ธันย์ธรณ์เทพ แย้มอุทัย, Ph.D. | LAS Legal | 3 เมษายน 2569
แฟรนไชส์ดูเหมือนทางลัดของธุรกิจ — ได้แบรนด์สำเร็จรูป ได้ระบบ ได้การฝึกอบรม แต่หลายคนลงเงินไปแล้วกลับพบว่าสัญญาเอาเปรียบ เลิกก็ไม่ได้ อยู่ก็ไม่รอด การอ่านสัญญาแฟรนไชส์ให้เข้าใจก่อนเซ็นคือสิ่งสำคัญที่สุด
ประเทศไทยยังไม่มีพระราชบัญญัติแฟรนไชส์โดยเฉพาะ ซึ่งแตกต่างจากสหรัฐอเมริกา ออสเตรเลีย หรือมาเลเซียที่มีกฎหมายควบคุมแฟรนไชส์เฉพาะ สัญญาแฟรนไชส์ในไทยจึงอยู่ภายใต้กฎหมายหลายฉบับ ได้แก่
| # | องค์ประกอบ | สิ่งที่ต้องตรวจสอบ |
|---|---|---|
| 1 | Franchise Fee (ค่าแฟรนไชส์) | จ่ายครั้งเดียวหรือจ่ายต่ออายุ? ได้อะไรกลับมา? ขอคืนได้หรือไม่ถ้าเลิก? |
| 2 | Royalty Fee (ค่าสิทธิ) | คิดเป็น % ของรายได้หรือจำนวนคงที่? มีขั้นต่ำหรือไม่? |
| 3 | Territory (พื้นที่) | ได้สิทธิผูกขาดในพื้นที่หรือไม่? แฟรนไชส์ซอร์เปิดสาขาใกล้ได้ไหม? |
| 4 | Training & Support (การฝึกอบรม) | ฝึกอบรมกี่ครั้ง? ตลอดอายุสัญญาหรือเฉพาะตอนเริ่ม? |
| 5 | Quality Control (การควบคุมคุณภาพ) | มาตรฐานที่ต้องปฏิบัติ ผลของการไม่ผ่านการตรวจสอบ |
หลายกรณีที่โบรชัวร์โฆษณารายได้สวยหรู แต่สัญญาจริงกลับมีเงื่อนไขหนักมาก เช่น ค่าปรับเลิกสัญญาก่อนกำหนดสูงถึง 100% ของ Franchise Fee หรือห้ามทำธุรกิจประเภทเดียวกันหลังเลิกสัญญา 3-5 ปี
เครื่องหมายการค้าจดทะเบียนแล้วหรือยัง? หากยังไม่จดทะเบียน แฟรนไชส์ซอร์อาจไม่มีสิทธิอนุญาตให้ใช้ ตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 การอนุญาตใช้เครื่องหมายการค้าต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อนายทะเบียน
หากสัญญามีข้อกำหนดที่เอาเปรียบมากเกินไป เช่น แฟรนไชส์ซอร์เลิกสัญญาได้ทันทีโดยไม่ต้องแจ้งล่วงหน้า แต่แฟรนไชส์ซีต้องแจ้ง 6 เดือน ศาลอาจใช้พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 4 ปรับลดให้เป็นธรรมได้
แฟรนไชส์เป็นโมเดลธุรกิจที่ดี แต่ไม่ใช่ "ซื้อแล้วรวย" ทุกกรณี สัญญาแฟรนไชส์ต้องอ่านอย่างละเอียดและเข้าใจทุกข้อก่อนลงเงิน เพราะเมื่อเซ็นแล้ว การเจรจาต่อรองจะยากขึ้นมาก
Disclaimer: บทความนี้จัดทำเพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการและให้ความรู้ทั่วไปเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะราย ผู้อ่านควรปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายก่อนตัดสินใจดำเนินการใด ๆ