คำตอบสั้น — Quick Answer / TL;DR
- ลำดับชั้นสิทธิและใบอนุญาตทำเหมืองตาม พ.ร.บ.แร่ พ.ศ. 2560: ใบอนุญาตอาชญาบัตรคือสิทธิในการสำรวจแร่ ในขณะที่ประทานบัตรคือสิทธิในการทำเหมืองแร่และจำหน่ายแร่ ตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 38 และมาตรา 59 (3) ซึ่งประทานบัตรแบ่งออกเป็น 3 ประเภทตามขนาดและระดับผลกระทบ (เหมืองประเภทที่ 1, ประเภทที่ 2 และประเภทที่ 3) มีกำหนดอายุไม่เกิน 30 ปี ตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 53 และมาตรา 58 การโอนประทานบัตรต้องได้รับอนุญาตตามที่ พ.ร.บ.แร่ พ.ศ. 2560 กำหนด โดยผู้อนุญาตคือผู้ออกประทานบัตร ได้แก่เจ้าพนักงานอุตสาหกรรมแร่ประจำท้องที่สำหรับการทำเหมืองประเภทที่ 1 และอธิบดีกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) สำหรับการทำเหมืองประเภทที่ 2 และประเภทที่ 3 ตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 4 และมาตรา 72 ส่วนการโอนหุ้นของนิติบุคคลผู้ถือประทานบัตรไม่ใช่การโอนประทานบัตร เพราะบริษัทที่จดทะเบียนแล้วเป็นนิติบุคคลต่างหากจากผู้ถือหุ้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1015 จึงต้องตรวจว่าตัวบทหรือเงื่อนไขแนบท้ายประทานบัตรกำหนดให้แจ้งหรือขออนุมัติหรือไม่ [ต้องยืนยันมาตรา]
- การตรวจสอบกรรมสิทธิ์ที่ดินและสิทธิเข้าใช้พื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ (Forestry Land Use Clearance): ประทานบัตรให้เพียงสิทธิในการทำเหมืองแร่ แต่ไม่ได้ให้สิทธิในตัวที่ดิน หากพื้นที่ทำเหมืองตั้งอยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ผู้ประกอบการต้องได้รับอนุญาตเข้าทำประโยชน์ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ตามพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 มาตรา 14 และมาตรา 16 จากกรมป่าไม้ โดยอธิบดีกรมป่าไม้มีอำนาจอนุญาตด้วยความเห็นชอบของคณะกรรมการพิจารณาการใช้ประโยชน์ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ และการเข้าทำประโยชน์เกี่ยวกับการทำเหมืองแร่อนุญาตได้คราวละไม่เกิน 10 ปี หากใบอนุญาตป่าไม้สิ้นอายุ แม้ประทานบัตรจะยังไม่หมดอายุ เหมืองก็ต้องหยุดดำเนินการทันที [ต้องยืนยันมาตรา: ผลของการสิ้นอายุหนังสืออนุญาต]
- ภาระผูกพันด้านสิ่งแวดล้อมและการวางหลักประกันฟื้นฟูพื้นที่เหมืองแร่ (Environmental & Reclamation Liabilities): การทำเหมืองแร่ส่วนใหญ่ต้องจัดทำรายงาน EHIA/EIA และปฏิบัติตามมาตรการป้องกันผลกระทบอย่างเคร่งครัด รวมถึงมีหน้าที่วางหลักประกันการฟื้นฟูสภาพพื้นที่การทำเหมืองตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 68 (9) และอาจมีภาระนำส่งเงินเข้ากองทุน ซึ่งเป็นภาระสองประเภทที่แตกต่างกัน โดยพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มิได้บัญญัติเรื่องกองทุนไว้ ชื่อกองทุน (เช่น "กองทุนฟื้นฟูพื้นที่ทำเหมืองแร่" และ "กองทุนเฝ้าระวังสุขภาพของประชาชน") ผู้ต้องนำส่ง อัตรา และแหล่งที่มาของภาระนี้จึงต้องตรวจแยกต่างหาก [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] ผู้ซื้อกิจการต้องตรวจสอบว่ามีการค้างนำส่งเงินเข้ากองทุนดังกล่าวหรือไม่ และมีความเสี่ยงถูกชุมชนฟ้องร้องเพิกถอนประทานบัตรต่อศาลปกครองหรือไม่
สถานการณ์ที่ผู้ประกอบการมักพบจริง
- เหตุการณ์: นักลงทุนเข้าซื้อกิจการเหมืองหินปูนอุตสาหกรรมโดยพิจารณาเพียงระยะเวลาคงเหลือของประทานบัตร แต่หลังจากเข้าครอบครองกิจการ กลับพบว่าใบอนุญาตเข้าทำประโยชน์ในเขตป่าสงวนแห่งชาติหมดอายุ หรือถูกชุมชนรอบพื้นที่ฟ้องต่อศาลปกครองเพื่อเพิกถอนประทานบัตรเนื่องจากกระบวนการรับฟังความคิดเห็นในการทำ EHIA ไม่ชอบด้วยกฎหมาย
- ความเข้าใจผิด: เชื่อว่าการได้รับประทานบัตรตาม พ.ร.บ.แร่ พ.ศ. 2560 ครอบคลุมสิทธิในการเข้าใช้พื้นที่ดินแล้ว และเข้าใจว่าประทานบัตรที่มีอายุเหลืออยู่จะสามารถดำเนินกิจการได้ต่อเนื่องโดยอัตโนมัติ
- จุดพลิก: การพบว่าประทานบัตรและใบอนุญาตใช้พื้นที่ป่าไม้เป็นสิทธิที่แยกออกจากกันตามกฎหมาย และภาระผูกพันในการนำส่งเงินเข้ากองทุนที่ค้างชำระยังคงเป็นของบริษัทเป้าหมาย ซึ่งเป็นนิติบุคคลต่างหากจากผู้ถือหุ้น ผู้ซื้อหุ้นจึงไม่ต้องรับผิดต่อหนี้นั้นโดยตรง แต่ภาระดังกล่าวกระทบมูลค่าหุ้นที่ซื้อ [ต้องยืนยันมาตรา]
- สิ่งที่ได้จากบทความ: แนวทางการตรวจเช็ก Legal Due Diligence เชิงลึก, โครงสร้างข้อสัญญา Mining Regulatory Warranties และ Specific Indemnity เพื่อป้องกันความเสี่ยง และเช็กลิสต์ 10 จุดตรวจสำคัญสำหรับการเข้าซื้อกิจการเหมืองแร่
ภูมิทัศน์กฎหมายทรัพยากรธรณีและอุตสาหกรรมเหมืองแร่ในประเทศไทย (พ.ร.บ.แร่ พ.ศ. 2560)
พระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 ได้วางโครงสร้างการบริหารจัดการทรัพยากรแร่ใหม่ทั้งหมด โดยเปลี่ยนผ่านจากระบบเดิมมาสู่ระบบการบริหารจัดการอย่างยั่งยืนและมีส่วนร่วมของประชาชน ภายใต้ พ.ร.บ.แร่ พ.ศ. 2560 สิทธิในการสำรวจและการทำเหมืองแร่ถูกแบ่งออกเป็นระดับอย่างชัดเจน ดังนี้:
- อาชญาบัตร (Prospecting Licences): สิทธิในการสำรวจแร่ แบ่งเป็น อาชญาบัตรสำรวจแร่, อาชญาบัตรผูกขาดสำรวจแร่ และอาชญาบัตรพิเศษ ตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 4 และมาตรา 38
- ประทานบัตร (Mining Leases/Concessions): สิทธิในการทำเหมืองแร่ภายในเขตพื้นที่และระยะเวลาที่กำหนด โดยประทานบัตรมีอายุไม่เกิน 30 ปี ตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 52 และมาตรา 58
กฎหมายฉบับนี้นำระบบคณะกรรมการแร่เข้ามามีบทบาทสำคัญในการอนุมัติอนุญาต และกำหนดให้การทำเหมืองแร่ต้องสอดคล้องกับยุทธศาสตร์การบริหารจัดการทรัพยากรแร่แห่งชาติ รวมถึงต้องผ่านกระบวนการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนอย่างเคร่งครัด
ผลกระทบเชิงธุรกิจ Business Consequences
การดำเนินกิจกรรม M&A ในอุตสาหกรรมเหมืองแร่โดยขาดการตรวจสอบสถานะความเสี่ยงด้านกฎหมายอย่างรอบคอบ อาจส่งผลกระทบต่อธุรกิจดังต่อไปนี้:
- ซื้อเหมืองหินมาแล้วเข้าพื้นที่ไม่ได้: กรณีที่ประทานบัตรยังไม่หมดอายุ แต่ใบอนุญาตเข้าทำประโยชน์ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ตามพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 มาตรา 16 หมดอายุหรือถูกปฏิเสธการต่ออายุ ทำให้ไม่สามารถดำเนินกิจกรรมการทำเหมืองในพื้นที่ได้ ส่งผลให้การลงทุนต้องหยุดชะงัก
- ชุมชนฟ้องศาลปกครองสั่งระงับประทานบัตร: กรณีที่รายงาน EHIA/EIA หรือกระบวนการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนดำเนินไปโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย อาจนำไปสู่การที่ศาลปกครองมีคำสั่งคุ้มครองชั่วคราวให้ระงับการทำเหมือง หรือมีคำพิพากษาเพิกถอนประทานบัตร
- ภาระหนี้ฟื้นฟูเหมืองแร่กระทบมูลค่ากิจการที่ซื้อ: ในการซื้อหุ้น หนี้และหน้าที่ตามกฎหมายเกี่ยวกับหลักประกันการฟื้นฟูพื้นที่ทำเหมืองและเงินนำส่งเข้ากองทุนที่ค้างชำระอยู่เดิมยังเป็นของบริษัทเป้าหมายซึ่งเป็นนิติบุคคลต่างหากจากผู้ถือหุ้น ผู้ซื้อหุ้นจึงไม่ต้องรับผิดต่อหนี้นั้นโดยตรง แต่ค่าใช้จ่ายและความเสี่ยงกระทบมูลค่าหุ้นและกระแสเงินสดของกิจการ ส่วนกรณีรับโอนประทานบัตรหรือซื้อทรัพย์สิน การรับภาระเดิมต้องตรวจตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 72 และตามที่สัญญากำหนด โดยการอนุญาตให้โอนประทานบัตรจะกระทำได้ต่อเมื่อมีการชำระหนี้สินที่ค้างชำระตามพระราชบัญญัตินั้นแก่เจ้าพนักงานอุตสาหกรรมแร่ประจำท้องที่จนครบถ้วนแล้ว และผู้รับโอนต้องรับโอนไปซึ่งสิทธิและหน้าที่ของผู้ถือประทานบัตร
กรอบกฎหมายและ Claim Ledger Legal Framework
| Claim ID | Legal Issue / Ground | Primary Statutory Reference | Key Verification Points | Risk Level |
|---|---|---|---|---|
| C-INVEST-16-01 | ความสมบูรณ์ของการถือครองประทานบัตรและการต่ออายุ | พระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 53 มาตรา 58 มาตรา 68 และมาตรา 72 | ตรวจสอบประเภทประทานบัตร (ประเภท 1-3), อายุคงเหลือ, การปฏิบัติตามเงื่อนไขแนบท้าย และประวัติการโอนสิทธิ | High |
| C-INVEST-16-02 | สิทธิการใช้ที่ดินป่าสงวนแห่งชาติ | พระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 มาตรา 14 และมาตรา 16 | ตรวจสอบใบอนุญาตทำประโยชน์ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ, ระยะเวลาอนุญาตที่ต้องสอดคล้องกับประทานบัตร | Critical |
| C-INVEST-16-03 | ความชอบด้วยกฎหมายของ EHIA/EIA และการรับฟังความคิดเห็น | พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 มาตรา 48 และมาตรา 50, พระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 52 มาตรา 53 และมาตรา 56 | ตรวจสอบรายงาน EHIA/EIA, บันทึกการรับฟังความคิดเห็นของชุมชน และการคงอยู่ของคดีในศาลปกครอง | Critical |
| C-INVEST-16-04 | ภาระผูกพันกองทุนฟื้นฟูและหลักประกันทางกฎหมาย | พระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 [ต้องยืนยันมาตรา] | ตรวจสอบการวางหลักประกันการฟื้นฟูพื้นที่, การจ่ายเงินสมทบกองทุนฟื้นฟูเหมืองแร่และกองทุนสุขภาพ | Medium |
| C-INVEST-16-05 | ความรับผิดชอบทางแพ่งและละเมิดต่อสิ่งแวดล้อม | ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 420 และมาตรา 438; ความรับผิดเฉพาะของเจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 มาตรา 96 | ตรวจสอบข้อเรียกร้องการค่าเสียหายจากชุมชน, การปนเปื้อนของมลพิษนอกเขตประทานบัตร | High |
การแยกแยะประเภทประทานบัตร (เหมืองประเภทที่ 1-3) และขั้นตอนการต่ออายุ
พ.ร.บ.แร่ พ.ศ. 2560 แบ่งประเภทการทำเหมืองออกเป็น 3 ประเภท ตามขนาด พื้นที่ และระดับผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ:
- เหมืองประเภทที่ 1: การทำเหมืองในเนื้อที่ไม่เกิน 100 ไร่ (พระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 53 (1)) ไม่มีการใช้วัตถุระเบิด และผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อย [ต้องยืนยันมาตรา: เงื่อนไขเรื่องวัตถุระเบิดและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งพระราชบัญญัติมิได้บัญญัติไว้ ต้องตรวจกับประกาศของรัฐมนตรีที่ออกตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 53] ทั้งนี้ผู้ออกประทานบัตรคือเจ้าพนักงานอุตสาหกรรมแร่ประจำท้องที่โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการแร่จังหวัดที่มีการทำเหมือง ตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 53 (1)
- เหมืองประเภทที่ 2: การทำเหมืองในเนื้อที่ไม่เกิน 625 ไร่ อนุญาตโดยอธิบดี กพร. โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการแร่ ตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 53 (2)
- เหมืองประเภทที่ 3: การทำเหมืองที่ไม่ใช่ประเภทที่ 1 หรือ 2 การทำเหมืองในทะเล และการทำเหมืองใต้ดิน อนุญาตโดยอธิบดี กพร. โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการแร่ ตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 53 (3) ส่วนการทำเหมืองที่เข้าลักษณะของโครงการที่ต้องจัดทำรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม พระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 53 กำหนดให้เป็นการทำเหมืองประเภทที่ 2 หรือประเภทที่ 3 แล้วแต่กรณี
การโอนและการต่ออายุประทานบัตร
- การโอนประทานบัตร: ต้องได้รับอนุญาตตามที่ พ.ร.บ.แร่ พ.ศ. 2560 กำหนด โดยผู้อนุญาตคือผู้ออกประทานบัตร (เจ้าพนักงานอุตสาหกรรมแร่ประจำท้องที่สำหรับการทำเหมืองประเภทที่ 1 หรืออธิบดี กพร. สำหรับการทำเหมืองประเภทที่ 2 และประเภทที่ 3) ตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 4 และมาตรา 72
- การต่ออายุ: ต้องยื่นคำขอต่ออายุก่อนประทานบัตรสิ้นอายุไม่น้อยกว่า 180 วัน แต่ไม่เกิน 1 ปี [ต้องยืนยันมาตรา: กรอบเวลาไม่เกิน 1 ปีก่อนสิ้นอายุ] ทั้งนี้ ผู้ออกประทานบัตรจะต่ออายุให้ได้เฉพาะประทานบัตรที่กำหนดอายุไว้ต่ำกว่า 30 ปี และเมื่อรวมเวลาทั้งหมดแล้วต้องไม่เกิน 30 ปี ตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 58
การตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของการใช้พื้นที่ (ส.ป.ก., ป่าสงวนแห่งชาติ, ที่ราชพัสดุ)
การได้มาซึ่งประทานบัตรถือเป็นเพียงสิทธิในการทำเหมืองแร่ตามกฎหมายว่าด้วยแร่ แต่ผู้ประกอบการต้องจัดหาและได้รับสิทธิในการใช้ที่ดินตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับที่ดินนั้น ๆ ด้วย:
- พื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ (ตามพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 มาตรา 14 และมาตรา 16): ต้องได้รับหนังสืออนุญาตให้เข้าทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยภายในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ตามพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 มาตรา 16 จากกรมป่าไม้ โดยอธิบดีกรมป่าไม้เป็นผู้อนุญาตด้วยความเห็นชอบของคณะกรรมการพิจารณาการใช้ประโยชน์ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ซึ่งการอนุญาตจะมีกำหนดระยะเวลาชัดเจน โดยการเข้าทำประโยชน์เกี่ยวกับการทำเหมืองแร่อนุญาตได้คราวละไม่เกิน 10 ปี หากหนังสืออนุญาตสิ้นอายุ โดยยังไม่ได้รับอนุญาตต่ออายุ กิจกรรมทำเหมืองต้องหยุดลงทันที [ต้องยืนยันมาตรา: ผลของการสิ้นอายุหนังสืออนุญาต]
- พื้นที่ปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.): ต้องตรวจสอบว่าพื้นที่โครงการตั้งอยู่ในเขต ส.ป.ก. หรือไม่ และได้รับการยินยอมหรืออนุมัติให้ใช้ประโยชน์ตามกฎหมายและระเบียบของ คปก. ที่เกี่ยวข้องอย่างถูกต้องหรือไม่
- ที่ราชพัสดุ: ต้องได้รับความยินยอมและทำสัญญาเช่ากับกรมธนารักษ์ตามระเบียบการจัดหาประโยชน์ในที่ราชพัสดุ
การตรวจรายงาน EHIA/EIA, บันทึกการรับฟังความคิดเห็นของประชาชน และกองทุนฟื้นฟูเหมืองแร่
รายงาน EHIA/EIA และกระบวนการมีส่วนร่วม
- ตรวจสอบว่าโครงการต้องจัดทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) หรือรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (EHIA) ตามประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมหรือไม่
- ตรวจสอบบันทึกการจัดรับฟังความคิดเห็นของประชาชนว่าได้ดำเนินการครบถ้วนตามขั้นตอนที่กฎหมายกำหนดหรือไม่ เพื่อป้องกันความเสี่ยงจากการถูกฟ้องร้องต่อศาลปกครอง ทั้งนี้ การรับฟังความคิดเห็นหรือการจัดทำรายงานที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายอาจเป็นเหตุให้ศาลปกครองเพิกถอนใบอนุญาตหรือการอนุมัติที่เกี่ยวข้องได้ตามอำนาจของศาลปกครอง [ต้องยืนยันมาตรา] บทความนี้ไม่อ้างแนวคำพิพากษาในประเด็นดังกล่าว
กองทุนและการวางหลักประกัน
ภาระของผู้ถือประทานบัตรที่ต้องตรวจมีดังต่อไปนี้ โดยข้อ 1 เป็นหน้าที่ตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 ส่วนข้อ 2 และข้อ 3 เป็นภาระนำส่งเงินเข้ากองทุนซึ่งพระราชบัญญัตินั้นมิได้บัญญัติไว้ จึงต้องตรวจแหล่งที่มาของภาระดังกล่าวแยกต่างหาก เช่น กฎหมายอื่น หรือเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในการออกประทานบัตรซึ่งผู้ถือประทานบัตรต้องปฏิบัติตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 68 (1)
- วางหลักประกันการฟื้นฟูสภาพพื้นที่การทำเหมืองและเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากการทำเหมือง (หลักประกันที่ต้องวาง) ตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 68 (9)
- นำส่งเงินเข้า กองทุนฟื้นฟูพื้นที่ทำเหมืองแร่ (เงินที่ต้องนำส่ง) [ต้องยืนยันแหล่งที่มา: ชื่อกองทุน ผู้ต้องนำส่ง อัตรา และแหล่งที่มาของภาระนี้]
- นำส่งเงินเข้า กองทุนเฝ้าระวังสุขภาพของประชาชน (เงินที่ต้องนำส่ง) [ต้องยืนยันแหล่งที่มา: ชื่อกองทุน ผู้ต้องนำส่ง อัตรา และแหล่งที่มาของภาระนี้]
ทีม Due Diligence ต้องตรวจสอบหลักฐานการนำส่งเงินเข้ากองทุนเหล่านี้ว่าครบถ้วนและไม่มีภาระค้างชำระ และต้องแยกตรวจหลักประกันการฟื้นฟูออกจากเงินนำส่งเข้ากองทุน เพราะเป็นภาระที่มีลักษณะต่างกัน
LAS Practice Note: การออกแบบข้อสัญญา Mining Regulatory Warranties และ Specific Indemnity ในสัญญา SPA
ในการจัดทำสัญญาซื้อขายหุ้นหรือกิจการ (SPA) ควรมีการกำหนดเงื่อนไขทางกฎหมายเพื่อคุ้มครองผู้ซื้อ ดังนี้:
Regulatory Warranties
- การรับรองว่าประทานบัตร ใบอนุญาตป่าไม้ตามพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 มาตรา 16 และใบอนุญาตสิ่งแวดล้อมทั้งหมด มีผลสมบูรณ์ตามกฎหมาย ไม่ถูกสั่งพักใช้ เพิกถอน หรืออยู่ระหว่างการถูกโต้แย้งสิทธิ
- การรับรองว่าปฏิบัติตามมาตรการในรายงาน EIA/EHIA ครบถ้วน และไม่มีการค้างชำระเงินเข้ากองทุนฟื้นฟูเหมืองแร่และกองทุนสุขภาพ
Specific Indemnity Clause
- กำหนดให้ผู้ขายต้องชดใช้ความเสียหายเต็มจำนวน (Indemnify) หากเกิดกรณี:
- ถูกศาลปกครองสั่งเพิกถอนประทานบัตรหรือใบอนุญาตอันเนื่องมาจากข้อบกพร่องในกระบวนการรับฟังความคิดเห็นหรือการจัดทำ EHIA ที่เกิดขึ้นก่อนวันปิดการซื้อขาย (Closing Date)
- มีภาระหนี้ค้างชำระกองทุนฟื้นฟูเหมืองแร่ หรือค่าปรับทางกฎหมายย้อนหลังก่อนวันปิดการซื้อขาย
Conditions Precedent (เงื่อนไขบังคับก่อน)
- กำหนดให้การได้รับอนุมัติการต่ออายุใบอนุญาตใช้พื้นที่ป่าไม้ตามพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 มาตรา 16 หรือการได้รับอนุมัติการเปลี่ยนตัวผู้ถือหุ้น/ผู้ควบคุมจากหน่วยงานกำกับดูแล (ถ้ามี) เป็นเงื่อนไขบังคับก่อนการชำระเงินงวดสุดท้าย
ข้อต่อสู้ของผู้ขายกับผู้ซื้อ Devil's Advocate
DEVIL'S ADVOCATE
| ข้อต่อสู้ฝ่ายผู้ขาย (Seller's Position) "ประทานบัตรได้รับการอนุมัติจาก กพร. และใบอนุญาตใช้พื้นที่ป่าไม้ตามพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 มาตรา 16 ได้รับ การต่ออายุมาโดยตลอด กระบวนการจัดทำ EHIA ผ่านการอนุมัติจาก คชก. แล้ว ความเสี่ยงเรื่องการฟ้องร้องของชุมชนเป็นความเสี่ยงปกติในการประกอบธุรกิจ เหมืองแร่ (Ordinary Business Risk) ผู้ซื้อจึงควรยอมรับความเสี่ยงนี้หลัง การปิดการซื้อขาย" กับข้อต่อสู้ฝ่ายผู้ซื้อ (Buyer's Position) "ใบอนุญาตใช้พื้นที่ป่าไม้ตามพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 มาตรา 16 ที่กำลังจะหมดอายุลง และกระบวนการ EHIA ที่มี ข้อบกพร่องเรื่องการรับฟังความคิดเห็น เป็นความเสี่ยงทางกฎหมายร้ายแรง (Fatal Legal Defect) ซึ่งอาจส่งผลให้หยุดการดำเนินงานทั้งหมด ผู้ขาย ต้องดำเนินการต่ออายุให้เสร็จสิ้น หรือต้องรับประกันความเสียหายผ่าน Specific Indemnity และการปรับลดราคาซื้อขาย" |
|---|
ตัวอย่างสถานการณ์จำลอง Worked Example
บริบท
บริษัทปูนซีเมนต์ เข้าซื้อกิจการเหมืองหินปูนอุตสาหกรรม มูลค่า 800 ล้านบาท ตรวจพบรายละเอียดจากการทำ Due Diligence ดังนี้:
- ประทานบัตรมีอายุเหลือ 8 ปี
- ใบอนุญาตใช้พื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ ตามพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 มาตรา 16 หมดอายุแล้ว อยู่ระหว่างยื่นขอต่ออายุ
- มีการค้างนำส่งเงินเข้ากองทุนฟื้นฟูพื้นที่ทำเหมืองแร่และกองทุนสุขภาพ รวมเป็นเงิน 25 ล้านบาท (เป็นเงินนำส่งเข้ากองทุน แยกต่างหากจากหลักประกันการฟื้นฟูพื้นที่ทำเหมือง) [ต้องยืนยันมาตรา]
การแก้ไขและปรับโครงสร้างรายการ (Structuring & Resolution)
- การกำหนดเงื่อนไขบังคับก่อน (Condition Precedent):
- กำหนดให้ผู้ขายต้องดำเนินการยื่นและได้รับหนังสืออนุมัติการต่ออายุใบอนุญาตใช้พื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ ตามพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 มาตรา 16 จากกรมป่าไม้ ให้เรียบร้อยก่อนวันปิดการซื้อขาย (Closing Date)
- การปรับลดราคาซื้อขายและการหักเงิน (Purchase Price Adjustment & Escrow):
- หักลดราคาซื้อขายลงทันที 25 ล้านบาท ตามจำนวนเงินนำส่งเข้ากองทุนที่ค้างชำระ เพื่อให้บริษัทเป้าหมายมีเงินชำระหนี้ค้างนำส่งแก่หน่วยงานรัฐให้ถูกต้องภายหลังการซื้อหุ้น (ผู้ซื้อหุ้นไม่ต้องรับผิดต่อหนี้นั้นโดยตรง ตามมาตรา 1015 และมาตรา 1096 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์)
- การตั้งวงเงินประกันความเสียหาย (Escrow Retention):
- กันเงินซื้อขายจำนวน 100 ล้านบาท ไว้ในบัญชี Escrow เป็นเวลา 24 เดือน เพื่อคุ้มครองความเสี่ยงจากการถูกฟ้องร้องต่อศาลปกครองในประเด็นความชอบด้วยกฎหมายของรายงาน EHIA/กระบวนการรับฟังความคิดเห็น
Checklist 10 จุดตรวจ Mining Concession & Quarrying Due Diligence
- ตรวจสอบสำเนาประทานบัตร ประเภทประทานบัตร (ประเภท 1, 2 หรือ 3) และระยะเวลาคงเหลือ
- ตรวจสอบการปฏิบัติตามเงื่อนไขแนบท้ายประทานบัตร และรายงานการทำเหมืองประจำปี
- ตรวจสอบหนังสืออนุญาตเข้าทำประโยชน์ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ (ตามพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 มาตรา 16) และวันหมดอายุ
- ตรวจสอบกรรมสิทธิ์หรือสิทธิการใช้ที่ดินนอกเขตป่าไม้ (ส.ป.ก., ที่ราชพัสดุ, ที่ดินมีโฉนด)
- ตรวจสอบรายงาน EIA/EHIA และหนังสือความเห็นชอบจากสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.)
- ตรวจสอบรายงานและบันทึกการจัดรับฟังความคิดเห็นของประชาชนและชุมชนรอบพื้นที่
- ตรวจสอบประวัติการวางหลักประกันการฟื้นฟูพื้นที่ทำเหมืองแร่ตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 68 (9)
- ตรวจสอบหลักฐานการนำส่งเงินเข้ากองทุนฟื้นฟูพื้นที่ทำเหมืองแร่และกองทุนเฝ้าระวังสุขภาพ [ต้องยืนยันมาตรา: ชื่อกองทุน ผู้ต้องนำส่ง และอัตรา]
- ตรวจสอบสถานะคดีความ คดีปกครอง หรือข้อเรียกร้องจากมวลชนและชุมชนข้างเคียง
- ตรวจสอบข้อจำกัดการโอนประทานบัตร และตรวจว่าตัวบทหรือเงื่อนไขแนบท้ายประทานบัตรกำหนดให้แจ้งหรือขออนุมัติเมื่อมีการเปลี่ยนตัวผู้ถือหุ้นหรือผู้มีอำนาจควบคุมหรือไม่ [ต้องยืนยันมาตรา]
คำถามที่พบบ่อย Frequently Asked Questions
หากประทานบัตรยังไม่หมดอายุ แต่ใบอนุญาตใช้พื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติหมดอายุ สามารถทำเหมืองต่อได้หรือไม่?
ไม่ได้ การทำเหมืองในเขตป่าสงวนแห่งชาติจำเป็นต้องมีทั้งประทานบัตรและใบอนุญาตเข้าทำประโยชน์ตามพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 มาตรา 14 และมาตรา 16 ซึ่งอธิบดีกรมป่าไม้มีอำนาจอนุญาตด้วยความเห็นชอบของคณะกรรมการพิจารณาการใช้ประโยชน์ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ และการเข้าทำประโยชน์เกี่ยวกับการทำเหมืองแร่อนุญาตได้คราวละไม่เกิน 10 ปี หากใบอนุญาตป่าไม้หมดอายุ การเข้าทำประโยชน์ในพื้นที่ถือเป็นการกระทำที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย และต้องหยุดการดำเนินงานจนกว่าจะได้รับการต่ออายุ [ต้องยืนยันมาตรา: ผลของการสิ้นอายุหนังสืออนุญาต]
การเข้าซื้อหุ้นในบริษัทที่ถือประทานบัตร ต้องได้รับอนุมัติจาก กพร. หรือไม่?
การโอนหุ้นของนิติบุคคลผู้ถือประทานบัตรไม่ใช่การโอนประทานบัตร เพราะบริษัทที่จดทะเบียนแล้วเป็นนิติบุคคลต่างหากจากผู้ถือหุ้น (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1015) เว้นแต่ตัวบทหรือเงื่อนไขแนบท้ายประทานบัตรจะกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ทีม Due Diligence จึงต้องตรวจสอบตัวบทของ พ.ร.บ.แร่ พ.ศ. 2560 ข้อกำหนดแนบท้ายประทานบัตร และระเบียบ กพร. ว่าการเปลี่ยนตัวผู้ถือหุ้นหรืออำนาจควบคุมต้องแจ้งหรือขออนุมัติก่อนหรือไม่ [ต้องยืนยันมาตรา]
หากผู้ขายค้างชำระเงินสมทบกองทุนฟื้นฟูเหมืองแร่ ผู้ซื้อบริษัทจะต้องรับผิดชอบหรือไม่?
ผู้ซื้อหุ้นไม่ต้องรับผิดต่อหนี้นั้นโดยตรง เพราะในการซื้อหุ้น หนี้และหน้าที่ตามกฎหมายยังเป็นของบริษัทเป้าหมายซึ่งเป็นนิติบุคคลต่างหากจากผู้ถือหุ้น (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1015) และผู้ถือหุ้นของบริษัทจำกัดรับผิดจำกัดเพียงไม่เกินจำนวนเงินที่ตนยังส่งใช้ไม่ครบมูลค่าของหุ้นที่ตนถือ (มาตรา 1096) อย่างไรก็ดี ค่าใช้จ่ายและความเสี่ยงกระทบมูลค่าหุ้นและกระแสเงินสดของกิจการ จึงต้องปรับราคาหรือกำหนดข้อชดใช้เฉพาะเรื่อง (Specific Indemnity) ในสัญญา ส่วนกรณีรับโอนประทานบัตรหรือซื้อทรัพย์สิน การรับภาระเดิมต้องตรวจตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 72 และตามที่สัญญากำหนด โดยการอนุญาตให้โอนประทานบัตรจะกระทำได้ต่อเมื่อมีการชำระหนี้สินที่ค้างชำระตามพระราชบัญญัตินั้นแก่เจ้าพนักงานอุตสาหกรรมแร่ประจำท้องที่จนครบถ้วนแล้ว และผู้รับโอนต้องรับโอนไปซึ่งสิทธิและหน้าที่ของผู้ถือประทานบัตร
อ้างอิง — References
- พระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 4 มาตรา 38 มาตรา 52 มาตรา 53 มาตรา 56 มาตรา 58 มาตรา 59 มาตรา 68 และมาตรา 72
- พระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507: มาตรา 14 และมาตรา 16 ว่าด้วยการเข้าทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในเขตป่าสงวนแห่งชาติ
- พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 มาตรา 48 มาตรา 50 และมาตรา 96
- สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา — ระบบสืบค้นกฎหมาย (OCS)
บทความที่เกี่ยวข้อง
ข้อสงวน (Disclaimer): บทความนี้จัดทำโดย Legal Advance Solution Co., Ltd. เพื่อเป็นข้อมูลทั่วไปด้านกฎหมายเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำปรึกษากฎหมายเฉพาะกรณี และไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์ทนาย-ลูกความ กฎหมายอาจมีการเปลี่ยนแปลง กรุณาปรึกษาทนายความที่มีใบอนุญาตก่อนดำเนินการใด ๆ ตามกฎหมาย | LAS Legal Hub — ข้อมูลกฎหมายเพื่อธุรกิจ