเป็นหุ้นส่วนนั้นเสีย แล้วแต่กรณี หากฝ่าฝืนไม่ปฏิบัติตามคำสั่งศาลต้องระวางโทษปรับวันละหนึ่งหมื่นบาทถึงห้าหมื่นบาทตลอดเวลาที่ยังฝ่าฝืนอยู่ พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 36
หมายเหตุนักปฏิบัติ มาตรา 36 ลงโทษ ทั้งสองฝ่าย: (1) คนสัญชาติไทยหรือนิติบุคคลไทยที่ถือหุ้นแทน และ (2) คนต่างด้าวที่ "ยินยอม" ให้มีการถือหุ้นแทน — การยินยอมโดยปริยายจากการทำสัญญาหรือมอบเงินก็เพียงพอ

2.2 พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 37

§
มาตรา 37 — โทษคนต่างด้าวที่ประกอบธุรกิจโดยฝ่าฝืน
พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542
คนต่างด้าวผู้ใดประกอบธุรกิจโดยฝ่าฝืนมาตรา ๖ มาตรา ๗ หรือมาตรา ๘ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงหนึ่งล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และให้ศาลสั่งเลิกการประกอบธุรกิจ หรือเลิกกิจการ หรือสั่งเลิกการเป็นผู้ถือหุ้น หรือเป็นหุ้นส่วน แล้วแต่กรณี หากฝ่าฝืนไม่ปฏิบัติตามคำสั่งศาลต้องระวางโทษปรับวันละหนึ่งหมื่นบาทถึงห้าหมื่นบาทตลอดเวลาที่ยังฝ่าฝืนอยู่ พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 37

2.3 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ — นิติกรรมอำพราง

§
มาตรา 150 — โมฆะกรรม
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
การใดมีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายเป็นการพ้นวิสัยหรือเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน การนั้นเป็นโมฆะ ป.พ.พ. มาตรา 150
§
มาตรา 155 — การแสดงเจตนาลวง (นิติกรรมอำพราง)
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
การแสดงเจตนาลวงโดยสมรู้กับคู่กรณีอีกฝ่ายหนึ่งเป็นโมฆะ แต่จะยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้บุคคลภายนอกผู้กระทำการโดยสุจริต และต้องเสียหายจากการแสดงเจตนาลวงนั้นมิได้ ถ้าการแสดงเจตนาลวงตามวรรคหนึ่งทำขึ้นเพื่ออำพรางนิติกรรมอื่น ให้นำบทบัญญัติของกฎหมายอันเกี่ยวกับนิติกรรมที่ถูกอำพรางมาใช้บังคับ ป.พ.พ. มาตรา 155
หมายเหตุนักปฏิบัติ — นิติกรรมอำพราง การถือหุ้นแทน (Nominee) เข้าลักษณะ "การแสดงเจตนาลวงโดยสมรู้กับคู่กรณี" ตาม ป.พ.พ. มาตรา 155 ส่งผลให้สัญญาผู้ถือหุ้น สัญญากู้ยืมที่ใช้ซื้อหุ้น และ Shareholders Agreement ที่เป็นส่วนหนึ่งของแผนการ ตกเป็นโมฆะทั้งหมด นอกจากนี้ ป.พ.พ. มาตรา 150 ยังทำให้การใดที่มีวัตถุประสงค์ต้องห้ามโดยกฎหมาย (เช่น ฝ่าฝืน FBA) ตกเป็นโมฆะอีกชั้นหนึ่งด้วย

2.4 ประมวลกฎหมายที่ดิน — โครงสร้างนอมินีถือครองที่ดิน

§
มาตรา 96 — การจำหน่ายที่ดินที่ถือครองแทนคนต่างด้าว
ประมวลกฎหมายที่ดิน
เมื่อปรากฏว่าผู้ใดได้มาซึ่งที่ดินแห่งใดในฐานะเป็นเจ้าของแทนคนต่างด้าว หรือนิติบุคคลตามความในมาตรา ๙๗ หรือมาตรา ๙๘ ให้อธิบดีมีอำนาจทำการจำหน่ายที่ดินนั้น และให้นำบทบัญญัติมาตรา ๙๔ มาใช้บังคับโดยอนุโลม ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 96
§
มาตรา 97 — นิติบุคคลที่ถือว่าเป็นคนต่างด้าว (เกณฑ์ 49%)
ประมวลกฎหมายที่ดิน
นิติบุคคลดังต่อไปนี้ให้มีสิทธิในที่ดินได้เสมือนกับคนต่างด้าว (๑) บริษัทจำกัดหรือบริษัทมหาชนจำกัดที่มีหุ้นอันเป็นทุนจดทะเบียน ถือโดยคนต่างด้าวเกินกว่าร้อยละสี่สิบเก้าของทุนจดทะเบียน หรือผู้ถือหุ้นเป็นคนต่างด้าวเกินกว่ากึ่งจำนวนผู้ถือหุ้น แล้วแต่กรณี ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 97
§
มาตรา 113 — บทลงโทษตัวแทนถือครองที่ดินแทนคนต่างด้าว
ประมวลกฎหมายที่ดิน
ผู้ใดได้มาซึ่งที่ดินในฐานะเป็นตัวแทนของคนต่างด้าว หรือนิติบุคคลตามความในมาตรา ๙๗ หรือมาตรา ๙๘ มีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือจำคุกไม่เกินสองปี หรือทั้งปรับทั้งจำ ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 113

3. คำสั่ง DBD ใหม่ 2568–2569 — มาตรการเข้มข้นขึ้น New DBD Enforcement Orders B.E. 2568–2569 — Heightened Scrutiny Requirements

กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) ออกคำสั่งชุดใหม่ ปี 2568–2569 เพื่อปิดช่องโหว่โครงสร้างนอมินีโดยเฉพาะ มีผลบังคับดังตาราง:

คำสั่งที่ กลุ่มเป้าหมาย ข้อกำหนดสำคัญ วันมีผล
1/2569 การจดทะเบียนแก้ไขเพิ่มเติมให้คนต่างด้าวเข้าเป็นหุ้นส่วนของห้างหุ้นส่วน หรือเป็นกรรมการผู้มีอำนาจลงนามของบริษัทจำกัด หุ้นส่วนผู้จัดการ/กรรมการผู้ยื่นคำขอต้องทำหนังสือยืนยันว่าผู้เป็นหุ้นส่วนหรือผู้ถือหุ้นทุกคนได้ร่วมลงทุนและชำระค่าลงทุนจริง และไม่ได้ให้ความช่วยเหลือ สนับสนุน หรือร่วมประกอบธุรกิจกับคนต่างด้าวในลักษณะนอมินี (ออกเมื่อ 16 มีนาคม 2569) 1 เมษายน 2569
2/2568 การจดทะเบียนจัดตั้งห้างหุ้นส่วน/บริษัทที่มีคนต่างด้าวร่วมลงทุน (ไม่ถึง 50% ของทุน) หรือมีคนต่างด้าวเป็นผู้มีอำนาจลงนาม ยื่น Bank Statement ย้อนหลัง 3 เดือนของผู้เป็นหุ้นส่วน/ผู้ถือหุ้นสัญชาติไทยแต่ละราย ลงวันที่ 1 ธันวาคม 2568
3/2568 บุคคลในบัญชี AMLO รหัส HR-03 ยื่นตัวต่อนายทะเบียน + บัตรประชาชน + Bank Statement 3 เดือน + สัญญาหุ้นส่วน + หนังสือยินยอมสถานที่ 2568
4/2568 สำนักงานที่มีนิติบุคคลจดทะเบียน ณ ที่อยู่เดียวกัน ≥ 5 บริษัท หนังสือยินยอม + หลักฐานสิทธิสถานที่ + เอกสารที่อยู่สำนักงาน 1 มกราคม 2569
5/2568 ผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐที่ดำรงตำแหน่งในนิติบุคคล ยื่นตัวต่อนายทะเบียน + Bank Statement 3 เดือน + สัญญาหุ้นส่วน + หนังสือยินยอมสถานที่ 1 มกราคม 2569

ผู้มีอำนาจรับรองลายมือชื่อในเอกสาร DBD (ประกาศ 2568)

ประกาศสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง เรื่อง กำหนดบุคคลที่ผู้ขอจดทะเบียนห้างหุ้นส่วนและบริษัทจำกัดจะลงลายมือชื่อต่อหน้าได้ พ.ศ. 2568 (ลงวันที่ 15 ธันวาคม 2568) กำหนดผู้มีสิทธิรับรองลายมือชื่อในเอกสารจดทะเบียน ได้แก่:

ผลกระทบเชิงปฏิบัติสำหรับบริษัทต่างชาติ คำสั่ง 2/2568 มีนัยสำคัญ: Bank Statement ของผู้ถือหุ้นไทยต้องแสดงว่าเงินทุนมาจากแหล่งของตนเองจริง ไม่ใช่โอนมาจากคนต่างด้าว บริษัทที่ใช้โครงสร้างนอมินีจะไม่สามารถผ่านขั้นตอนนี้ได้ โดยเฉพาะกรณีที่ผู้ถือหุ้นไทยมีรายได้ไม่สอดคล้องกับมูลค่าหุ้นที่ถือ

4. บทลงโทษ — จำคุก ปรับ และผลทางแพ่ง Penalties — Criminal Imprisonment, Fines & Civil Consequences

ประเภทโทษ ฐานกฎหมาย โทษสูงสุด ผู้ถูกลงโทษ ระดับความเสี่ยง
โทษอาญา FBA มาตรา 36 จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับ 100,000–1,000,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ · ศาลสั่งให้เลิกการถือหุ้นแทน/เลิกการร่วมประกอบธุรกิจ · หากฝ่าฝืนคำสั่งศาล ปรับรายวัน 10,000–50,000 บาทตลอดเวลาที่ยังฝ่าฝืนอยู่ ผู้ถือหุ้นไทย (Nominee) + คนต่างด้าวที่ยินยอม สูงมาก
โทษอาญา FBA มาตรา 37 จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับ 100,000–1,000,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ + ศาลสั่งเลิกธุรกิจ / ถอนผู้ถือหุ้น คนต่างด้าวที่ประกอบธุรกิจโดยฝ่าฝืน มาตรา 6 ถึงมาตรา 8 สูงมาก
ผลทางแพ่ง ป.พ.พ. มาตรา 150 และมาตรา 155 นิติกรรมที่เกี่ยวข้องทั้งหมดตกเป็นโมฆะ — สัญญาผู้ถือหุ้น สัญญากู้ยืม Shareholders Agreement ทุกคู่สัญญาในโครงสร้างนอมินี สูงมาก
โทษที่ดิน ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 113 ปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือทั้งปรับทั้งจำ + อธิบดีมีอำนาจจำหน่ายที่ดิน (มาตรา 96) บุคคลที่ได้มาซึ่งที่ดินแทนคนต่างด้าว สูงมาก
สั่งเลิกบริษัท / เพิกถอนใบอนุญาต FBA + กฎหมายส่งเสริมการลงทุน ศาลสั่งเลิกกิจการ / ถอนใบอนุญาตธุรกิจต่างด้าว (FBL) / ถอนบัตร BOI บริษัทที่ใช้โครงสร้างนอมินี สูงมาก
ภาษีย้อนหลัง ประมวลรัษฎากร (ควรตรวจสอบมาตราที่ใช้บังคับตามข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี) ประเมินภาษีย้อนหลัง + เบี้ยปรับ + เงินเพิ่ม บริษัทและผู้ถือหุ้นที่เกี่ยวข้อง กลาง
ข้อสังเกตสำคัญ — กรรมการนิติบุคคล FBA มาตรา 41 บัญญัติว่า หากนิติบุคคลกระทำความผิดตามมาตรา 34 ถึงมาตรา 37 กรรมการ หุ้นส่วน หรือผู้มีอำนาจกระทำการแทนนิติบุคคล "ซึ่งรู้เห็นเป็นใจ" หรือ "มิได้จัดการตามสมควรเพื่อป้องกัน" ต้องรับโทษเช่นเดียวกัน — กรรมการที่รู้ว่าบริษัทใช้โครงสร้างนอมินีแต่ไม่ดำเนินการแก้ไขจึงมีความเสี่ยงส่วนตัวด้วย

5. สัญญาณเตือน — พฤติกรรมที่ DBD ตรวจสอบ Red Flags — Indicators DBD Examines to Detect Nominee Arrangements

DBD ใช้ทั้งการตรวจสอบเอกสาร การวิเคราะห์รูปแบบการลงคะแนน และข้อมูลจาก AMLO ในการตรวจหาโครงสร้างนอมินี พฤติกรรมต่อไปนี้เป็นสัญญาณเตือนที่พบบ่อยที่สุด:

# สัญญาณเตือน คำอธิบาย น้ำหนักความเสี่ยง
1 หนังสือมอบอำนาจทั่วไปให้คนต่างด้าว ผู้ถือหุ้นไทยมอบอำนาจแบบไม่จำกัดขอบเขตให้คนต่างด้าวควบคุมกิจการ สูงมาก
2 ผู้ถือหุ้นไทยกู้เงินจากคนต่างด้าวเพื่อซื้อหุ้น Bank Statement แสดงเงินโอนจากคนต่างด้าวมาก่อนวันซื้อหุ้น — ตรวจพบจากคำสั่ง 2/2568 สูงมาก
3 เงินปันผลไม่สอดคล้องกับสัดส่วนหุ้น ผู้ถือหุ้นไทย 51% ไม่ได้รับปันผล หรือรับแล้วโอนต่อให้คนต่างด้าว สูงมาก
4 รูปแบบการออกเสียงผิดปกติ ผู้ถือหุ้นไทยลงคะแนนตามทิศทางที่คนต่างด้าวกำหนดทุกครั้งโดยไม่มีข้อขัดแย้ง สูงมาก
5 สัดส่วนหุ้นพอดี 51:49 ผู้ถือหุ้นไทยถือพอดี 51% โดยเฉพาะหากผู้ถือหุ้นไทยเป็นพนักงานหรือญาติของคนต่างด้าว กลาง–สูง
6 ผู้ถือหุ้นไทยเป็นลูกจ้างของคนต่างด้าว บุคคลเดียวกันเป็นทั้งพนักงานและผู้ถือหุ้นในบริษัทที่นายจ้างต่างชาติควบคุม กลาง
คำเตือน — พฤติกรรมสะสม ในทางปฏิบัติ DBD มักพบสัญญาณเตือนหลายข้อรวมกัน เช่น ถือหุ้น 51:49 + มอบอำนาจทั่วไป + ไม่มีปันผล — สัญญาณเตือนแต่ละข้อโดยลำพังอาจยังไม่เพียงพอ แต่เมื่อปรากฏหลายข้อรวมกันย่อมเป็นพยานหลักฐานที่มีน้ำหนักเพียงพอสำหรับการดำเนินคดี

6. วิธีถือหุ้นถูกกฎหมาย — โครงสร้างทางเลือก Legitimate Foreign Investment Structures — BOI, Treaty of Amity, IBC, FBL

6.1 ภาพรวมเปรียบเทียบโครงสร้างที่ถูกกฎหมายกับนอมินี

เกณฑ์ โครงสร้างถูกกฎหมาย (BOI/Treaty/IBC/FBL) Nominee (ผิดกฎหมาย)
สัดส่วนถือหุ้นต่างชาติ สูงถึง 100% (BOI/Treaty) หรือตามที่ได้รับอนุญาต (FBL) ซ่อนสัดส่วนจริงผ่านหุ้นแทน
การยกเว้น FBA ได้รับยกเว้นโดยกฎหมายหรือใบอนุญาตอย่างชัดแจ้ง ไม่มีการยกเว้น — ฝ่าฝืน FBA
ความมั่นคงของโครงสร้าง มั่นคง ตราบเท่าที่ปฏิบัติตามเงื่อนไข เปราะบาง — โมฆะทันทีที่ถูกตรวจพบ
ต้นทุนระยะยาว สูงกว่าในระยะแรก แต่คาดการณ์ได้ เสี่ยงค่าปรับ จำคุก ค่าทนายความ ธุรกิจหยุดชะงัก
การโอนกิจการ/ขายกิจการ ทำได้โดยชอบ ยากหรือเป็นไปไม่ได้เนื่องจากโครงสร้างโมฆะ

6.2 รายละเอียดแต่ละโครงสร้างทางเลือก

โครงสร้าง สัดส่วนต่างชาติสูงสุด ข้อกำหนดสำคัญ ข้อจำกัด เหมาะกับ
BOI Investment Promotion
ส่งเสริมการลงทุน		 100% อยู่ในอุตสาหกรรมที่ BOI ส่งเสริม · ยื่นคำขอและรับ BOI Card · ปฏิบัติตามเงื่อนไขการลงทุน เฉพาะอุตสาหกรรมเป้าหมาย (อิเล็กทรอนิกส์ ยานยนต์ เกษตร ดิจิทัล สุขภาพ เป็นต้น) · มีเงื่อนไขรายได้/การจ้างงาน ธุรกิจการผลิต เทคโนโลยี เกษตรอุตสาหกรรม
Treaty of Amity (ไทย–สหรัฐ)
สนธิสัญญาทางไมตรี พ.ศ. 2509		 มากกว่า 50% (อเมริกัน) ผู้ถือหุ้นอเมริกันต้องเกินกว่า 50% · ขอหนังสือรับรองการประกอบธุรกิจจาก DBD (FBA มาตรา 11) · ปฏิบัติตามเงื่อนไขและแจ้งการเปลี่ยนแปลงตามที่ DBD กำหนด เฉพาะบริษัทที่ถือหุ้นโดยอเมริกันเกิน 50% เท่านั้น · ไม่คุ้มครองบัญชี 1–2 · ไม่รวมที่ดินและขนส่งภายใน บริษัทอเมริกันที่ต้องการถือหุ้นส่วนใหญ่ในธุรกิจบัญชีสาม
International Business Center (IBC)
บริษัทสำนักงานใหญ่ระหว่างประเทศ		 100% (ภายใต้กรอบ BOI) เป็น Regional HQ สำหรับบริษัทข้ามชาติ · มีรายได้จากต่างประเทศตามเกณฑ์ BOI · ขั้นต่ำพนักงานและค่าใช้จ่ายในไทย ต้องมีรายได้จากต่างประเทศจริง · ใช้ได้เฉพาะงาน HQ (treasury, branding, R&D) ไม่ใช่ Local sales บริษัทข้ามชาติที่ตั้ง Regional HQ ในไทย
Foreign Business License (FBL)
ใบอนุญาตประกอบธุรกิจต่างด้าว		 ตามที่ระบุในใบอนุญาต (อาจถึง 100%) ยื่นต่อคณะรัฐมนตรี (บัญชี 2) หรือ DBD (บัญชี 3) · แสดงประโยชน์ต่อประเทศ · กระบวนการใช้เวลานาน กระบวนการซับซ้อน ใช้เวลา 1–3 ปี · มีเงื่อนไขจำนวนพนักงานไทยและทุนขั้นต่ำ ธุรกิจที่ไม่เข้าเกณฑ์ BOI/Treaty แต่ต้องการดำเนินการในบัญชี 2–3
คำแนะนำเชิงกลยุทธ์ ต้นทุนของการขอ BOI, Treaty of Amity หรือ FBL โดยปกติต่ำกว่าต้นทุนรวมของโครงสร้างนอมินีที่ถูกตรวจพบอย่างมีนัยสำคัญ — เมื่อรวมค่าทนายความ ค่าปรับ การหยุดชะงักของธุรกิจ และความเสี่ยงโทษจำคุก นักลงทุนควรประเมินตั้งแต่เริ่มต้น

7. กรณีศึกษา (Anonymized) Case Study — Foreign Online Services Company (Anonymized)

กรณีศึกษา X — บริษัทบริการออนไลน์ต่างชาติ (Anonymized)

ข้อเท็จจริง: บริษัท X (ผู้ลงทุนสัญชาติประเทศ A) ต้องการดำเนินธุรกิจบริการออนไลน์ในไทย ซึ่งอยู่ในบัญชีสาม FBA จึงจดทะเบียนบริษัทในไทยโดยให้นาย B และนาง C (พนักงานบริษัทในเครือต่างชาติ) ถือหุ้น 51% รวมกัน ส่วนผู้ลงทุนต่างชาติถือ 49% มีการทำ Shareholders Agreement ให้คนต่างด้าวมีอำนาจควบคุมบริษัทอย่างแท้จริง

กระบวนการ: DBD ตรวจพบความผิดปกติจากการวิเคราะห์รูปแบบการลงคะแนนเสียงในที่ประชุมผู้ถือหุ้น และการไม่มีเงินปันผลจ่ายแก่ผู้ถือหุ้นไทย รวมถึง Bank Statement ของ B และ C แสดงว่าเงินลงทุนมาจากบัญชีของผู้ลงทุนต่างชาติ

ผลลัพธ์: คดีอาญาตาม FBA มาตรา 36 · ธุรกิจถูกสั่งระงับ · ค่าใช้จ่ายทางกฎหมายสูงมาก · ชื่อเสียงเสียหาย

บทเรียน: ต้นทุนของโครงสร้างนอมินี (ค่าทนาย ค่าปรับ การหยุดธุรกิจ ความเสี่ยงจำคุก) สูงกว่าต้นทุนขอ BOI หรือ FBL อย่างมากในระยะยาว

8. ข้อแนะนำเชิงปฏิบัติ Practical Recommendations for Lawyers and Foreign Investors

9. คำถามที่พบบ่อย (FAQ) Frequently Asked Questions

การถือหุ้นแทน (Nominee Shareholder) ผิดกฎหมายในไทยหรือไม่?
ใช่ การใช้ผู้ถือหุ้นสัญชาติไทยเพื่อหลีกเลี่ยงข้อจำกัดการถือหุ้นต่างชาติตามบัญชีท้าย FBA ถือเป็นความผิดทางอาญาตาม พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 36 โทษสูงสุด: จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับ 100,000–1,000,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
โทษตาม FBA มาตรา 36 มีอะไรบ้าง?
โทษอาญา: จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับ 100,000–1,000,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ · ศาลมีอำนาจสั่งเลิกการถือหุ้น / ยุติการร่วมประกอบธุรกิจ และหากฝ่าฝืนคำสั่งศาล ปรับรายวัน 10,000–50,000 บาทตลอดเวลาที่ยังฝ่าฝืนอยู่ · นิติกรรมที่เกี่ยวข้องตกเป็นโมฆะตาม ป.พ.พ. มาตรา 155 · ทั้งสองฝ่าย (ผู้ถือหุ้นไทยและคนต่างด้าว) ต้องรับโทษ
Treaty of Amity ช่วยบริษัทอเมริกันได้อย่างไร?
"สนธิสัญญาทางไมตรีและความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างราชอาณาจักรไทยและสหรัฐอเมริกา พ.ศ. 2509" อนุญาตให้บริษัทที่ผู้ถือหุ้นอเมริกันถือหุ้นเกินกว่า 50% ได้รับสิทธิเทียบเท่าบริษัทไทย ยกเว้นข้อจำกัดส่วนใหญ่ใน FBA บัญชีสาม ต้องขอหนังสือรับรองจาก DBD ตาม FBA มาตรา 11 และปฏิบัติตามเงื่อนไขที่ DBD กำหนด ข้อจำกัด: ใช้ได้เฉพาะนักลงทุนอเมริกัน ไม่ครอบคลุมบัญชี 1–2 และธุรกิจที่ดิน/ขนส่งภายใน
International Business Center (IBC) คืออะไร?
IBC คือรูปแบบบริษัทสำนักงานใหญ่ระดับภูมิภาคที่ BOI ส่งเสริม เหมาะสำหรับบริษัทข้ามชาติที่ต้องการตั้งศูนย์กลางในไทย ได้รับสิทธิยกเว้น FBA สิทธิประโยชน์ภาษี และความสะดวกด้านใบอนุญาตทำงาน ต้องมีรายได้จากต่างประเทศและพนักงานตามเกณฑ์ที่ BOI กำหนด
DBD ตรวจพบโครงสร้างนอมินีได้อย่างไร?
DBD ใช้หลายวิธี: (1) วิเคราะห์โครงสร้างผู้ถือหุ้นและรูปแบบการลงคะแนน (2) ตรวจสอบ Bank Statement ของผู้ถือหุ้นไทย (3) ตรวจสอบการจ่ายเงินปันผล (4) ความสัมพันธ์ระหว่างผู้ถือหุ้นไทยกับคนต่างด้าว (5) ตรวจสอบหนังสือมอบอำนาจ (6) ข้อมูลจาก AMLO สำหรับบุคคลในบัญชี HR-03
คำสั่ง DBD ใหม่ 2568–2569 กระทบบริษัทต่างชาติอย่างไร?
ผลกระทบหลัก 3 ด้าน: (1) ต้องยื่น Bank Statement ย้อนหลัง 3 เดือนของผู้ถือหุ้นไทยทุกคนในกรณีมีคนต่างด้าวร่วมลงทุน (คำสั่ง 2/2568) (2) บุคคลในบัญชี AMLO และผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐต้องยื่นตัวต่อนายทะเบียนพร้อมเอกสาร (คำสั่ง 3/2568 และ 5/2568) (3) บริษัทที่ใช้ที่อยู่ร่วมกับนิติบุคคลอื่นตั้งแต่ 5 แห่งขึ้นไปต้องแสดงหลักฐานสิทธิสถานที่ (คำสั่ง 4/2568)

เอกสารอ้างอิง References & Legal Sources

  1. พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 11 มาตรา 36 มาตรา 37 และมาตรา 41 —สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (OCS)
  2. ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 และมาตรา 155 — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
  3. ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 96 มาตรา 97 และมาตรา 113 — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
  4. สนธิสัญญาทางไมตรีและความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างราชอาณาจักรไทยและสหรัฐอเมริกา พ.ศ. 2509
  5. พระราชบัญญัติส่งเสริมการลงทุน พ.ศ. 2520
  6. กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) — www.dbd.go.th
  7. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) — www.boi.go.th
  8. คำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง ที่ 1/2569 — หลักเกณฑ์และวิธีการจดทะเบียนกรณีแก้ไขเพิ่มเติมให้คนต่างด้าวเป็นหุ้นส่วนของห้างหุ้นส่วน หรือเป็นกรรมการผู้มีอำนาจลงนามในบริษัทจำกัด (ลงวันที่ 16 มีนาคม 2569 มีผล 1 เมษายน 2569)
  9. คำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง ที่ 2/2568 — หลักเกณฑ์และเอกสารประกอบคำขอจดทะเบียนจัดตั้งห้างหุ้นส่วนและบริษัทจำกัด กรณีมีคนต่างด้าวร่วมลงทุนหรือมีอำนาจลงนาม (Bank Statement ย้อนหลัง 3 เดือน; ลงวันที่ 1 ธันวาคม 2568)
  10. คำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง ที่ 3/2568 — หลักเกณฑ์การจดทะเบียนของบุคคลที่เกี่ยวข้องกับการกระทำความผิดมูลฐาน (บัญชี AMLO HR-03)
  11. คำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง ที่ 4/2568 — หลักเกณฑ์การจดทะเบียนที่ตั้งสำนักงานแห่งใหญ่ (ลงวันที่ 15 ธันวาคม 2568 มีผล 1 มกราคม 2569)
  12. คำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง ที่ 5/2568 — หลักเกณฑ์การจดทะเบียนกรณีผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ (ลงวันที่ 15 ธันวาคม 2568 มีผล 1 มกราคม 2569)
  13. ประกาศสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง เรื่อง กำหนดบุคคลที่ผู้ขอจดทะเบียนห้างหุ้นส่วนและบริษัทจำกัดจะลงลายมือชื่อต่อหน้าได้ พ.ศ. 2568 (ลงวันที่ 15 ธันวาคม 2568)
ข้อจำกัดความรับผิดชอบ (Disclaimer)
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการและให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น มิใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับกรณีใดกรณีหนึ่งโดยเฉพาะ ผู้อ่านควรปรึกษาทนายความหรือที่ปรึกษากฎหมายที่มีใบอนุญาตก่อนดำเนินการใด ๆ ผู้เขียนและ Legal Advance Solution Co., Ltd. ขอปฏิเสธความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดจากการนำข้อมูลในบทความนี้ไปใช้โดยไม่ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

This article is provided for general informational and academic purposes only. It does not constitute legal advice for any specific matter. Readers must consult qualified legal counsel before taking any action. The author and Legal Advance Solution Co., Ltd. disclaim all liability for damages arising from reliance on this article without professional consultation.

© 2026 Thundthornthep Yamoutai, Ph.D. — Legal Advance Solution Co., Ltd. (LAS) — All Rights Reserved.