1. บทนำ — ฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568 คืออะไร Introduction — LPA Amendment No. 9 B.E. 2568
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (Labour Protection Act B.E. 2541 — "LPA") เป็นกฎหมายแม่บทที่กำหนดสิทธิขั้นต่ำของลูกจ้างในระบบแรงงานเอกชนของประเทศไทย นับตั้งแต่มีผลบังคับใช้ในปี 2541 LPA ได้รับการแก้ไขเพิ่มเติมมาแล้ว 8 ครั้ง (ฉบับที่ 2 ถึงฉบับที่ 9) โดยพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2568 เป็นฉบับล่าสุด (ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน 2568 และมีผลใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนด 30 วันนับแต่วันประกาศ)
สิ่งสำคัญที่นักกฎหมายและ HR ต้องเข้าใจก่อนอื่นใด คือ ฉบับที่ 9 ไม่ใช่กฎหมายฉบับใหม่ที่ยืนหยัดด้วยตัวเอง หากแต่เป็นฉบับแก้ไขที่ยื่นเข้าแก้ถ้อยคำในพระราชบัญญัติแม่ (พ.ศ. 2541) การอ้างอิงทางกฎหมายที่ถูกต้องจึงต้องระบุว่า "พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา [X]" มิใช่ "ฉบับที่ 9 มาตรา [X]"
Practitioner Note — Citation Format
รูปแบบอ้างอิงที่ถูกต้อง: "พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (แก้ไขเพิ่มเติมโดยฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568) มาตรา 41"รูปแบบที่ไม่ถูกต้อง: "LPA Amendment No. 9 Section 41" หรือ "พ.ร.บ.ฉบับที่ 9 มาตรา 41" — เนื่องจากมาตราต่าง ๆ ในฉบับที่ 9 เป็นเพียงบทแก้ไขเพิ่มเติมถ้อยคำในพระราชบัญญัติแม่ สิทธิและหน้าที่จึงต้องอ้างตามมาตราของพระราชบัญญัติแม่ที่ถูกแก้ไขแล้ว
ฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568 นำการเปลี่ยนแปลงสำคัญ 6 ประการ ได้แก่
- มาตรา 41 วรรคหนึ่ง — ขยายสิทธิลาคลอดจาก 98 วัน เป็น 120 วัน (วันปฏิทิน รวมวันหยุด)
- มาตรา 41 วรรคสี่ (ใหม่) — เพิ่มสิทธิลาเลี้ยงบุตรต่อเนื่องไม่เกิน 15 วัน กรณีบุตรมีภาวะเสี่ยง/ความพิการ
- มาตรา 41/1 (ใหม่) — เพิ่มสิทธิลาช่วยเหลือคู่สมรสซึ่งคลอดบุตรได้ไม่เกิน 15 วัน
- มาตรา 59 — ขยายค่าจ้างที่นายจ้างต้องจ่ายระหว่างลาคลอดจาก 45 วัน เป็น 60 วัน
- มาตรา 59/1 และมาตรา 59/2 (ใหม่) — กำหนดค่าจ้างสำหรับการลาตามมาตรา 41 วรรคสี่ และมาตรา 41/1
- มาตรา 4/1 (ใหม่) — กำหนดหน้าที่หน่วยงานรัฐในการจ้างเหมาบริการให้ปฏิบัติตาม LPA
2. พัฒนาการ LPA ฉบับที่ 1–9 (พ.ศ. 2541–2568) Amendment History — LPA No. 1 through No. 9
เพื่อให้เข้าใจบริบทของฉบับที่ 9 ตารางต่อไปนี้สรุปพัฒนาการสำคัญของ LPA ตั้งแต่ฉบับแรกจนถึงปัจจุบัน
2541
ฉบับแม่ (พ.ศ. 2541) — กำหนดสิทธิขั้นต่ำแรงงานทั้งระบบ: ค่าจ้าง วันหยุด ลาคลอด 90 วัน ค่าชดเชย บอกกล่าว
2551
ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2551) — แก้ไขครั้งใหญ่: เพิ่มมาตรา 11/1 (ลูกจ้างรับเหมาค่าแรง) มาตรา 14/1 (สัญญาจ้างที่ทำให้นายจ้างได้เปรียบเกินสมควร ศาลสั่งให้บังคับได้เท่าที่เป็นธรรม) มาตรา 16 (ห้ามล่วงเกินทางเพศ) และหลักเกณฑ์การเรียกหลักประกันการทำงาน (มาตรา 10)
2551
ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2551) — ปรับปรุงอำนาจคณะกรรมการค่าจ้างและเพิ่ม “อัตราค่าจ้างตามมาตรฐานฝีมือ” (มาตรา 79 และมาตรา 88)
2553
ฉบับที่ 4 (พ.ศ. 2553) — ยกเลิกหมวด 8 ความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน เพื่อแยกไปตราเป็น พ.ร.บ.ความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554
2560
ฉบับที่ 5 (พ.ศ. 2560) — เพิ่มอัตราโทษสำหรับความผิดเกี่ยวกับการใช้แรงงานเด็ก
2560
ฉบับที่ 6 (พ.ศ. 2560) — เพิ่มมาตรา 118/1 การเกษียณอายุถือเป็นการเลิกจ้าง ลูกจ้างอายุครบ 60 ปีมีสิทธิแสดงเจตนาเกษียณและได้รับค่าชดเชยตามมาตรา 118 (มีผล 1 กันยายน 2560)
2562
ฉบับที่ 7 (พ.ศ. 2562) — ขยายสิทธิลาคลอดจาก 90 วัน เป็น 98 วัน (มาตรา 41) · ลากิจธุระอันจำเป็นไม่น้อยกว่า 3 วันโดยได้รับค่าจ้าง (มาตรา 34 และมาตรา 57/1) · เพิ่มค่าชดเชยขั้นสูงสุดเป็น 400 วันสำหรับอายุงาน 20 ปีขึ้นไป (มาตรา 118 (6)) · ค่าจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าต้องจ่ายในวันที่ให้ออกจากงาน (มาตรา 17/1) · การเปลี่ยนตัวนายจ้างต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้าง (มาตรา 13) · ย้ายสถานประกอบกิจการ (มาตรา 120) — มีผล 5 พฤษภาคม 2562
2566
ฉบับที่ 8 (พ.ศ. 2566) — เพิ่มมาตรา 23/1 ข้อตกลงให้ลูกจ้างทำงานที่บ้านหรือทำงานผ่านเทคโนโลยีสารสนเทศ (Work from Home) และสิทธิปฏิเสธการติดต่อสื่อสารนอกเวลางาน (มีผล 18 เมษายน 2566)
2568
ฉบับที่ 9 (พ.ศ. 2568) — ปัจจุบัน — ลาคลอด 120 วัน · ลาเลี้ยงบุตรกรณีพิเศษ 15 วัน · ลาช่วยคู่สมรสคลอด 15 วัน · ค่าจ้างนายจ้าง 60 วัน · จ้างเหมาบริการรัฐ (มาตรา 4/1) — ประกาศราชกิจจานุเบกษา 7 พฤศจิกายน 2568
Practitioner Note
ตัวเลขที่ใช้อยู่ก่อนฉบับที่ 9 (ลาคลอด 98 วันตามฉบับที่ 7 พ.ศ. 2562 / ค่าจ้างระหว่างลาคลอดที่นายจ้างจ่าย 45 วัน) ไม่ใช่กฎหมายปัจจุบัน อีกต่อไปในส่วนที่ถูกแก้ไขโดยฉบับที่ 9 — กฎหมายที่ใช้บังคับคือพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ฉบับรวมการแก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568 (consolidated text) ส่วนบทบัญญัติที่ฉบับที่ 7 เพิ่มไว้และฉบับที่ 9 มิได้แก้ไข เช่น ค่าชดเชย 400 วันตามมาตรา 118 (6) ยังคงใช้บังคับต่อไป
3. มาตรา 41 — สิทธิลาคลอดบุตร 120 วัน Section 41 — Maternity Leave: 120 Calendar Days
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 41
แหล่งที่มา: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (OCS) · ราชกิจจานุเบกษา
มาตรา ๔๑ ให้ลูกจ้างซึ่งเป็นหญิงมีครรภ์มีสิทธิลาเพื่อคลอดบุตรครรภ์หนึ่งไม่เกินหนึ่งร้อยยี่สิบวัน หรือตามจำนวนวันที่กำหนดในพระราชกฤษฎีกา วันลาเพื่อคลอดบุตรตามมาตรานี้ให้หมายความรวมถึงวันลาเพื่อตรวจครรภ์ก่อนคลอดบุตรด้วย วันลาตามวรรคหนึ่ง ให้นับรวมวันหยุดที่มีในระหว่างวันลาด้วย ลูกจ้างหญิงซึ่งใช้สิทธิลาเพื่อคลอดบุตรตามวรรคหนึ่งแล้ว มีสิทธิลาต่อเนื่องเพื่อเลี้ยงดูบุตรได้อีกไม่เกินสิบห้าวัน ในกรณีที่บุตรมีภาวะการเจ็บป่วยที่เสี่ยงต่อการเกิดโรคแทรกซ้อน มีความผิดปกติ หรือมีภาวะความพิการ ทั้งนี้ ให้ลูกจ้างแสดงใบรับรองแพทย์แผนปัจจุบันประกอบการลาด้วย
ตารางเปรียบเทียบ มาตรา 41 — ก่อน/หลัง ฉบับที่ 9
| ประเด็น | ฉบับที่ 7/2562 (เดิม) | ฉบับที่ 9/2568 (ปัจจุบัน) |
|---|---|---|
| จำนวนวันลาคลอด | 98 วัน | 120 วัน |
| ประเภทวันที่นับ | วันปฏิทิน รวมวันหยุด | วันปฏิทิน รวมวันหยุด (คงเดิม) |
| รวมวันตรวจครรภ์ | รวม | รวม (คงเดิม) |
| ลาเลี้ยงบุตรกรณีพิเศษ | ไม่มี | ลาต่อเนื่องได้อีกไม่เกิน 15 วัน กรณีบุตรมีภาวะเสี่ยง/ผิดปกติ/พิการ + ใบรับรองแพทย์ |
| ผู้มีสิทธิ | ลูกจ้างหญิงมีครรภ์ | ลูกจ้างหญิงมีครรภ์ (คงเดิม) |
| จำนวนครรภ์ | ครรภ์หนึ่ง = ลาหนึ่งครั้ง | ครรภ์หนึ่ง = ลาหนึ่งครั้ง (คงเดิม) |
Risk Alert — นายจ้าง
- นายจ้างต้องอนุมัติลาครบ 120 วัน — การปฏิเสธหรือตัดออกเหลือ 98 วันถือเป็นการละเมิดสิทธิตามกฎหมาย
- วันลาเลี้ยงบุตรกรณีพิเศษ (วรรคสี่) ต้องมีใบรับรองแพทย์แผนปัจจุบัน — นายจ้างมีสิทธิปฏิเสธหากไม่มีเอกสาร
- การไล่ออกหรือเลิกจ้างลูกจ้างหญิงเพราะเหตุมีครรภ์ยังคงต้องห้ามตามมาตรา 43 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541
4. มาตรา 41/1 — สิทธิลาช่วยเหลือคู่สมรสซึ่งคลอดบุตร Section 41/1 — Spousal Leave: Up to 15 Days
มาตรา 41/1 เป็นบทบัญญัติ ใหม่ทั้งหมด ที่เพิ่มเข้ามาโดยฉบับที่ 9 กฎหมายฉบับก่อนหน้าไม่มีสิทธิลาประเภทนี้
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 41/1
แหล่งที่มา: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (OCS) · ราชกิจจานุเบกษา
มาตรา ๔๑/๑ ให้ลูกจ้างมีสิทธิลาเพื่อช่วยเหลือคู่สมรสซึ่งคลอดบุตรครรภ์หนึ่งได้ไม่เกินสิบห้าวัน โดยใช้สิทธิก่อนหรือในวันที่ลาภายในเก้าสิบวันนับแต่วันที่คลอดบุตร
ตารางเปรียบเทียบ มาตรา 41/1 — ก่อน/หลัง ฉบับที่ 9
| ประเด็น | ก่อน ฉบับที่ 9 (เดิม) | ฉบับที่ 9/2568 (ปัจจุบัน) |
|---|---|---|
| สิทธิลาช่วยคู่สมรสคลอด | ไม่มีในกฎหมาย | ได้ไม่เกิน 15 วัน |
| ประเภทวัน | — | กฎหมายระบุเพียง "ไม่เกินสิบห้าวัน" โดยไม่ระบุว่าเป็นวันทำงานหรือวันปฏิทิน (ดู Practitioner Note ด้านล่าง) |
| ระยะเวลาที่ต้องใช้สิทธิ | — | ภายใน 90 วัน นับแต่วันที่คลอดบุตร |
| ผู้มีสิทธิ | — | ลูกจ้างที่เป็น คู่สมรสโดยชอบด้วยกฎหมาย ของผู้คลอดบุตร |
| จำนวนครรภ์ | — | ครรภ์หนึ่ง = ลาหนึ่งครั้ง |
Critical — เงื่อนไขคู่สมรส
กฎหมายใช้คำว่า "คู่สมรส" ซึ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 ที่แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 (กฎหมายสมรสเท่าเทียม มีผลใช้บังคับ 23 มกราคม 2568) หมายถึงบุคคลสองฝ่ายที่จดทะเบียนสมรสกันแล้วตามมาตรา 1457 ไม่ว่าจะเป็นคู่ชาย-หญิงหรือคู่เพศเดียวกัน — คู่ที่อยู่กินกันโดยไม่ได้จดทะเบียนสมรสไม่มีสิทธิตามมาตรานี้ Risk: High
Practitioner Note — การนับวัน
มาตรา 41/1 ใช้คำว่า "ไม่เกินสิบห้าวัน" โดยไม่ระบุอย่างชัดเจนว่าเป็น "วันทำงาน" หรือ "วันปฏิทิน" — เปรียบเทียบกับมาตรา 41 วรรคสามที่ระบุชัดว่า "วันลาตามวรรคหนึ่ง ให้นับรวมวันหยุดที่มีในระหว่างวันลาด้วย" — การตีความโดยคำนึงถึงประโยชน์ลูกจ้างตาม หลัก in dubio pro labore อาจชี้ว่าเป็น 15 วันทำงาน แต่ยังอยู่ระหว่างรอแนวปฏิบัติจากกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน [ต้องยืนยันแนวปฏิบัติ]
5. มาตรา 59 — ค่าจ้างระหว่างลาคลอด: นายจ้างจ่าย 60 วัน Section 59 — Employer-Paid Maternity Pay: 60 Days
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 59
แหล่งที่มา: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (OCS) · ราชกิจจานุเบกษา
มาตรา ๕๙ ให้นายจ้างจ่ายค่าจ้างให้แก่ลูกจ้างซึ่งเป็นหญิงมีครรภ์ในวันลาเพื่อคลอดบุตรตามมาตรา ๔๑ วรรคหนึ่ง เท่ากับค่าจ้างในวันทำงานตลอดระยะเวลาที่ลา แต่ไม่เกินหกสิบวันหรือตามที่กำหนดในพระราชกฤษฎีกา
ตารางเปรียบเทียบ มาตรา 59 — ก่อน/หลัง ฉบับที่ 9
| ประเด็น | ก่อนฉบับที่ 9 (เดิม) | ฉบับที่ 9/2568 (ปัจจุบัน) |
|---|---|---|
| จำนวนวันที่นายจ้างจ่ายค่าจ้าง | 45 วัน | 60 วัน |
| อัตราค่าจ้าง | เท่ากับค่าจ้างวันทำงาน (100%) | เท่ากับค่าจ้างวันทำงาน (100%) คงเดิม |
| เงินสงเคราะห์จากกองทุนประกันสังคม (แยกจากค่าจ้างที่นายจ้างจ่าย) | ผู้ประกันตนได้รับเงินสงเคราะห์การหยุดงานเพื่อการคลอดบุตรร้อยละ 50 ของค่าจ้าง เป็นเวลา 90 วัน (พ.ร.บ.ประกันสังคม พ.ศ. 2533 มาตรา 67) — ไม่ผูกกับจำนวนวันที่นายจ้างจ่าย | ยังคงร้อยละ 50 ของค่าจ้าง 90 วันตามมาตรา 67 (ยังไม่มีการแก้ไขกฎหมายประกันสังคมให้รองรับ 120 วัน) — วันลาส่วนที่เหลือเป็นวันลาโดยไม่ได้รับค่าจ้าง เว้นแต่นายจ้างตกลงเป็นอย่างอื่น [ต้องยืนยันแนวปฏิบัติ สปส.] |
| มาตราอ้างอิง | มาตรา 41 วรรคหนึ่ง (98 วัน) | มาตรา 41 วรรคหนึ่ง (120 วัน) |
Practitioner Note — ประกันสังคม
ลูกจ้างที่เป็นผู้ประกันตนตามมาตรา 33 มีสิทธิได้รับเงินสงเคราะห์การหยุดงานเพื่อการคลอดบุตรจากกองทุนประกันสังคมในอัตราร้อยละ 50 ของค่าจ้าง เป็นเวลา 90 วัน (พ.ร.บ.ประกันสังคม พ.ศ. 2533 มาตรา 67) ซึ่งเป็นสิทธิแยกต่างหากจากค่าจ้าง 60 วันที่นายจ้างต้องจ่ายตามมาตรา 59 — ส่วนการปรับสิทธิประโยชน์ของประกันสังคมให้รองรับวันลา 120 วันตามฉบับที่ 9 ยังไม่มีการแก้ไขกฎหมายประกันสังคม [ต้องยืนยันแนวปฏิบัติ สปส.]
6. มาตรา 59/1 — ค่าจ้างลาเลี้ยงบุตรกรณีพิเศษ Section 59/1 — Pay for Child Care Leave (Special Cases)
มาตรา 59/1 เป็นบทบัญญัติใหม่ที่กำหนดค่าจ้างสำหรับการลาตามมาตรา 41 วรรคสี่ (ลาเลี้ยงบุตรกรณีบุตรมีภาวะเสี่ยง)
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 59/1
แหล่งที่มา: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (OCS) · ราชกิจจานุเบกษา
มาตรา ๕๙/๑ ให้นายจ้างจ่ายค่าจ้างให้แก่ลูกจ้างซึ่งใช้สิทธิลาตามมาตรา ๔๑ วรรคสี่ เท่ากับค่าจ้างในวันทำงานตลอดระยะเวลาที่ลาในอัตราร้อยละห้าสิบของค่าจ้างสำหรับวันที่ลา
| รายการ | รายละเอียด |
|---|---|
| สิทธิลาที่ครอบคลุม | มาตรา 41 วรรคสี่ — ลาเลี้ยงบุตรต่อเนื่องหลังลาคลอด กรณีบุตรมีภาวะเสี่ยง/ผิดปกติ/พิการ |
| จำนวนวันสูงสุด | ไม่เกิน 15 วัน (ตามมาตรา 41 วรรคสี่) |
| อัตราค่าจ้าง | ร้อยละห้าสิบ (50%) ของค่าจ้างในวันทำงาน |
| เงื่อนไข | ต้องมีใบรับรองแพทย์แผนปัจจุบัน (ตามมาตรา 41 วรรคสี่) |
| บทบัญญัติใหม่หรือเดิม | ใหม่ทั้งหมด — เพิ่มโดยฉบับที่ 9 |
7. มาตรา 59/2 — ค่าจ้างลาช่วยเหลือคู่สมรสคลอดบุตร Section 59/2 — Pay for Partner Leave
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 59/2
แหล่งที่มา: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (OCS) · ราชกิจจานุเบกษา
มาตรา ๕๙/๒ ให้นายจ้างจ่ายค่าจ้างให้แก่ลูกจ้างซึ่งใช้สิทธิลาตามมาตรา ๔๑/๑ เท่ากับค่าจ้างในวันทำงานตลอดระยะเวลาที่ลาแต่ไม่เกินสิบห้าวัน
| รายการ | รายละเอียด |
|---|---|
| สิทธิลาที่ครอบคลุม | มาตรา 41/1 — ลาช่วยเหลือคู่สมรสซึ่งคลอดบุตร |
| อัตราค่าจ้าง | เต็ม 100% เท่ากับค่าจ้างในวันทำงาน |
| จำนวนวันสูงสุด | ไม่เกิน 15 วัน |
| ผู้จ่าย | นายจ้าง (ภาระต้นทุนใหม่ทั้งหมด) |
| บทบัญญัติใหม่หรือเดิม | ใหม่ทั้งหมด — เพิ่มโดยฉบับที่ 9 |
8. มาตรา 4/1 — จ้างเหมาบริการในหน่วยงานรัฐ Section 4/1 — Government Outsourcing Labour Protection
มาตรา 4/1 เป็นบทบัญญัติใหม่ที่แก้ปัญหาช่องว่างทางกฎหมายเดิมที่หน่วยงานรัฐจ้างผู้รับจ้างบุคคลธรรมดาในลักษณะจ้างเหมาบริการ ซึ่งผู้รับจ้างดังกล่าวมักไม่ได้รับสิทธิตาม LPA เนื่องจากความสัมพันธ์ทางกฎหมายถือเป็นสัญญาจ้างทำของ ไม่ใช่สัญญาจ้างแรงงาน
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 4/1
แหล่งที่มา: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (OCS) · ราชกิจจานุเบกษา
มาตรา ๔/๑ ในกรณีที่ราชการส่วนกลาง ราชการส่วนภูมิภาค ราชการส่วนท้องถิ่น รัฐวิสาหกิจตามกฎหมายว่าด้วยแรงงานรัฐวิสาหกิจสัมพันธ์ องค์การมหาชน หน่วยงานของรัฐตามที่มีกฎหมายกำหนดได้ทำการจ้างบุคคลธรรมดาให้มาทำงานในลักษณะจ้างเหมาบริการหรือในลักษณะเดียวกัน โดยจ่ายค่าตอบแทนการทำงานสำหรับระยะเวลาการทำงานปกติเป็นรายวัน รายเดือน หรือระยะเวลาอื่น และหน่วยงานดังกล่าวเป็นผู้ควบคุม กำกับ ดูแลการทำงานของบุคคลที่มาทำงาน ให้หน่วยงานที่จ้างดำเนินการให้บุคคลดังกล่าวได้รับค่าตอบแทนการทำงาน มีวันหยุดประจำสัปดาห์ วันหยุดตามประเพณี วันหยุดพักผ่อนประจำปี วันลาป่วย วันลาคลอด วันและเวลาทำงาน เวลาพักได้ไม่น้อยกว่าตามสิทธิที่กำหนดไว้ในกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองแรงงาน ทั้งนี้ ตามหลักเกณฑ์ และเงื่อนไขที่กำหนดในกฎกระทรวง บรรดาคดีที่เกิดจากข้อพิพาทระหว่างหน่วยงานหรือเจ้าหน้าที่ของหน่วยงานผู้ว่าจ้างกับบุคคลผู้รับจ้างงานอันเกี่ยวกับสิทธิและหน้าที่ตามวรรคหนึ่ง ให้อยู่ในเขตอำนาจของศาลแรงงาน
ตารางเปรียบเทียบ มาตรา 4/1 — ก่อน/หลัง ฉบับที่ 9
| ประเด็น | ก่อน ฉบับที่ 9 (เดิม) | ฉบับที่ 9/2568 (ปัจจุบัน) |
|---|---|---|
| การคุ้มครองผู้รับจ้างเหมาบริการรัฐ | ไม่มีบทบัญญัติชัดเจน — ช่องว่างทางกฎหมาย | หน่วยงานรัฐต้องจัดให้ผู้รับจ้างได้รับสิทธิขั้นต่ำตาม LPA |
| หน่วยงานที่ครอบคลุม | — | ราชการส่วนกลาง/ภูมิภาค/ท้องถิ่น · รัฐวิสาหกิจ · องค์การมหาชน · หน่วยงานรัฐที่กฎหมายกำหนด |
| เงื่อนไขที่ทริกเกอร์ | — | จ้างเหมาบริการ + จ่ายค่าตอบแทนรายวัน/เดือน/อื่น + หน่วยงานเป็นผู้ควบคุม กำกับ ดูแล การทำงาน |
| สิทธิที่ต้องจัดให้ | — | วันหยุดสัปดาห์ · วันหยุดประเพณี · วันหยุดพักผ่อน · ลาป่วย · ลาคลอด · เวลาทำงาน · เวลาพัก — ไม่น้อยกว่า LPA |
| เขตอำนาจศาล | — | ศาลแรงงาน (ไม่ใช่ศาลปกครอง) |
| รายละเอียดหลักเกณฑ์ | — | ตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่กำหนดในกฎกระทรวง [ต้องยืนยันกฎกระทรวงที่ออกแล้ว] |
Risk Alert — หน่วยงานรัฐและภาคเอกชน
- หน่วยงานรัฐที่จ้างบุคคลธรรมดาทำงาน On-Site และ ควบคุม กำกับ ดูแล การทำงานโดยตรง มีความเสี่ยงสูงที่จะถูกพิจารณาว่าต้องปฏิบัติตามมาตรา 4/1 Risk: High
- เอกชนที่รับสัญญาจ้างเหมาบริการจากรัฐ ต้องทบทวนว่าสัญญาจ้างของตนกับบุคคลที่นำมาทำงานในหน่วยงานรัฐ ครอบคลุมสิทธิตาม LPA หรือไม่
- ข้อพิพาทที่เกิดขึ้นจะอยู่ในเขตอำนาจ ศาลแรงงาน — ไม่ใช่ศาลปกครอง ซึ่งเปลี่ยนแนวทางการต่อสู้คดี
9. ตารางเปรียบเทียบรวม — สิทธิก่อน/หลัง ฉบับที่ 9 Consolidated Comparison Table — Before versus After LPA Amendment No. 9
ตารางด้านล่างสรุปการเปลี่ยนแปลงทั้งหมดในฉบับที่ 9 เพื่อให้ HR และนักกฎหมายเห็นภาพรวมในคราวเดียว
| สิทธิ / มาตรา | ก่อน ฉบับที่ 9 | ฉบับที่ 9/2568 (ปัจจุบัน) | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|
| ลาคลอด (มาตรา 41 วรรคหนึ่ง) | 98 วันปฏิทิน | 120 วันปฏิทิน | รวมวันหยุด รวมวันตรวจครรภ์ |
| ลาเลี้ยงบุตรกรณีพิเศษ (มาตรา 41 วรรคสี่) | ไม่มี | +15 วัน (ต่อเนื่องหลัง 120 วัน) | บุตรเจ็บป่วยเสี่ยง/ผิดปกติ/พิการ + ใบรับรองแพทย์ |
| ค่าจ้างนายจ้างระหว่างลาคลอด (มาตรา 59) | 45 วัน @ 100% | 60 วัน @ 100% | เพิ่ม 15 วัน ภาระต้นทุนนายจ้าง |
| ค่าจ้างลาเลี้ยงบุตรกรณีพิเศษ (มาตรา 59/1) | ไม่มี | 15 วัน @ 50% | ใหม่ทั้งหมด |
| ลาช่วยคู่สมรสคลอด (มาตรา 41/1) | ไม่มี | 15 วัน (ภายใน 90 วันหลังคลอด) | คู่สมรสโดยกฎหมายเท่านั้น |
| ค่าจ้างลาช่วยคู่สมรส (มาตรา 59/2) | ไม่มี | 15 วัน @ 100% | ใหม่ทั้งหมด |
| จ้างเหมาบริการรัฐ (มาตรา 4/1) | ไม่มีบทบัญญัติชัดเจน | รัฐต้องจัดสิทธิขั้นต่ำ LPA ให้ | ศาลแรงงานมีเขตอำนาจ |
สรุปต้นทุนเพิ่มเติมสูงสุดต่อกรณีคลอดบุตรหนึ่งครรภ์ (ฝ่ายนายจ้าง)
| รายการ | ก่อน ฉบับที่ 9 | หลัง ฉบับที่ 9 | ต้นทุนเพิ่ม |
|---|---|---|---|
| ค่าจ้างลาคลอด (ลูกจ้างหญิง) | 45 วัน × ค่าจ้างต่อวัน | 60 วัน × ค่าจ้างต่อวัน | +15 วัน (เพิ่ม ~33%) |
| ค่าจ้างลาเลี้ยงบุตรกรณีพิเศษ (ลูกจ้างหญิง) | 0 | สูงสุด 15 วัน × 50% ค่าจ้างต่อวัน | ใหม่ (กรณีมีเงื่อนไข) |
| ค่าจ้างลาช่วยคู่สมรส (ลูกจ้างชาย/คู่สมรส) | 0 | สูงสุด 15 วัน × 100% ค่าจ้างต่อวัน | ใหม่ทั้งหมด |
10. ผลกระทบต่อนายจ้าง — ความเสี่ยงและสิ่งที่ต้องปรับ Impact on Employers — Risks and Required Actions
10.1 ต้นทุนแรงงานที่เพิ่มขึ้น
ฉบับที่ 9 นำต้นทุนแรงงานใหม่ทั้งในด้านค่าจ้างโดยตรงและการบริหารบุคคล ซึ่งนายจ้างต้องวางแผนรองรับทันที
- ค่าจ้างลาคลอด: เพิ่มจาก 45 เป็น 60 วัน (~33% สูงขึ้นต่อกรณี)
- ค่าจ้างลาช่วยคู่สมรส: ต้นทุนใหม่ทั้งหมด สูงสุด 15 วัน × ค่าจ้างเต็ม
- ค่าจ้างลาเลี้ยงบุตรกรณีพิเศษ: ต้นทุนใหม่ สูงสุด 15 วัน × 50% ค่าจ้าง (กรณีบุตรมีเงื่อนไข)
- ต้นทุนบริหารจัดการ: อัปเดตระบบ HR Payroll · แก้ข้อบังคับ · ฝึกอบรมบุคลากร
10.2 ความเสี่ยงทางกฎหมายหากไม่ปฏิบัติตาม
Risk Alert — Non-Compliance
- การไม่ให้ลาตามมาตรา 41 ครบ 120 วัน เป็นการฝ่าฝืนสิทธิขั้นต่ำตามกฎหมาย ลูกจ้างร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานหรือฟ้องศาลแรงงานได้ และหากนายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างหญิงเพราะเหตุมีครรภ์ เป็นการต้องห้ามตามมาตรา 43 ซึ่งมีโทษตามมาตรา 144 (จำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ)
- การไม่จ่ายค่าจ้างครบตามมาตรา 59 (60 วัน) ทำให้นายจ้างต้องเสียดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปีระหว่างผิดนัด (มาตรา 9) และเป็นความผิดตามมาตรา 146 (ค่าปรับเป็นพินัยไม่เกิน 20,000 บาท)
- ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน (Work Rules) ที่ยังอ้างตัวเลขเดิม (98 วัน/45 วัน) ต้องแก้ไขให้สอดคล้องกับฉบับที่ 9 ก่อนนำมาใช้บังคับ
10.3 สิ่งที่นายจ้างต้องปรับ
- แก้ไขข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน (มาตรา 108 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541) ให้สะท้อนสิทธิใหม่ — การแก้ไขในทางที่เป็นคุณแก่ลูกจ้างทำได้ทันที แต่หากจะแก้ไขในทางที่ไม่เป็นคุณ ต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้างหรือแจ้งข้อเรียกร้องตามพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 มาตรา 13 เพราะในกรณีเป็นที่สงสัยว่าสถานประกอบกิจการมีข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้างหรือไม่ มาตรา 10 วรรคท้าย แห่งพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 ให้ถือว่าข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานที่นายจ้างต้องจัดให้มีตามกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองแรงงานเป็นข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้าง
- อัปเดตนโยบาย HR และแบบฟอร์มการลาทุกประเภท
- ปรับ Payroll System รองรับค่าจ้าง 60 วัน ลาช่วยคู่สมรส และลาเลี้ยงบุตรกรณีพิเศษ
- ฝึกอบรม HR และผู้จัดการ เพื่อป้องกันการปฏิเสธสิทธิโดยไม่รู้กฎหมาย
- ทบทวนสัญญาจ้างงาน โดยเฉพาะข้อกำหนดสิทธิการลาที่อาจขัดหรือน้อยกว่ากฎหมายใหม่
11. ผลกระทบต่อลูกจ้าง — สิทธิที่เพิ่มขึ้น Impact on Employees — Enhanced Rights
- ลูกจ้างหญิง: ระยะเวลาพักฟื้นหลังคลอดเพิ่มเป็น 120 วัน — ได้รับค่าจ้างเต็ม 60 วันจากนายจ้าง (มาตรา 59) และมีสิทธิได้รับเงินสงเคราะห์การหยุดงานเพื่อการคลอดบุตรจากกองทุนประกันสังคมร้อยละ 50 ของค่าจ้าง เป็นเวลา 90 วัน (พ.ร.บ.ประกันสังคม มาตรา 67) — วันลาส่วนที่เกินกว่านั้นเป็นวันลาโดยไม่ได้รับค่าจ้าง เว้นแต่นายจ้างตกลงจ่าย [ต้องยืนยันแนวปฏิบัติ สปส.]
- ลูกจ้างคู่สมรส: สิทธิใหม่ลาช่วยเหลือคู่สมรสคลอดบุตรได้ 15 วัน โดยได้รับค่าจ้างเต็ม — สิทธินี้ต้องใช้ภายใน 90 วันหลังคลอด
- บุตรที่มีภาวะพิเศษ: ลูกจ้างหญิงสามารถลาเลี้ยงบุตรต่อเนื่องอีก 15 วัน (@ 50% ค่าจ้าง) หากบุตรมีภาวะเสี่ยง/ผิดปกติ/พิการ
- ผู้รับจ้างเหมาบริการรัฐ: หน่วยงานรัฐที่ว่าจ้างและควบคุม กำกับ ดูแลการทำงานโดยตรง มีหน้าที่จัดให้ผู้รับจ้างได้รับสิทธิขั้นต่ำตาม LPA
Tip — สิทธิที่ลูกจ้างต้องรู้
หากนายจ้างปฏิเสธสิทธิลาหรือค่าจ้างตามมาตรา 41 มาตรา 41/1 มาตรา 59 มาตรา 59/1 และมาตรา 59/2 — ลูกจ้างมีสิทธิร้องเรียนต่อพนักงานตรวจแรงงาน (กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน) หรือนำคดีสู่ศาลแรงงาน
12. Checklist ปรับระบบ HR — ฉบับที่ 9/2568 HR System Update Checklist — LPA Amendment No. 9
นายจ้างควรตรวจสอบและดำเนินการตาม checklist ด้านล่าง เพื่อให้มั่นใจว่าระบบบริหารทรัพยากรบุคคลสอดคล้องกับ LPA ฉบับที่ 9
ด้านเอกสารและนโยบาย
แก้ไข Work Rules (ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน) ระบุลาคลอด 120 วัน และค่าจ้าง 60 วัน
เพิ่มนโยบายลาช่วยคู่สมรสคลอดบุตร (15 วัน, ภายใน 90 วัน) พร้อมระบุเงื่อนไขคู่สมรสโดยกฎหมาย
เพิ่มนโยบายลาเลี้ยงบุตรกรณีพิเศษ (15 วัน, 50% ค่าจ้าง) พร้อมกำหนดขั้นตอนยื่นใบรับรองแพทย์
อัปเดตแบบฟอร์มใบลาทุกประเภทให้ครอบคลุมสิทธิใหม่
ทบทวนสัญญาจ้างงานมาตรฐาน — ลบข้อความที่ขัดหรือน้อยกว่า LPA ฉบับที่ 9
สำหรับหน่วยงานรัฐ/ผู้รับจ้างรัฐ: ทบทวนสัญญาจ้างเหมาบริการตามมาตรา 4/1
ด้านระบบ Payroll และการเงิน
ปรับ Payroll System รองรับค่าจ้าง 60 วัน (เดิม 45 วัน) ระหว่างลาคลอด
เพิ่ม pay code ใหม่สำหรับ "ลาช่วยคู่สมรส" (100% ค่าจ้าง, สูงสุด 15 วัน)
เพิ่ม pay code ใหม่สำหรับ "ลาเลี้ยงบุตรกรณีพิเศษ" (50% ค่าจ้าง, สูงสุด 15 วัน)
ประเมินผลกระทบงบประมาณ HRD ประจำปีและปรับ headcount budget
ด้านการฝึกอบรมและสื่อสาร
ฝึกอบรม HR Manager และ Line Manager เรื่องสิทธิลาใหม่ทั้งหมด
สื่อสารสิทธิใหม่ให้พนักงานทุกคนทราบ (employee notice)
กำหนดแนวทางตรวจสอบใบรับรองแพทย์ (กรณี มาตรา 41 วรรคสี่)
ตรวจสอบแนวปฏิบัติสำนักงานประกันสังคมที่รองรับลาคลอด 120 วัน เมื่อออกประกาศ
13. FAQ — คำถามที่พบบ่อยเชิงปฏิบัติ Frequently Asked Questions — Practical Issues
ฉบับที่ 9 มีผลบังคับใช้เมื่อใด?
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2568 ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน 2568 และมีผลใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนด 30 วันนับแต่วันประกาศ (7 ธันวาคม 2568) — ทั้งนี้ ควรตรวจสอบวันบังคับใช้จากราชกิจจานุเบกษาและคำชี้แจงกระทรวงแรงงานประกอบทุกครั้ง
นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างลาคลอด 120 วันทั้งหมดหรือแค่ 60 วัน?
นายจ้างจ่าย 60 วัน (ตามมาตรา 59) ที่ 100% ค่าจ้าง — และลูกจ้างที่เป็นผู้ประกันตนตามพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 มีสิทธิได้รับเงินสงเคราะห์การหยุดงานเพื่อการคลอดบุตรจากกองทุนประกันสังคมร้อยละ 50 ของค่าจ้าง เป็นเวลา 90 วัน (มาตรา 67) ซึ่งเป็นสิทธิแยกต่างหากจากค่าจ้างที่นายจ้างจ่าย ส่วนวันลาที่เกินกว่านั้นไม่มีกฎหมายบังคับให้จ่ายค่าจ้าง [ต้องยืนยันแนวปฏิบัติ สปส. สำหรับ 120 วัน]
ลูกจ้างที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสสามารถใช้สิทธิตามมาตรา 41/1 ลาช่วยคู่สมรสคลอดได้หรือไม่?
ไม่ได้ — มาตรา 41/1 ใช้คำว่า "คู่สมรส" ซึ่งตามกฎหมายไทยหมายถึงบุคคลที่จดทะเบียนสมรสแล้วตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 (มาตรา 1457) ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 (สมรสเท่าเทียม มีผล 23 มกราคม 2568) ซึ่งครอบคลุมคู่เพศเดียวกันด้วย — การอยู่กินด้วยกันโดยไม่จดทะเบียนสมรสไม่ก่อสิทธิตามมาตรานี้
ลาเลี้ยงบุตรกรณีพิเศษ (มาตรา 41 วรรคสี่) ต้องใช้หลังจากลาคลอด 120 วันทันทีหรือไม่?
กฎหมายระบุว่า "ลาต่อเนื่อง" หลังใช้สิทธิลาคลอดตามวรรคหนึ่งแล้ว — ซึ่งชี้ว่าต้องเป็นการลาต่อเนื่องจากการลาคลอด ไม่ใช่การลาแยกต่างหากในภายหลัง อย่างไรก็ดี แนวปฏิบัติที่ชัดเจนยังรอการออกระเบียบหรือแนวปฏิบัติจากกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน [ต้องยืนยันแนวปฏิบัติ]
มาตรา 4/1 ใช้กับนายจ้างเอกชนหรือไม่?
มาตรา 4/1 กำหนดหน้าที่เฉพาะหน่วยงานรัฐ (ราชการส่วนกลาง/ภูมิภาค/ท้องถิ่น/รัฐวิสาหกิจ/องค์การมหาชน) ที่จ้างบุคคลธรรมดาในลักษณะจ้างเหมาบริการ — นายจ้างเอกชนที่รับ subcontract จากรัฐต้องทบทวนว่าลูกจ้างของตนที่ทำงาน on-site ในหน่วยงานรัฐอยู่ภายใต้เงื่อนไข "ควบคุม กำกับ ดูแล" ของรัฐหรือไม่
ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน (Work Rules) ที่ยังใช้ตัวเลขเดิม (98 วัน/45 วัน) มีผลอย่างไร?
ข้อบังคับที่ระบุสิทธิน้อยกว่ากฎหมายแรงงาน ไม่มีผลบังคับในส่วนที่ต่ำกว่ามาตรฐาน LPA — ลูกจ้างยังมีสิทธิตามกฎหมายเต็มจำนวน (120 วัน/60 วัน) แม้ Work Rules จะระบุตัวเลขเดิม นายจ้างควรรีบแก้ไข Work Rules ให้สอดคล้องเพื่อหลีกเลี่ยงความสับสนและความเสี่ยงทางกฎหมาย
ตัวบท: สิทธิลาเพื่อคลอดบุตรครรภ์หนึ่งไม่เกินหนึ่งร้อยยี่สิบวันตามมาตรา 41 วรรคหนึ่ง และสิทธิได้รับค่าจ้างในวันลาเพื่อคลอดบุตรไม่เกินหกสิบวันตามมาตรา 59 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568 เป็นสิทธิที่พระราชบัญญัติบัญญัติไว้โดยตรง มิได้เกิดจากข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน
ตัวบท: สิทธิลาเพื่อคลอดบุตรครรภ์หนึ่งไม่เกินหนึ่งร้อยยี่สิบวันตามมาตรา 41 วรรคหนึ่ง และสิทธิได้รับค่าจ้างในวันลาเพื่อคลอดบุตรไม่เกินหกสิบวันตามมาตรา 59 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568 เป็นสิทธิที่พระราชบัญญัติบัญญัติไว้โดยตรง มิได้เกิดจากข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน
นายจ้างจะปฏิเสธสิทธิลาช่วยคู่สมรสคลอดได้หรือไม่ หากงานเร่งด่วน?
ไม่ได้ — สิทธิลาตามมาตรา 41/1 เป็นสิทธิขั้นต่ำตามกฎหมาย นายจ้างไม่สามารถตัดหรือปฏิเสธสิทธิดังกล่าวได้แม้จะมีเหตุจำเป็นทางธุรกิจ ทั้งนี้ นายจ้างและลูกจ้างอาจเจรจาเรื่อง เวลา การใช้สิทธิ (ภายในกรอบ 90 วันที่กฎหมายกำหนด) แต่ไม่อาจตัดสิทธิออกไปได้
14. แหล่งอ้างอิง References
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568) — ฉบับ Consolidated
สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (OCS) · ราชกิจจานุเบกษา · searchlaw.ocs.go.th
มาตรา 4/1 มาตรา 9 มาตรา 41 มาตรา 41/1 มาตรา 43 มาตรา 59 มาตรา 59/1 มาตรา 59/2 มาตรา 108 มาตรา 144 และมาตรา 146 — ตัวบทที่เกี่ยวข้อง
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 · สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (OCS)
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 (ครอบครัว) — คำนิยาม "คู่สมรส"
สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (OCS)
พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 (สมรสเท่าเทียม) — "คู่สมรส" ครอบคลุมคู่เพศเดียวกัน มีผลใช้บังคับ 23 มกราคม 2568
ราชกิจจานุเบกษา · สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (OCS)
พระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 — สิทธิประโยชน์กรณีคลอดบุตร (มาตรา 67 เงินสงเคราะห์การหยุดงานเพื่อการคลอดบุตร ร้อยละ 50 ของค่าจ้าง 90 วัน)
สำนักงานประกันสังคม (SSO) · ราชกิจจานุเบกษา
บทความที่เกี่ยวข้อง Related Articles
ข้อความสงวนสิทธิ์ (Legal Disclaimer)
บทความนี้จัดทำโดย Legal Advance Solution Co., Ltd. เพื่อเผยแพร่ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับกฎหมายแรงงานไทย ไม่ถือเป็นคำปรึกษาทางกฎหมายสำหรับกรณีเฉพาะราย ผู้อ่านควรปรึกษาทนายความหรือที่ปรึกษากฎหมายก่อนตัดสินใจใด ๆ ทางกฎหมาย — ตัวบทกฎหมายที่อ้างอิงยืนยันจากสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (OCS) และราชกิจจานุเบกษา ณ วันที่ระบุ — บางประเด็นที่ระบุว่า [ต้องยืนยันแนวปฏิบัติ] อยู่ระหว่างรอการออกระเบียบหรือประกาศของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
Legal Advance Solution Co., Ltd. — AI-assisted legal output · อัปเดต 20 มิถุนายน 2569