LAS

M&A กฎหมายไทย — คู่มือเชิงปฏิบัติสำหรับนักกฎหมาย ✓

✓ ตรวจทบทวนข้อกฎหมายล่าสุดเมื่อวันที่ 11 กันยายน 2569 · นำฉบับที่ตรวจแล้วขึ้นเว็บไซต์เมื่อวันที่ 29 กันยายน 2569

Mergers & Acquisitions Thailand — Practitioner-Depth Legal Guide

โดย ธันย์ธรณ์เทพ แย้มอุทัย, Ph.D. Legal Advance Solution Co., Ltd. อัปเดต: เมษายน 2569 ระดับ: ทนายความ / นักลงทุนสถาบัน

1. บทนำ — M&A ในบริบทเศรษฐกิจไทย Introduction

การควบรวมกิจการ (Mergers & Acquisitions — M&A) เป็นกลยุทธ์ทางธุรกิจที่ทรงพลังที่สุดอย่างหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นการขยายตลาด การได้มาซึ่งเทคโนโลยีและบุคลากร หรือการปรับโครงสร้างทุน กิจกรรม M&A ในไทยครอบคลุมอุตสาหกรรมพลังงาน เทคโนโลยี การเงิน อสังหาริมทรัพย์ และการแพทย์

ความซับซ้อนของ M&A ในประเทศไทยอยู่ที่การต้องพิจารณากฎหมายหลายฉบับพร้อมกัน ตั้งแต่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ พระราชบัญญัติหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ พระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า ไปจนถึงกฎหมายเฉพาะอุตสาหกรรม บทความนี้วิเคราะห์เชิงลึกทุกมิติที่นักกฎหมายและนักลงทุนสถาบันจำเป็นต้องรู้

2. ประเภท M&A — เปรียบเทียบเชิงกฎหมาย Deal Structures

2.1 Share Purchase กับ Asset Purchase

ประเด็นShare Purchase (SPA)Asset Purchase (APA)
สิ่งที่ซื้อหุ้นของบริษัทเป้าหมายสินทรัพย์ที่เลือกระบุไว้เท่านั้น
ความรับผิดที่ตามมารับโอนทั้งสิทธิและความรับผิดทุกประการ รวมถึงภาระซ่อนเร้นรับเฉพาะที่ระบุในสัญญา ไม่รับหนี้สินที่ไม่ต้องการ
ความต่อเนื่องของสัญญาสัญญาเดิมยังมีผลต่อไปโดยอัตโนมัติ — บริษัทเป้าหมายยังเป็น legal entity เดิมต้องโอนสัญญาแต่ละฉบับ ต้องได้รับความยินยอมจากคู่สัญญาเดิม (การโอนสิทธิเรียกร้อง ป.พ.พ. มาตรา 306; การโอนหน้าที่หรือเปลี่ยนตัวลูกหนี้ต้องได้รับความยินยอมของเจ้าหนี้ตามมาตรา 350)
การโอนทะเบียนโอนหุ้นที่สำนักงานกรมพัฒนาธุรกิจการค้าโอนแต่ละสินทรัพย์: ที่ดิน → สำนักงานที่ดิน; เครื่องหมายการค้า → กรมทรัพย์สินทางปัญญา
ภาระภาษีภาษีเงินได้จากกำไรการขายหุ้นซับซ้อนกว่า: ภาษีธุรกิจเฉพาะ, VAT, อากรแสตมป์ตามประเภทสินทรัพย์
ความซับซ้อนกระบวนการต่ำ — โอนหุ้นครั้งเดียวสูง — ต้องทำหลายธุรกรรมแยกกัน
ความเสี่ยงผู้ซื้อสูง — รับความรับผิดที่มีอยู่ก่อน ต้องทำ DD รอบคอบกลาง — เลือกสินทรัพย์ได้ แต่กระบวนการซับซ้อน
มาตรา ๓๐๖ การโอนหนี้อันจะพึงต้องชำระแก่เจ้าหนี้คนหนึ่งโดยเฉพาะเจาะจงนั้น ถ้าไม่ทำเป็นหนังสือ ท่านว่าไม่สมบูรณ์ อนึ่ง การโอนหนี้นั้นท่านว่าจะยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้ลูกหนี้หรือบุคคลภายนอกได้แต่เมื่อได้บอกกล่าวการโอนไปยังลูกหนี้ หรือลูกหนี้จะได้ยินยอมด้วยในการโอนนั้น คำบอกกล่าวหรือความยินยอมเช่นว่านี้ท่านว่าต้องทำเป็นหนังสือ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๓๐๖ วรรคหนึ่ง (ฐานข้อมูลกฎหมาย LAS)

2.2 ควบรวมบริษัท — Merger (บริษัทหนึ่งคงอยู่) กับ Amalgamation (ตั้งบริษัทใหม่) ตาม ป.พ.พ.

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ส่วนที่ 9 "การควบรวมบริษัทจำกัด" (มาตรา 1238 ถึงมาตรา 1243 ซึ่งแก้ไขใหม่ทั้งส่วนโดย พ.ร.บ.แก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 23) พ.ศ. 2565 มีผลใช้บังคับ 7 กุมภาพันธ์ 2566) รองรับการควบรวม 2 รูปแบบ คือ (1) ควบรวมแล้วบริษัทเดิมทั้งหมดสิ้นสภาพและเกิดบริษัทใหม่ (amalgamation) และ (2) ควบรวมแล้วบริษัทหนึ่งคงอยู่และบริษัทอื่นสิ้นสภาพ (merger) — ก่อนการแก้ไข กฎหมายรองรับเฉพาะรูปแบบแรก กรอบกฎหมายมีดังนี้:

ประเด็นควบรวมบริษัทจำกัด (ป.พ.พ. มาตรา 1238 ถึงมาตรา 1243 แก้ไข พ.ศ. 2565)บมจ. — โครงสร้างทางเลือก
เงื่อนไขมติมติพิเศษของแต่ละบริษัท (ป.พ.พ. มาตรา 1238) — เลือกได้ว่าจะควบรวมโดยตั้งบริษัทใหม่หรือให้บริษัทหนึ่งคงอยู่มติพิเศษของที่ประชุมผู้ถือหุ้น (พระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. 2535 มาตรา 107 (2))
การจดทะเบียนมติภายใน 14 วันนับแต่วันลงมติ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1239)ตามระเบียบกรมพัฒนาธุรกิจการค้า
การบอกกล่าวเจ้าหนี้ส่งหนังสือบอกกล่าวมติไปยังเจ้าหนี้ภายใน 14 วันนับแต่วันลงมติ และโฆษณามติในหนังสือพิมพ์รายวันที่แพร่หลายภายในกำหนด 14 วันเดียวกัน; เจ้าหนี้คัดค้านได้ภายใน 1 เดือนนับแต่วันที่ได้รับหนังสือบอกกล่าว หากมีผู้คัดค้าน บริษัทจะควบรวมไม่ได้จนกว่าจะชำระหนี้หรือให้ประกัน (ป.พ.พ. มาตรา 1240 แก้ไข พ.ศ. 2565 — เดิม 60 วัน)กระบวนการเดียวกันโดยอนุโลม
ประชุมร่วมและจดทะเบียนควบรวมผู้ถือหุ้นของบริษัทที่จะควบรวมประชุมร่วมกันเพื่ออนุมัติหนังสือบริคณห์สนธิ ข้อบังคับ และเรื่องอื่นของบริษัทที่ควบรวม (ป.พ.พ. มาตรา 1240/1) แล้วคณะกรรมการต้องขอจดทะเบียนการควบรวมภายใน 14 วันนับแต่วันเสร็จสิ้นการประชุมร่วมนั้น (ป.พ.พ. มาตรา 1241)—
ทุนของบริษัทที่ควบรวมเท่ากับยอดรวมทุนเรือนหุ้นของบริษัทเดิมทุกบริษัท (ป.พ.พ. มาตรา 1242)—
โอนสิทธิและความรับผิดบริษัทที่ควบรวม (บริษัทใหม่หรือบริษัทที่คงอยู่) ได้ไปทั้งทรัพย์สิน หนี้ สิทธิ หน้าที่ และความรับผิดของบริษัทเดิมทุกบริษัทโดยผลของกฎหมาย (ป.พ.พ. มาตรา 1243)—
มาตรา ๑๒๓๘ (สาระสำคัญตามฉบับแก้ไข พ.ศ. ๒๕๖๕) บริษัทจำกัดจะควบรวมกันมิได้ เว้นแต่จะเป็นไปโดยมติพิเศษ และการควบรวมอาจทำโดยตั้งบริษัทขึ้นใหม่และบริษัทเดิมสิ้นสภาพ หรือโดยให้บริษัทหนึ่งคงอยู่และบริษัทอื่นสิ้นสภาพก็ได้

มาตรา ๑๒๔๓ (สาระสำคัญตามฉบับแก้ไข พ.ศ. ๒๕๖๕) บริษัทที่ควบรวมย่อมได้ไปทั้งทรัพย์สิน หนี้ สิทธิ หน้าที่ และความรับผิดบรรดามีอยู่แก่บริษัทเดิมอันได้มาควบรวมกันนั้นทั้งสิ้น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๒๓๘ และมาตรา ๑๒๔๓ แก้ไขเพิ่มเติมโดย พ.ร.บ.แก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ ๒๓) พ.ศ. ๒๕๖๕ (สรุปสาระสำคัญ — ถ้อยคำเดิมก่อนแก้ไข: "บริษัทจำกัดจะควบเข้ากันมิได้ เว้นแต่จะเป็นไปโดยมติพิเศษ")
Practice Note — ผลโอนสิทธิโดยกฎหมาย ความแตกต่างสำคัญของการควบบริษัทเมื่อเทียบกับ Asset Purchase คือ สิทธิและความรับผิดโอนไปยังบริษัทใหม่โดยผลของกฎหมาย (ป.พ.พ. มาตรา 1243) โดยไม่ต้องทำสัญญาโอนแต่ละรายการ แต่ใบอนุญาตบางประเภทอาจต้องขอต่ออายุหรือแจ้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่างหาก

3. กรอบกฎหมายที่เกี่ยวข้อง Applicable Laws

§
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ Civil and Commercial Code · มาตรา 149 มาตรา 303 ถึงมาตรา 313 มาตรา 306 มาตรา 420 มาตรา 453 ถึงมาตรา 517 และมาตรา 1238 ถึงมาตรา 1243
§
พระราชบัญญัติหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ พ.ศ. 2535 Securities and Stock Exchange Act · มาตรา 246 ถึงมาตรา 251 (Mandatory Tender Offer)
§
พระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 Trade Competition Act · มาตรา 51 และมาตรา 52 (M&A notification/approval) · มาตรา 80 ถึงมาตรา 82 (penalties)
§
พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 Foreign Business Act · มาตรา 8 (บัญชีหนึ่ง–สาม) · มาตรา 13 (lex specialis)
§
พระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. 2535 Public Company Limited Act · มาตรา 107 (มติพิเศษ)
§
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568) Labor Protection Act · มาตรา 13 (โอนแรงงาน)
§
พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) Personal Data Protection Act · การโอนฐานข้อมูลลูกค้าใน Post-Closing
§
พระราชบัญญัติธุรกิจสถาบันการเงิน พ.ศ. 2551 Financial Institution Business Act · M&A สถาบันการเงินต้องขออนุมัติ ธปท.

3.1 พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 — บทบัญญัติ M&A

มาตรา 51 วางกรอบการแจ้งและขออนุญาตรวมธุรกิจ โดยแบ่งเป็น 2 วรรคหลัก:

มาตรา ๕๑ ผู้ประกอบธุรกิจที่กระทำการรวมธุรกิจอันอาจก่อให้เกิดการลดการแข่งขันอย่างมีนัยสำคัญในตลาดใดตลาดหนึ่งซึ่งเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่คณะกรรมการประกาศกำหนด ต้องแจ้งผลการรวมธุรกิจต่อคณะกรรมการภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่รวมธุรกิจ พระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. ๒๕๖๐ มาตรา ๕๑ วรรคหนึ่ง (verified)

3.2 พระราชบัญญัติหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ พ.ศ. 2535 — Mandatory Tender Offer (MTO)

สำหรับบริษัทที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (SET/mai) มาตรา 246 และมาตรา 247 กำหนดให้ผู้ที่ถือหุ้นหรือมีสิทธิออกเสียงในบริษัทจดทะเบียนถึงระดับที่กำหนดต้องทำคำเสนอซื้อหลักทรัพย์ทั้งหมด (Mandatory Tender Offer — MTO) เกณฑ์ส่วนแบ่งการออกเสียงที่กระตุ้น MTO กำหนดโดยประกาศคณะกรรมการกำกับตลาดทุน (ปัจจุบันที่ 25%, 50%, 75%)

Practice Note — Connected Persons มาตรา 247 ประกอบมาตรา 258 การนับจำนวนหุ้นเพื่อตรวจสอบเกณฑ์ MTO ต้องนับรวมหุ้นของ "บุคคลที่เกี่ยวข้อง" (connected persons) ตามมาตรา 247 ประกอบมาตรา 258 ซึ่งรวมถึงคู่สมรส บุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ และนิติบุคคลที่ผู้ถือหุ้นมีสิทธิออกเสียงเกินร้อยละสามสิบ การวิเคราะห์โครงสร้างการถือหุ้น (shareholding chain) จึงเป็นขั้นตอนวิกฤตก่อนปิดดีลบริษัทจดทะเบียนทุกราย

3.3 พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 (FBA)

มาตรา ๘ ภายใต้บังคับมาตรา ๖ มาตรา ๗ มาตรา ๑๐ และมาตรา ๑๒ (๑) ห้ามมิให้คนต่างด้าวประกอบธุรกิจที่ไม่อนุญาตให้คนต่างด้าวประกอบกิจการด้วยเหตุผลพิเศษตามที่กำหนดไว้ในบัญชีหนึ่ง (๒) ห้ามมิให้คนต่างด้าวประกอบธุรกิจที่เกี่ยวกับความปลอดภัยหรือความมั่นคงของประเทศ ธุรกิจที่มีผลกระทบต่อศิลปวัฒนธรรม จารีตประเพณี… พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๘ (verified)

3.4 กฎหมายเฉพาะอุตสาหกรรม

อุตสาหกรรมกฎหมายหลักหน่วยงานกำกับความต้องการพิเศษ
สถาบันการเงิน / ธนาคารพ.ร.บ.ธุรกิจสถาบันการเงิน พ.ศ. 2551ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.)ต้องขออนุมัติก่อนปิดดีล
โทรคมนาคม / วิทยุโทรทัศน์พ.ร.บ.การประกอบกิจการโทรคมนาคม พ.ศ. 2544 / พ.ร.บ.การประกอบกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ พ.ศ. 2551 (กำกับโดย กสทช. ตามกฎหมายว่าด้วยองค์กรจัดสรรคลื่นความถี่และกำกับกิจการวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม พ.ศ. 2553)สำนักงาน กสทช.ต้องแจ้งและขออนุญาต กสทช.
ประกันภัย / ประกันชีวิตพ.ร.บ.ประกันวินาศภัย / พ.ร.บ.ประกันชีวิตสำนักงาน คปภ. (OIC)ตรวจสอบโครงสร้างผู้ถือหุ้น
อสังหาริมทรัพย์ประมวลกฎหมายที่ดินกรมที่ดินคนต่างด้าวถือกรรมสิทธิ์ที่ดินโดยตรงไม่ได้
พลังงานพ.ร.บ.การประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ. 2550สำนักงาน กกพ.ใบอนุญาตผู้รับใบอนุญาตต้องโอนแยก

4. กระบวนการ Due Diligence DD Process

Due Diligence (DD) คือกระบวนการตรวจสอบสถานะของกิจการเป้าหมายอย่างเป็นระบบก่อนปิดดีล โดยมีวัตถุประสงค์หลัก 3 ประการ: (1) ค้นหาความเสี่ยงที่ซ่อนเร้น (2) ยืนยันความถูกต้องของข้อมูลที่ผู้ขายเปิดเผย และ (3) สร้างฐานในการเจรจา SPA

4.1 ประเภทของ Due Diligence

ประเภท DDขอบเขตหลักประเด็นความเสี่ยงที่ค้นหา
Legal DD หนังสือบริคณห์สนธิ / ข้อบังคับ, ทะเบียนผู้ถือหุ้น, รายงานประชุม, สัญญาสำคัญ, ใบอนุญาต, คดีความ, ทรัพย์สินทางปัญญา Change of Control Clauses, ภาระผูกพันที่ไม่เปิดเผย, ใบอนุญาตที่หมดอายุ, IP ที่ยังไม่จดทะเบียน
Financial DD งบการเงิน 3–5 ปี (งบกำไรขาดทุน / งบดุล / งบกระแสเงินสด), Working Capital, หนี้สินและภาระผูกพัน (Contingent Liabilities) Revenue recognition ไม่สม่ำเสมอ, Off-balance-sheet items, Working capital ต่ำกว่าปกติ
Tax DD ภาษีนิติบุคคล, VAT, ภาษีหัก ณ ที่จ่าย, อากรแสตมป์, Transfer Pricing (กรณีธุรกรรมกับบริษัทในเครือ) ภาษีค้างชำระ, ความเสี่ยงถูกประเมินภาษีเพิ่มเติม, Transfer Pricing ไม่สอดคล้อง Arm's Length
Labour DD สัญญาจ้างพนักงานหลัก, ข้อพิพาทแรงงาน, สิทธิประโยชน์พิเศษ, กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ข้อพิพาทที่อยู่ระหว่างดำเนินการ, สัญญาจ้างมี Change of Control clause, ภาระที่ไม่บันทึกในงบ
IP DD เครื่องหมายการค้า, สิทธิบัตร, ลิขสิทธิ์, สัญญาอนุญาตใช้สิทธิ IP ที่ยังไม่ได้จดทะเบียน, Open Source License ที่มีข้อกำหนดกว้าง, IP ที่ถือในนามบุคคลธรรมดา
Regulatory/Environmental DD ใบอนุญาตประกอบธุรกิจ, ใบอนุญาตโรงงาน, ใบรับรองด้านสิ่งแวดล้อม ใบอนุญาตที่ต้องโอนแยกหรือต่ออายุ, การละเมิดกฎสิ่งแวดล้อม, ข้อกำหนด FBA ที่ยังไม่ปฏิบัติ

4.2 การจัดระดับความเสี่ยงใน DD Report

ระดับคำจำกัดความการดำเนินการที่แนะนำ
Material Issues ประเด็นที่มีนัยสำคัญต่อมูลค่าหรือความเป็นไปได้ของดีล ต้องแก้ไขหรือยืนยันก่อนปิดดีล (Condition Precedent)
Medium Issues ประเด็นที่ส่งผลต่อราคาหรือต้องดำเนินการก่อนปิดดีล บรรจุเป็น Pre-Closing Covenant หรือปรับราคา
Minor Issues ประเด็นที่จัดการได้หลังปิดดีล บรรจุเป็น Post-Closing Obligation หรือรับรู้ใน R&W
Practice Note — Change of Control Clauses ประเด็นที่พบบ่อยใน Legal DD คือ "Change of Control Clauses" ในสัญญาสำคัญ เช่น สัญญาซื้อวัตถุดิบ สัญญาจัดจำหน่าย สัญญาเช่า และสัญญาจ้างพนักงานหลัก ซึ่งอาจกำหนดสิทธิบอกเลิกหรือปรับเงื่อนไขเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงผู้ควบคุมบริษัท — ต้องระบุและวิเคราะห์ทุกรายการก่อนปิดดีล

5. Share Purchase Agreement — ข้อกำหนดสำคัญ SPA Key Terms

5.1 โครงสร้างราคาและกลไกปรับราคา

กลไกCompletion AccountsLocked BoxEarn-out
ฐานราคางบการเงิน ณ วันปิดดีล (Closing Date)งบการเงิน ณ Locked Box Date ที่ตกลงล่วงหน้าราคาฐาน + ส่วนแปรผันตามผลประกอบการหลังดีล
ความแน่นอนของราคาต่ำ — ปรับขึ้นหรือลงได้สูง — ราคาแน่นอนตั้งแต่ Signต่ำ — ขึ้นกับอนาคต
ความเสี่ยงธุรกิจระหว่าง Sign–Closeผู้ซื้อรับ (สะท้อนใน Accounts)ผู้ขายรับ (Leakage ถูกจำกัด)ทั้งสองฝ่ายตามตัวชี้วัด
เหมาะกับดีลที่ราคาอิงสินทรัพย์สุทธิPE/Financial Sponsor ที่ต้องการ Certaintyกรณีมีความไม่แน่นอนด้านมูลค่า (Startup, Pipeline)

5.2 Representations & Warranties — หมวดหมู่สำคัญ

คำรับรองและการรับประกัน (R&W) ของผู้ขายเป็นหัวใจของ SPA อ้างอิงหลักนิติกรรม ป.พ.พ. มาตรา 149 และความรับผิดทางละเมิด ป.พ.พ. มาตรา 420

หมวด R&Wรายการตรวจสอบหลักความเสี่ยงหากผิด
Corporate & Authority การจดทะเบียนบริษัทถูกต้อง, อำนาจดำเนินการตามกฎหมายและข้อบังคับ, มติที่ประชุมผู้ถือหุ้น สัญญาอาจขาดความสมบูรณ์
Financial Statements ความถูกต้องของงบการเงิน 3–5 ปี, ความสม่ำเสมอของนโยบายบัญชี ปรับ Purchase Price / Indemnity Claim
Material Contracts ครบถ้วนของสัญญาสำคัญ, ไม่มีการผิดนัด, ไม่มี Change of Control ที่ไม่เปิดเผย สัญญาสำคัญสิ้นสุดหรือถูกบอกเลิก
Tax Compliance การยื่นและชำระภาษีครบถ้วน, ไม่มีการสืบสวนจากกรมสรรพากร ถูกประเมินภาษีเพิ่มเติมหลังดีล
Ownership of Assets บริษัทมีกรรมสิทธิ์หรือสิทธิใช้สินทรัพย์ที่จำเป็นในการดำเนินธุรกิจ ธุรกิจขาดสินทรัพย์หลัก
Litigation ไม่มีคดีความที่ค้างอยู่หรืออาจเกิดขึ้น (Pending or Threatened) ความรับผิดที่ไม่ได้ตั้งสำรอง
Intellectual Property IP ทั้งหมดเป็นของบริษัทหรือมีสิทธิใช้โดยถูกต้อง, ไม่มีการละเมิด IP ของผู้อื่น สูญเสีย IP หลัก / ถูกฟ้องละเมิด
Compliance with Laws ปฏิบัติตามกฎหมายที่ใช้บังคับทั้งหมดรวมถึง PDPA, แรงงาน, สิ่งแวดล้อม โทษปรับหรือค่าสินไหม

5.3 Conditions Precedent (CP) — เงื่อนไขบังคับก่อนปิดดีล

เงื่อนไขรายละเอียดระดับความเสี่ยง
การอนุมัติจาก กขค. กรณีดีลอยู่ในเกณฑ์ที่ต้องขออนุมัติก่อนรวม (พระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 มาตรา 51 วรรคสอง) สูง
การอนุมัติจาก ก.ล.ต. / MTO กรณีบริษัทจดทะเบียน ต้องปฏิบัติตามประกาศ Mandatory Tender Offer สูง
ความยินยอมเจ้าหนี้ / ผู้ให้กู้ สัญญากู้ยืมหลายฉบับกำหนด Change of Control event of default — ต้องขอ Consent หรือ Waiver สูง
ไม่มีการเปลี่ยนแปลงสาระสำคัญ (MAC) ธุรกิจเป้าหมายต้องไม่ประสบ Material Adverse Change ระหว่าง Sign และ Close กลาง
ความถูกต้องของ R&W ณ วันปิดดีล คำรับรองทุกข้อต้องยังคงถูกต้อง ณ Closing Date เสมือนให้ถ้อยคำซ้ำอีกครั้ง กลาง
อนุมัติ BOI (กรณีธุรกิจรับส่งเสริม) โอนสิทธิประโยชน์ BOI ต้องได้รับอนุมัติจาก BOI ก่อน กลาง
ใบอนุญาต FBA (กรณีผู้ซื้อต่างด้าว) กรณีผลของดีลทำให้สัดส่วนต่างด้าวเกินเพดาน FBA สูง

5.4 Indemnification & Liability Caps

กลไกคำอธิบายค่าทั่วไปในตลาดไทย
De Minimis Thresholdจำนวนขั้นต่ำต่อ claim เดียว ที่ต่ำกว่านี้ผู้ขายไม่รับผิดประมาณ 0.5% ของราคา
Basket / Deductibleยอดรวมสะสม claim ที่ผู้ซื้อต้องรับก่อนก่อนผู้ขายจะรับผิดประมาณ 1% ของราคา
Cap (General Warranties)เพดานความรับผิดรวมสำหรับ R&W ทั่วไป20–30% ของราคา
Cap (Fundamental Warranties)เพดานสำหรับ R&W พื้นฐาน (กรรมสิทธิ์หุ้น, อำนาจ, การก่อตั้ง)100% ของราคา
Survival Periodระยะเวลาที่ผู้ซื้อสามารถยื่น claim R&W หลังปิดดีล18–36 เดือน (tax: ตามอายุความ)
มาตรา ๑๔๙ นิติกรรม หมายความว่า การใด ๆ อันทำลงโดยชอบด้วยกฎหมายและด้วยใจสมัคร มุ่งโดยตรงต่อการผูกนิติสัมพันธ์ขึ้นระหว่างบุคคล เพื่อจะก่อ เปลี่ยนแปลง โอน สงวน หรือ ระงับซึ่งสิทธิ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๔๙ (verified) — ฐานหลักสัญญา SPA
มาตรา ๔๒๐ ผู้ใดจงใจหรือประมาทเลินเล่อ ทำต่อบุคคลอื่นโดยผิดกฎหมายให้เขาเสียหายถึงแก่ชีวิตก็ดี แก่ร่างกายก็ดี อนามัยก็ดี เสรีภาพก็ดี ทรัพย์สินหรือสิทธิอย่างหนึ่งอย่างใดก็ดี ท่านว่าผู้นั้นทำละเมิดจำต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนเพื่อการนั้น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๔๒๐ (verified) — ฐานความรับผิดละเมิดกรณี R&W เป็นเท็จ
Practice Note — มาตรา 159 ป.พ.พ. (กลฉ้อฉล) กรณีผู้ขายให้คำรับรองที่เป็นเท็จโดยจงใจหลอกลวง ผู้ซื้ออาจใช้สิทธิบอกล้างสัญญาที่เป็นโมฆียะเพราะกลฉ้อฉล (ป.พ.พ. มาตรา 159 ประกอบมาตรา 175) ตามหลักทั่วไปของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 1 ว่าด้วยนิติกรรม ควบคู่กับสิทธิ Indemnification ตามสัญญา โดยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 159 บัญญัติว่า "การแสดงเจตนาเพราะถูกกลฉ้อฉลเป็นโมฆียะ"

6. Regulatory Approvals — การขออนุมัติจากหน่วยงานกำกับ Regulatory Clearances

หน่วยงานเงื่อนไขที่กระตุ้นระยะเวลาระดับความเสี่ยง
คณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) ธุรกรรมที่เข้าเกณฑ์ตามพระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 มาตรา 51 90 วัน (ขยายได้อีก 15 วัน ตามมาตรา 52) สูง
สำนักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. บริษัทจดทะเบียน — MTO เมื่อถึงเกณฑ์การถือหุ้นตามมาตรา 246 และมาตรา 247 45–60 วัน สูง
กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) การควบรวมบริษัทตาม ป.พ.พ. มาตรา 1238 ถึงมาตรา 1243 30–60 วัน กลาง
สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ธุรกิจที่ได้รับการส่งเสริมการลงทุน — ต้องขออนุมัติโอนสิทธิประโยชน์ 30–90 วัน กลาง
ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) สถาบันการเงินตาม พ.ร.บ.ธุรกิจสถาบันการเงิน พ.ศ. 2551 90–180 วัน สูง
สำนักงาน กสทช. ธุรกิจโทรคมนาคม / วิทยุโทรทัศน์ 90–120 วัน สูง
กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (FBL) ผู้ซื้อต่างด้าว + ธุรกิจบัญชีสาม FBA 60–90 วัน สูง
คำเตือน — Gun-Jumping การดำเนินการรวมธุรกิจก่อนได้รับอนุมัติจาก กขค. (กรณีที่ต้องขออนุมัติก่อนรวม) ถือเป็นการฝ่าฝืน พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 มาตรา 51 วรรคสอง มีโทษปรับทางปกครองไม่เกินร้อยละศูนย์จุดห้าของมูลค่าธุรกรรม (มาตรา 81) และการแลกเปลี่ยนข้อมูลเชิงพาณิชย์ที่ละเอียดอ่อนระหว่าง Sign–Close ต้องถูกจำกัดด้วยมาตรการ "Clean Team Protocol" เพื่อป้องกันการฝ่าฝืนกฎหมายการแข่งขัน

6.1 กระบวนการดีล — ตั้งแต่ Letter of Intent ถึง Post-Closing

ขั้นตอนสิ่งที่เกิดขึ้นระยะเวลาโดยทั่วไป
1. Term Sheet / LOIตกลง Valuation เบื้องต้น, โครงสร้างดีล, Exclusivity period, ข้อกำหนดความลับ2–4 สัปดาห์
2. Due DiligenceLegal / Financial / Tax / Labour / IP / Regulatory DD พร้อมกัน, จัดตั้ง Virtual Data Room (VDR)4–12 สัปดาห์
3. เจรจาและร่าง SPANegotiation R&W, CPs, Indemnity, Pricing mechanism, Side agreements4–8 สัปดาห์
4. Signing (Sign)ลงนาม SPA, เปิดตัวกระบวนการขออนุมัติหน่วยงาน, แจ้งพนักงานและ stakeholders (ตามเงื่อนไข)1 วัน + ประกาศ
5. Regulatory Period (Sign–Close)ยื่น กขค., MTO (กรณีบริษัทจดทะเบียน), FBL, BOI; ปฏิบัติตาม Pre-Closing Covenants; Clean Team Protocol1–6 เดือน
6. Closingยืนยัน CPs สำเร็จ, โอนหุ้น/สินทรัพย์, ชำระราคา, ส่งมอบเอกสาร Corporate1 วัน
7. Post-Closingจดทะเบียนเปลี่ยนกรรมการ, แจ้งเจ้าหนี้ / ลูกค้า, ดำเนินการ PMI, Working Capital Adjustment (ถ้ามี)30–90 วัน

7. Post-Closing Integration PMI — Post-Merger Integration

งานวิจัยจำนวนมากชี้ว่าธุรกรรม M&A กว่า 50–70% ไม่สามารถสร้างมูลค่าตามที่คาดหวัง สาเหตุหลักมักเกิดจากความล้มเหลวในขั้นตอน Post-Closing Integration มากกว่าความผิดพลาดในการเจรจา

7.1 การโอนสัญญาและใบอนุญาต

7.2 กฎหมายแรงงาน — การโอนพนักงาน

มาตรา ๑๓ ในกรณีที่มีการเปลี่ยนแปลงตัวนายจ้าง หรือในกรณีที่นายจ้างเป็นนิติบุคคลและมีการจดทะเบียนเปลี่ยนแปลง โอน หรือควบกับนิติบุคคลใด หากมีผลทำให้ลูกจ้างคนหนึ่งคนใดไปเป็นลูกจ้างของนายจ้างใหม่ การไปเป็นลูกจ้างของนายจ้างใหม่ดังกล่าวต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้างคนนั้นด้วย และให้สิทธิต่าง ๆ ที่ลูกจ้างมีอยู่ต่อนายจ้างเดิมคงมีสิทธิต่อไป โดยนายจ้างใหม่ต้องรับไปทั้งสิทธิและหน้าที่อันเกี่ยวกับลูกจ้างนั้นทุกประการ พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. ๒๕๔๑ (แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ ๙ พ.ศ. ๒๕๖๘) มาตรา ๑๓ (verified)
Practice Note — สิทธิแรงงานใน M&A มาตรา 13 กำหนดว่า: (1) ต้องได้รับความยินยอมจากพนักงานก่อนโอน (2) นายจ้างใหม่ต้องรับโอนสิทธิและหน้าที่ทั้งหมดที่มีต่อพนักงาน (3) สิทธิของพนักงาน เช่น ค่าชดเชย ระยะเวลาการจ้าง ค่าตอบแทน ต้องสืบทอดโดยนายจ้างใหม่ — ไม่สามารถลดลงได้โดยฝ่ายเดียว การปรับเปลี่ยนเงื่อนไขการจ้างต้องได้รับความยินยอมจากพนักงาน

7.3 PDPA และการโอนข้อมูลลูกค้า

กรณีที่ M&A เกี่ยวข้องกับการโอนฐานข้อมูลลูกค้า ต้องวิเคราะห์ความสอดคล้องกับพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) ในประเด็น: ฐานทางกฎหมายสำหรับการประมวลผลข้อมูล, การแจ้งเจ้าของข้อมูลเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงผู้ควบคุมข้อมูล, และข้อกำหนดด้านความปลอดภัยในการโอนถ่ายข้อมูล

7.4 การบูรณาการระบบและวัฒนธรรมองค์กร

8. คำถามที่พบบ่อย FAQ

Share Purchase กับ Asset Purchase ต่างกันอย่างไรภายใต้กฎหมายไทย?

Share Purchase: ผู้ซื้อรับโอนหุ้น → รับทั้งสิทธิและความรับผิดทุกประการรวมถึงภาระที่ซ่อนอยู่ สัญญาเดิมยังมีผลต่อไปโดยอัตโนมัติ กระบวนการโอนเรียบง่ายกว่า

Asset Purchase: ผู้ซื้อเลือกรับเฉพาะสินทรัพย์ที่ระบุ ไม่รับหนี้สินที่ไม่ต้องการ แต่การโอนสินทรัพย์แต่ละประเภทต้องปฏิบัติตามกฎหมายเฉพาะ (ที่ดิน → จดทะเบียนที่สำนักงานที่ดิน; เครื่องหมายการค้า → จดทะเบียนที่กรมทรัพย์สินทางปัญญา; การโอนสิทธิเรียกร้อง → ต้องทำเป็นหนังสือและบอกกล่าวลูกหนี้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 306)

หน่วยงานกำกับใดต้องขออนุมัติในดีล M&A ไทย?

ขึ้นอยู่กับประเภทและขนาดธุรกรรม:

  • คณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า — หากธุรกรรมเข้าเกณฑ์ตามพระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 มาตรา 51
  • ก.ล.ต. — กรณีบริษัทจดทะเบียน (MTO)
  • กรมพัฒนาธุรกิจการค้า — กรณีควบรวมบริษัทตาม ป.พ.พ. มาตรา 1238
  • สำนักงาน BOI — กรณีธุรกิจรับส่งเสริมการลงทุน
  • ธนาคารแห่งประเทศไทย — กรณีสถาบันการเงิน
  • กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (FBL) — กรณีผู้ซื้อต่างด้าวในธุรกิจบัญชีสาม FBA
Due Diligence ในดีล M&A ไทยต้องครอบคลุมอะไรบ้าง?

DD ที่สมบูรณ์ครอบคลุม 6 มิติ: (1) Legal DD — สัญญา ใบอนุญาต โครงสร้างองค์กร คดีความ IP; (2) Financial DD — งบการเงิน 3–5 ปี Working Capital หนี้สิน; (3) Tax DD — การปฏิบัติตามกฎหมายภาษี ภาษีค้างชำระ Transfer Pricing; (4) Labour DD — สัญญาจ้างพนักงานหลัก ข้อพิพาท; (5) IP DD — เครื่องหมายการค้า สิทธิบัตร ลิขสิทธิ์ สัญญาอนุญาตใช้สิทธิ; (6) Regulatory DD — ใบอนุญาต FBA สิ่งแวดล้อม BOI

พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 กระทบดีล M&A อย่างไร?

FBA กำหนดข้อจำกัดสำหรับคนต่างด้าวในการประกอบธุรกิจในไทย (มาตรา 8) หากผลของ M&A ทำให้สัดส่วนการถือหุ้นต่างด้าวเกินเพดาน (โดยทั่วไปร้อยละ 49 สำหรับธุรกิจบัญชีสาม) ผู้ซื้อต้องขอรับใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว (Foreign Business License) จากกรมพัฒนาธุรกิจการค้า หรือปรับโครงสร้างการถือหุ้น ประเด็นนี้ต้องวิเคราะห์ตั้งแต่ขั้นตอนการออกแบบโครงสร้างดีล (ก่อน LOI)

Representations & Warranties ใน SPA มีความสำคัญอย่างไร?

R&W คือคำรับรองของผู้ขายเกี่ยวกับสภาพกิจการ ณ วันทำสัญญาและ/หรือวันปิดดีล หากคำรับรองใดเป็นเท็จหรือไม่ครบถ้วน ผู้ซื้อมีสิทธิเรียก Indemnification ตามสัญญา และอาจมีสิทธิเรียกค่าสินไหมทดแทนตามหลักละเมิด ป.พ.พ. มาตรา 420 R&W ทั่วไปครอบคลุม: การจัดตั้งและอำนาจบริษัท, ความถูกต้องของงบการเงิน, กรรมสิทธิ์ในสินทรัพย์, การปฏิบัติตามกฎหมายภาษี, สัญญาสำคัญ, สถานะคดีความ, และการปฏิบัติตามกฎหมาย

9. เอกสารอ้างอิงและบทความที่เกี่ยวข้อง References & Related Articles

ตารางยืนยันการอ้างอิงกฎหมาย (Citation Verification Table)

มาตรา / บทบัญญัติกฎหมายสถานะการยืนยันหมายเหตุ
มาตรา 306ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์verifiedการโอนสิทธิเรียกร้อง ต้องทำเป็นหนังสือและบอกกล่าวลูกหนี้
มาตรา 1238ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์verifiedควบรวมบริษัทจำกัดต้องมีมติพิเศษ — ทำได้ทั้งแบบตั้งบริษัทใหม่และแบบบริษัทหนึ่งคงอยู่ (แก้ไข พ.ศ. 2565)
มาตรา 1239ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์verifiedจดทะเบียนมติพิเศษภายใน 14 วัน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1239
มาตรา 1240ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์verifiedบอกกล่าวเจ้าหนี้ภายใน 14 วัน + โฆษณาหนังสือพิมพ์รายวัน; เจ้าหนี้คัดค้านได้ภายใน 1 เดือนนับแต่ได้รับหนังสือ (แก้ไข พ.ศ. 2565 — เดิม 60 วัน)
มาตรา 1241ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์verifiedจดทะเบียนการควบรวมภายใน 14 วันนับแต่เสร็จสิ้นการประชุมร่วมของผู้ถือหุ้นตามมาตรา 1240/1
มาตรา 1242ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์verifiedทุนของบริษัทที่ควบรวม = ยอดรวมทุนเดิมทุกบริษัท
มาตรา 1243ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์verifiedบริษัทที่ควบรวมได้ไปทั้งทรัพย์สิน หนี้ สิทธิ หน้าที่ และความรับผิดโดยผลของกฎหมาย
มาตรา 149ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์verifiedนิยามนิติกรรม — ฐานหลักสัญญา
มาตรา 420ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์verifiedความรับผิดละเมิด
มาตรา 159ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ยืนยันแล้วการแสดงเจตนาเพราะถูกกลฉ้อฉลเป็นโมฆียะ — ฐานสิทธิเพิกถอน/บอกล้างเมื่อผู้ขายให้คำรับรองเท็จ
มาตรา 246 มาตรา 247 และมาตรา 248 ถึงมาตรา 251พระราชบัญญัติหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ พ.ศ. 2535verified (มาตรา 247 หน้าที่ทำคำเสนอซื้อ / มาตรา 258 บุคคลที่เกี่ยวข้อง / มาตรา 248 ถึงมาตรา 251 ขั้นตอน MTO)เกณฑ์ร้อยละ 25 ของสิทธิออกเสียงทั้งหมดอยู่ในพระราชบัญญัติหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ พ.ศ. 2535 มาตรา 247 ส่วนหลักเกณฑ์ เงื่อนไข และวิธีการทำคำเสนอซื้อ รวมทั้งจุดร้อยละ 50 และร้อยละ 75 กำหนดโดยประกาศของคณะกรรมการกำกับตลาดทุน
มาตรา 51พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า 2560verifiedแจ้ง/ขออนุมัติ กขค. — วรรคหนึ่ง (post) / วรรคสอง (prior)
มาตรา 52พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า 2560verifiedระยะเวลาพิจารณา 90 วัน + ขยายได้ 15 วัน
มาตรา 80พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า 2560verifiedโทษฝ่าฝืน มาตรา 51 วรรคหนึ่ง — ปรับไม่เกิน 200,000 บาท + วันละไม่เกิน 10,000 บาท
มาตรา 81พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า 2560verifiedโทษฝ่าฝืน มาตรา 51 วรรคสอง — ปรับไม่เกิน 0.5% ของมูลค่าธุรกรรม
มาตรา 82พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า 2560verifiedโทษฝ่าฝืน มาตรา 55 มาตรา 57 หรือมาตรา 58 — ปรับไม่เกิน 10% ของรายได้ปีที่กระทำผิด
มาตรา 8พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว 2542verifiedห้ามคนต่างด้าวประกอบธุรกิจบัญชีหนึ่ง–สาม
มาตรา 13พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568)verifiedต้องยินยอมพนักงานและรับโอนสิทธิทั้งหมด
มาตรา 107พ.ร.บ.บริษัทมหาชนจำกัด 2535verifiedโครงสร้างมติที่ประชุมผู้ถือหุ้น — ปกติและพิเศษ

เอกสารอ้างอิงหลัก

  1. ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 1 (นิติกรรม) บรรพ 2 (หนี้) บรรพ 3 (เอกเทศสัญญา — ลักษณะ 22 หุ้นส่วนและบริษัท หมวด 4 ส่วนที่ 9 การควบรวมบริษัทจำกัด)
  2. พระราชบัญญัติหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ พ.ศ. 2535 และที่แก้ไขเพิ่มเติม — www.sec.or.th
  3. พระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 — www.otcc.or.th
  4. พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542
  5. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568)
  6. พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA)
  7. พระราชบัญญัติธุรกิจสถาบันการเงิน พ.ศ. 2551

บทความที่เกี่ยวข้อง

ข้อจำกัดความรับผิดชอบ (Disclaimer)
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการและให้ความรู้ทั่วไปเท่านั้น มิใช่ความเห็นทางกฎหมายเฉพาะเรื่องสำหรับกรณีใดกรณีหนึ่ง เนื้อหาในบทความนี้ไม่ถือเป็นคำปรึกษากฎหมายและไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์ระหว่างทนายความกับลูกความ ผู้อ่านควรปรึกษาทนายความผู้เชี่ยวชาญก่อนดำเนินการใด ๆ ที่เกี่ยวข้องกับธุรกรรม M&A

© 2026 Thundthornthep Yamoutai, Ph.D. — Legal Advance Solution Co., Ltd. (LAS) — All Rights Reserved.
LAS Knowledge Hub — Legal Advance Solution Co., Ltd.