พิมพ์เขียวและแม่แบบสัญญาบริการด้านการแพทย์ทางไกลและการปรึกษาสุขภาพดิจิทัล (Telemedicine & Digital Health Platform Master Services Agreement Template)
โครงสร้างความยินยอมของผู้รับบริการ (Informed Consent), การจำแนกความรับผิดระหว่างแพลตฟอร์มกับแพทย์ผู้ประกอบวิชาชีพ, ข้อกำหนดส่งต่อผู้ป่วยฉุกเฉิน, และการคุ้มครองข้อมูลสุขภาพตาม PDPA ✓

ภูมิทัศน์กฎหมายการแพทย์ทางไกลและเฮลท์เทคในประเทศไทย Telemedicine Regulatory Framework

การประกอบกิจการ Telemedicine ในประเทศไทยไม่ได้ถูกควบคุมโดยกฎหมายฉบับเดียว แต่เป็นการผสมผสานระหว่างกฎหมายวิชาชีพและกฎหมายสถานพยาบาล โดยมีประกาศแพทยสภา เรื่อง แนวทางปฏิบัติการแพทย์ทางไกลหรือโทรเวช (telemedicine) และคลินิกออนไลน์ เป็นแกนกลาง [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] ซึ่งกำหนดมาตรฐานขั้นต่ำในการให้บริการว่าต้องมีการระบุตัวตนของผู้รับบริการและผู้ให้บริการที่ชัดเจน มีระบบสื่อสารที่มีความมั่นคงปลอดภัย และการวินิจฉัยต้องเป็นไปตามมาตรฐานวิชาชีพเฉกเช่นการตรวจที่สถานพยาบาล [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] ทั้งนี้ ต้องตรวจจากฉบับทางการว่าประกาศดังกล่าวมีเลขที่และวันที่ใช้บังคับอย่างไร ผูกพันแพทย์ผู้ให้บริการหรือแพลตฟอร์ม และข้อกำหนดเรื่องการยืนยันตัวตน (e-KYC) กับมาตรฐานเวชระเบียนอิเล็กทรอนิกส์มีที่มาจากเอกสารฉบับใด

ผลกระทบเชิงธุรกิจ Business Consequences

หากโครงสร้างสัญญาและกระบวนการทำงาน (Workflow) ไม่รัดกุม ธุรกิจอาจเผชิญความเสี่ยงดังนี้:

• คดีความแพ่ง: แพลตฟอร์มอาจถูกฟ้องให้ร่วมรับผิดในคดีแพทย์วินิจฉัยโรคผิดพลาด (Medical Malpractice) ในฐานะนายจ้างตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 425 หากแพทย์เป็นลูกจ้างและกระทำละเมิดไปในทางการที่จ้าง ในฐานะตัวการตามมาตรา 427 ซึ่งให้นำมาตรา 425 มาใช้บังคับแก่ตัวการและตัวแทนโดยอนุโลม หากแพทย์ทำการแทนแพลตฟอร์ม หรือตามมาตรา 821 หากแพลตฟอร์มเชิดแพทย์ออกแสดงเป็นตัวแทนของตน หรือรู้แล้วยอมให้แพทย์เชิดตนเองออกแสดงเป็นตัวแทนของแพลตฟอร์ม ซึ่งแพลตฟอร์มต้องรับผิดต่อผู้ป่วยผู้สุจริตเสมือนว่าแพทย์เป็นตัวแทนของตน การระบุในสัญญาว่าแพทย์เป็นผู้ประกอบวิชาชีพอิสระจึงไม่ตัดความรับผิดต่อผู้ป่วย หากความสัมพันธ์ที่แท้จริงหรือการแสดงออกต่อผู้ป่วยเป็นอย่างอื่น นอกจากนี้ แพลตฟอร์มยังอาจต้องรับผิดตามมาตรา 420 สำหรับความประมาทเลินเล่อของตนเอง เช่น ระบบคัดกรองอาการที่บกพร่อง
• ความสูญเสียต่อชีวิต: ปัญหาคนไข้ฉุกเฉินเสียชีวิตระหว่างรอวิดีโอคอลเนื่องจากระบบไม่มีโปรโตคอลคัดกรอง (Triage) ที่ดีพอ
• โทษทางปกครองและอาญา: ข้อมูลประวัติการรักษาคนไข้รั่วไหลอาจนำไปสู่โทษตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 ซึ่งแยกตามฐานความผิด ได้แก่ ผู้ควบคุมข้อมูลที่ฝ่าฝืนบทบัญญัติเกี่ยวกับข้อมูลอ่อนไหวตามมาตรา 26 มาตรา 27 หรือมาตรา 28 มีโทษปรับทางปกครองไม่เกินห้าล้านบาท (มาตรา 84) การไม่จัดให้มีมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยหรือไม่แจ้งเหตุละเมิดตามมาตรา 37 มีโทษปรับทางปกครองไม่เกินสามล้านบาท (มาตรา 83) และการเปิดเผยข้อมูลอ่อนไหวโดยฝ่าฝืนมาตรา 27 ในประการที่น่าจะทำให้ผู้อื่นเสียหายมีโทษอาญาตามมาตรา 79 นอกจากนี้ หากกิจกรรมของแพลตฟอร์มเข้าลักษณะการประกอบกิจการสถานพยาบาล แพลตฟอร์มอาจถูกเพิกถอนใบอนุญาตตามพระราชบัญญัติสถานพยาบาล พ.ศ. 2541 มาตรา 51

กรอบกฎหมายและ Claim Ledger Legal Framework

โครงสร้างข้อกำหนดการใช้งานสำหรับผู้ป่วย (Patient Terms of Service) และหนังสือแสดงความยินยอม Digital Informed Consent

สัญญาฝั่งผู้ป่วยต้องเน้นย้ำถึงข้อจำกัดของการแพทย์ทางไกล:

• Scope of Service: ระบุชัดเจนว่าบริการนี้ไม่ใช่บริการฉุกเฉิน หากมีอาการวิกฤตให้ติดต่อ 1669 ทันที
• Informed Consent: ต้องให้ผู้ป่วยกดยอมรับว่าเข้าใจถึงข้อจำกัดของการวินิจฉัยผ่านหน้าจอ ซึ่งอาจไม่แม่นยำเท่าการตรวจร่างกายจริง ส่วนข้อมูลสุขภาพ การเก็บรวบรวมที่จำเป็นเพื่อการวินิจฉัยโรคทางการแพทย์หรือการรักษาทางการแพทย์ ซึ่งข้อมูลอยู่ในความรับผิดชอบของผู้ประกอบวิชาชีพที่มีหน้าที่รักษาความลับตามกฎหมายและเป็นการปฏิบัติตามสัญญาระหว่างผู้ป่วยกับผู้ประกอบวิชาชีพทางการแพทย์ อาจเข้าข้อยกเว้นตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 มาตรา 26 (5) (ก) โดยไม่ต้องขอความยินยอมโดยชัดแจ้ง ส่วนการเก็บรวบรวมหรือใช้ข้อมูลสุขภาพที่ไม่เข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 26 เช่น เพื่อการตลาดหรือการวิเคราะห์เชิงพาณิชย์ของแพลตฟอร์ม ต้องได้รับความยินยอมโดยชัดแจ้ง และต้องแยกหนังสือยินยอมนั้นออกจากหนังสือแสดงความยินยอมรับการรักษาและข้อกำหนดการใช้งาน (Terms of Service) โดยการขอความยินยอมต้องแยกส่วนออกจากข้อความอื่นอย่างชัดเจนตามมาตรา 19
• Identity Verification: ผู้ป่วยยืนยันว่าข้อมูลสุขภาพและประวัติการแพ้ยาที่ให้ไว้เป็นความจริง

สัญญาระหว่างแพลตฟอร์มกับแพทย์ Doctor Onboarding Agreement

การบริหารจัดการความสัมพันธ์กับแพทย์มีความสำคัญสูงสุดในการป้องกันความรับผิด:

• Doctor Status (สถานะของแพทย์ในสัญญา): ระบุสถานะของแพทย์ในสัญญาให้สอดคล้องกับข้อเท็จจริง และตรวจว่าการควบคุมที่แพลตฟอร์มกำหนด เช่น ประกันภัยบังคับ การยืนยันตัวตน โปรโตคอลส่งต่อผู้ป่วย การจัดทำเวชระเบียนอิเล็กทรอนิกส์ และระบบคัดกรอง ไม่ทำให้เข้าลักษณะลูกจ้างตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568) มาตรา 5 ซึ่งนิยามลูกจ้างว่าผู้ซึ่งตกลงทำงานให้นายจ้างโดยรับค่าจ้างไม่ว่าจะเรียกชื่ออย่างไร หรือเข้าลักษณะตัวแทนซึ่งมีอำนาจทำการแทนแพลตฟอร์มตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 797 อันอาจทำให้แพลตฟอร์มในฐานะตัวการต้องร่วมรับผิดในผลแห่งละเมิดของแพทย์ตามมาตรา 427 ซึ่งให้นำมาตรา 425 มาใช้บังคับแก่ตัวการและตัวแทนโดยอนุโลม
• Professional Indemnity: บังคับให้แพทย์ต้องมีประกันภัยความรับผิดทางวิชาชีพที่ครอบคลุมการทำ Telemedicine
• Emergency Referral Protocol: แพทย์มีหน้าที่ต้องแนะนำและส่งต่อคนไข้ไปยังสถานพยาบาลที่ใกล้ที่สุดหากพบว่าอาการเกินขีดความสามารถของระบบทางไกล

การจ่ายยาและการจัดส่งยาทางไปรษณีย์ e-Prescription & Pharmacy Delivery Integration

การสั่งจ่ายและส่งมอบยาต้องเป็นไปตามพระราชบัญญัติยา พ.ศ. 2510 และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง โดยข้อกำหนดแต่ละข้อต่อไปนี้ต้องตรวจเลขมาตราและที่มาจากตัวบทฉบับทางการก่อนนำไปใช้:

• การสั่งยาต้องทำโดยแพทย์ที่มีใบประกอบวิชาชีพเท่านั้น [ต้องยืนยันมาตรา]
• ระบบต้องเชื่อมต่อกับเภสัชกรประจำร้านยาเพื่อตรวจสอบความถูกต้องก่อนการส่งมอบยา ตามพระราชบัญญัติยา พ.ศ. 2510 มาตรา 21 และมาตรา 39 (6) ซึ่งกำหนดให้ร้านขายยาแผนปัจจุบันต้องมีเภสัชกรประจำและให้เภสัชกรนั้นควบคุมการส่งมอบยาอันตราย ยาควบคุมพิเศษ หรือยาตามใบสั่งยา
• ต้องมีการบันทึกหลักฐานการรับยาและคำแนะนำการใช้ยาในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ [ต้องยืนยันมาตรา]

LAS Practice Note: ข้อความสัญญาแม่แบบสำคัญ Model Clauses

Limitation of Liability (Thai):

"บริษัทเป็นเพียงผู้ให้บริการแพลตฟอร์มทางเทคโนโลยีเพื่ออำนวยความสะดวกในการติดต่อสื่อสารระหว่างผู้รับบริการและแพทย์เท่านั้น บริษัทมิได้ประกอบวิชาชีพเวชกรรมและไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการวินิจฉัยหรือการรักษาพยาบาลของแพทย์ ความรับผิดต่อความเสียหายใด ๆ ที่เกิดจากการรักษาพยาบาลให้เป็นไปตามความรับผิดส่วนบุคคลของแพทย์ผู้ให้บริการ ทั้งนี้ ข้อความนี้ไม่ยกเว้นหรือจำกัดความรับผิดของบริษัทต่อความเสียหายต่อชีวิต ร่างกาย หรืออนามัยของผู้รับบริการ อันเกิดจากการกระทำโดยจงใจหรือประมาทเลินเล่อของบริษัทหรือของบุคคลซึ่งบริษัทต้องรับผิดด้วย และไม่ยกเว้นหรือจำกัดความรับผิดอื่นใดที่กฎหมายห้ามมิให้ยกเว้นหรือจำกัด"

Limitation of Liability (English):

"The Company acts solely as a technology platform provider. The Company does not practice medicine and is not responsible for the medical advice, diagnosis, or treatment provided by the Practitioners. Any liability arising from medical services shall be the sole responsibility of the respective Independent Practitioner. Nothing in this clause excludes or limits the Company's liability for death, bodily injury or harm to the health of a user caused by a wilful or negligent act of the Company or of any person for whose acts the Company is liable, or any other liability that cannot be excluded or limited by law."

Data Processing Agreement (DPA):

ต้องกำหนดบทบาทของแต่ละฝ่ายว่าเป็นผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลหรือผู้ประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคล และจัดให้มีข้อตกลงระหว่างผู้ควบคุมกับผู้ประมวลผลตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 มาตรา 40 พร้อมทั้งต้องระบุมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ (Cybersecurity) สำหรับข้อมูลเวชระเบียนตามมาตรา 37 (ซึ่งมาตรฐาน ISO/IEC 27001 เป็นเพียงตัวอย่างมาตรฐานที่ใช้ได้) หน้าที่ของผู้ประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลที่ต้องแจ้งให้ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลทราบถึงเหตุการละเมิดข้อมูลส่วนบุคคลที่เกิดขึ้นตามมาตรา 40 (2) ภายในระยะเวลาที่ข้อตกลงกำหนด เพื่อให้ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลแจ้งเหตุการละเมิดแก่สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลโดยไม่ชักช้าภายในเจ็ดสิบสองชั่วโมงนับแต่ทราบเหตุเท่าที่จะสามารถกระทำได้ตามมาตรา 37 (4) เว้นแต่การละเมิดนั้นไม่มีความเสี่ยงที่จะมีผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของบุคคล และแจ้งให้เจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลทราบพร้อมแนวทางการเยียวยาเมื่อการละเมิดมีความเสี่ยงสูง เงื่อนไขการเปิดเผยข้อมูลแก่ร้านยาและผู้จัดส่งยาตามมาตรา 27 และเงื่อนไขการส่งหรือโอนข้อมูลไปยังต่างประเทศตามมาตรา 28

ข้อต่อสู้ของแพลตฟอร์มดิจิทัลกับผู้ป่วย/ทายาทผู้เสียหาย Devil's Advocate

เมื่อเกิดคดีความ แพลตฟอร์มควรเตรียมข้อต่อสู้ดังนี้:

1. แพลตฟอร์มมิใช่นายจ้างหรือตัวการของแพทย์: พิสูจน์ตามข้อเท็จจริงว่าแพลตฟอร์มไม่มีอำนาจบังคับบัญชา (Control) เหนือการตัดสินใจทางการแพทย์ของแพทย์ และมิได้เชิดแพทย์ออกแสดงเป็นตัวแทนของตน ทั้งนี้ ความรับผิดของแพลตฟอร์มพิจารณาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 425 มาตรา 427 มาตรา 821 และมาตรา 428 ตามข้อเท็จจริง
2. ผู้ป่วยรับทราบข้อจำกัดของการให้บริการทางไกล: ผู้ป่วยได้ให้ความยินยอมโดยรับทราบข้อจำกัดของการรักษาทางไกลแล้ว ซึ่งใช้ประกอบการพิจารณาความประมาทเลินเล่อได้ แต่ไม่ตัดความรับผิดต่อความเสียหายต่อชีวิต ร่างกาย หรืออนามัยอันเกิดจากความจงใจหรือประมาทเลินเล่อตามพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 8 วรรคหนึ่ง
3. ผู้เสียหายมีส่วนผิด (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 442 ประกอบมาตรา 223): ความเสียหายเกิดจากการที่ผู้ป่วยปกปิดประวัติสุขภาพที่สำคัญ ซึ่งมีผลต่อจำนวนค่าสินไหมทดแทนที่ต้องชดใช้ตามพฤติการณ์

ตัวอย่างสถานการณ์จำลอง Worked Example

สถานการณ์: คนไข้ปรึกษาอาการแน่นหน้าอกผ่านแอป แพทย์วินิจฉัยเบื้องต้นว่าเป็นโรคกรดไหลย้อนและจ่ายยาลดกรด ต่อมาคนไข้เกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันและเสียชีวิต Legal Walkthrough:

• ตรวจสอบว่าระบบมีการถามคำถามคัดกรอง (Triage) หรือไม่ หากระบบตรวจพบคำว่า "แน่นหน้าอก" แล้วไม่ขึ้นคำเตือนให้ไปโรงพยาบาล แพลตฟอร์มอาจมีความเสี่ยงต่อความรับผิดในละเมิดของตนเองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 420
• ตรวจสอบสัญญา: หากสัญญากำหนดสถานะแพทย์ตามข้อเท็จจริงและมีหนังสือแสดงความยินยอมที่ครอบคลุมข้อจำกัดของการให้บริการทางไกล แพลตฟอร์มอาจใช้ข้อเท็จจริงเหล่านี้ประกอบการต่อสู้ว่าตนมิใช่ตัวการหรือนายจ้างของแพทย์ แต่ไม่อาจใช้ยกเว้นความรับผิดต่อความเสียหายต่อชีวิตหรือร่างกายอันเกิดจากความประมาทเลินเล่อของตนเองหรือของบุคคลที่ตนต้องรับผิดด้วย (พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 8 วรรคหนึ่ง)

Checklist 10 จุดตรวจสัญญาแพลตฟอร์มการแพทย์ทางไกล

• มีการขอความยินยอมโดยชัดแจ้ง (Explicit Consent) สำหรับข้อมูลสุขภาพตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 มาตรา 26 เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 26 วรรคหนึ่ง โดยแยกหนังสือยินยอมนี้ออกจากหนังสือแสดงความยินยอมรับการรักษาและ Terms of Service ตามมาตรา 19
• ระบุสถานะของแพทย์ในสัญญาให้สอดคล้องกับข้อเท็จจริง และตรวจว่าการควบคุมที่แพลตฟอร์มกำหนดไม่ทำให้เข้าลักษณะลูกจ้างหรือตัวแทน
• มีข้อกำหนด "Non-Emergency Service" ในหน้าแรก
• มีระบบยืนยันตัวตน (e-KYC) ทั้งสองฝ่าย
• ระบุหน้าที่ของแพทย์ในการจัดทำเวชระเบียน (EMR)
• มีข้อตกลงการส่งต่อผู้ป่วย (Referral Protocol)
• กำหนดมาตรฐานความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูล (Encryption)
• ระบุขอบเขตการสั่งจ่ายและส่งมอบยาให้เป็นไปตามพระราชบัญญัติยา พ.ศ. 2510 และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง [ต้องยืนยันมาตรา]
• ข้อความจำกัดความรับผิด (Limitation of Liability) ไม่ยกเว้นหรือจำกัดความรับผิดต่อความเสียหายต่อชีวิต ร่างกาย หรืออนามัยที่เกิดจากความจงใจหรือประมาทเลินเล่อของบริษัทหรือของบุคคลที่บริษัทต้องรับผิดด้วย (พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 8 วรรคหนึ่ง) ไม่ยกเว้นความรับผิดเพื่อกลฉ้อฉลหรือความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงของบริษัทเอง (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 373) และในส่วนอื่นมีผลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณี (มาตรา 4 และมาตรา 8 วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540)
• ระบุช่องทางการร้องเรียนและการระงับข้อพิพาท

คำถามที่พบบ่อย Frequently Asked Questions