✓ ตรวจทบทวนข้อกฎหมายล่าสุดเมื่อวันที่ 29 กันยายน 2569 · ปรับปรุงเนื้อหาบนเว็บไซต์เมื่อวันที่ 29 กันยายน 2569
ธันย์ธรณ์เทพ แย้มอุทัย, Ph.D. | Legal Advance Solution Co., Ltd. | อัปเดต 8 เมษายน 2569
| กฎหมาย | ประเด็นหลัก |
|---|---|
| พ.ร.บ.ป.ป.ช. 2561 | มาตรา 176 นิติบุคคล |
| ป.อาญา 2499 | มาตรา 144 มาตรา 149 และมาตรา 150 |
| กฎหมายว่าด้วยมาตรการของฝ่ายบริหารในการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. 2551 | มาตรการฝ่ายบริหาร |
| พ.ร.บ.ปปง. 2542 | ป้องกันการฟอกเงิน |
| CG Code 2560 | ธรรมาภิบาลบริษัทจด |
ข้อมูล ณ เมษายน 2569
บริษัทของคุณอาจต้องรับผิดทางอาญา แม้กรรมการจะไม่รู้เรื่องเลย — นี่ไม่ใช่คำขู่ แต่เป็นกฎหมายที่บังคับใช้จริงในประเทศไทยตั้งแต่ปี 2561 พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. 2561 กำหนดให้นิติบุคคลรับผิดได้หากบุคคลที่เกี่ยวข้องกระทำความผิดเพื่อประโยชน์ของนิติบุคคลนั้น
ในมุมมองของ LAS Risk Methodology การทุจริตในองค์กรไม่ใช่เพียงปัญหาจริยธรรม แต่เป็นความเสี่ยงทางกฎหมายและธุรกิจระดับ High Risk ที่ต้องบริหารจัดการอย่างเป็นระบบ ผลกระทบของการถูกดำเนินคดีทุจริตครอบคลุม:
สถิติจาก Transparency International ระบุว่าดัชนีการรับรู้การทุจริต (CPI) ของไทยปี 2025 อยู่ที่ 33 คะแนน (จาก 100) อันดับ 116 จาก 180 ประเทศ ลดลงจากปีก่อนหน้า (34 คะแนน) ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าความเสี่ยงด้านการทุจริตในภาคธุรกิจไทยยังอยู่ในระดับที่ต้องระมัดระวังอย่างจริงจัง
ประเทศไทยมีกรอบกฎหมายต่อต้านทุจริตที่ครอบคลุมหลายระดับ ตั้งแต่รัฐธรรมนูญจนถึงระเบียบบริหารราชการ ดังนี้:
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 หมวด 16 ว่าด้วยการปฏิรูปประเทศ และหมวดที่เกี่ยวกับองค์กรอิสระ ได้วางรากฐานสำหรับระบบต่อต้านทุจริต โดยกำหนดให้มี ป.ป.ช. เป็นองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ และกำหนดมาตรการป้องกันผลประโยชน์ทับซ้อน
เป็นกฎหมายหลักในการต่อต้านทุจริตภาคเอกชน มีสาระสำคัญดังนี้:
| มาตรา | ความผิด | โทษสูงสุด |
|---|---|---|
| มาตรา 144 | ให้ ขอให้หรือรับว่าจะให้แก่เจ้าพนักงาน สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งรัฐ สมาชิกสภาจังหวัดหรือสมาชิกสภาเทศบาล เพื่อจูงใจให้กระทำการอันมิชอบด้วยหน้าที่ | จำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
| มาตรา 149 | เจ้าพนักงานเรียก รับ หรือยอมจะรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดโดยมิชอบ | จำคุกตั้งแต่ห้าปีถึงยี่สิบปี หรือจำคุกตลอดชีวิต และปรับตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงสี่แสนบาท หรือประหารชีวิต |
| มาตรา 150 | เจ้าพนักงานกระทำการหรือไม่กระทำการในตำแหน่งโดยเห็นแก่ทรัพย์สินที่ได้เรียก รับ หรือยอมจะรับไว้ก่อนได้รับแต่งตั้ง | จำคุกตั้งแต่ห้าปีถึงยี่สิบปี หรือจำคุกตลอดชีวิต และปรับตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงสี่แสนบาท |
| มาตรา 151 | เจ้าพนักงานมีหน้าที่ซื้อ ทำ จัดการหรือรักษาทรัพย์ ใช้อำนาจในตำแหน่งโดยทุจริตอันเป็นการเสียหาย | จำคุกตั้งแต่ห้าปีถึงยี่สิบปี หรือจำคุกตลอดชีวิต และปรับตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงสี่แสนบาท |
| มาตรา 157 | เจ้าพนักงานปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบเพื่อให้เกิดความเสียหาย หรือโดยทุจริต | จำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงสิบปี หรือปรับตั้งแต่สองหมื่นบาทถึงสองแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ |
พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. 2542 มีความสำคัญในมิติของการตรวจสอบธุรกรรมทางการเงินที่อาจเชื่อมโยงกับการทุจริต โดยกำหนดให้สถาบันการเงินและผู้ประกอบธุรกิจบางประเภทต้องรายงานธุรกรรมที่น่าสงสัย (Suspicious Transaction Report) และกำหนดให้ทรัพย์สินที่ได้จากการทุจริตตกเป็นของแผ่นดินได้
แม้บริษัทไทยอาจไม่อยู่ภายใต้ Foreign Corrupt Practices Act (FCPA) ของสหรัฐอเมริกา หรือ UK Bribery Act 2010 (UKBA) โดยตรง แต่หากบริษัทมีธุรกรรมกับคู่ค้าสหรัฐหรืออังกฤษ หรือหลักทรัพย์จดทะเบียนในตลาดต่างประเทศ อาจอยู่ภายใต้ขอบเขตของกฎหมายเหล่านี้ด้วย การมีระบบ Compliance ที่แข็งแกร่งจึงเป็นทั้งข้อกำหนดในประเทศและมาตรฐานสากล
คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) หรือ National Anti-Corruption Commission (NACC) เป็นองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ มีอำนาจหน้าที่ครอบคลุมทั้งการไต่สวน การดำเนินคดี และการป้องกันการทุจริต
ศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ (ศาล อท.) ได้รับการจัดตั้งขึ้นเพื่อพิจารณาคดีทุจริตโดยเฉพาะ มีความเชี่ยวชาญสูงในคดีประเภทนี้ กระบวนพิจารณาคดีมีความรวดเร็วกว่าศาลปกติ และมีบทลงโทษที่เข้มงวด ธุรกิจที่ถูกส่งฟ้องต่อศาล อท. มักเผชิญกับการพิจารณาคดีที่รวดเร็วและโทษที่หนักกว่า
ป.ป.ช. เปิดรับการแจ้งเบาะแสผ่านหลายช่องทาง ได้แก่ เว็บไซต์ nacc.go.th สายด่วน 1205 และการยื่นเรื่องด้วยตนเอง พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. 2561 มาตรา 36 เป็นบทห้ามเปิดเผยข้อมูลผู้กล่าวหา ผู้แจ้งเบาะแส และพยาน ไม่ใช่บทคุ้มครองจากการเลิกจ้าง
มาตรา ๓๖ คณะกรรมการ ป.ป.ช. พนักงานเจ้าหน้าที่ และบุคคลซึ่งคณะกรรมการ ป.ป.ช. แต่งตั้งหรือมอบหมายให้ปฏิบัติหน้าที่อย่างใด จะเปิดเผยข้อมูลซึ่งมีลักษณะเป็นข้อมูลเฉพาะของบุคคลบรรดาที่ได้มาจากการปฏิบัติหน้าที่มิได้ การเปิดเผยข้อมูลการดำเนินการของคณะกรรมการ ป.ป.ช. ในแต่ละขั้นตอน ห้ามเปิดเผยข้อมูลที่เป็นรายละเอียดของผู้กล่าวหา ผู้แจ้งเบาะแส และผู้ซึ่งเป็นพยาน หรือกระทำการใดอันจะทำให้ทราบรายละเอียดเกี่ยวกับบุคคลดังกล่าว การเปิดเผยข้อมูลอื่นใดเพื่อให้สาธารณชนได้ทราบ ให้อยู่ภายใต้เงื่อนไข ดังต่อไปนี้ (๑) ในชั้นก่อนการไต่สวน ห้ามเปิดเผยชื่อผู้ถูกร้อง เว้นแต่มีเหตุอันจำเป็นเพื่อประโยชน์ในการไต่สวนหรือไต่สวนเบื้องต้น และได้รับอนุญาตจากคณะกรรมการ ป.ป.ช. แล้ว (๒) เมื่อได้ดำเนินการไต่สวนหรือไต่สวนเบื้องต้นแล้วมีพยานหลักฐานพอสมควรก่อนที่คณะกรรมการ ป.ป.ช. จะพิจารณาวินิจฉัย การเปิดเผยข้อมูลให้เป็นไปตามวิธีการและเงื่อนไขที่คณะกรรมการ ป.ป.ช. กำหนด (๓) เมื่อคณะกรรมการ ป.ป.ช. มีความเห็นหรือวินิจฉัยว่าผู้ถูกกล่าวหามีพฤติการณ์การกระทำความผิด ให้เปิดเผยความเห็นหรือคำวินิจฉัยได้ เว้นแต่จะเปิดเผยชื่อผู้กล่าวหา ผู้แจ้งเบาะแสและผู้ซึ่งเป็นพยานมิได้ และต้องไม่กระทบต่อรูปคดีหรือความปลอดภัยในชีวิตหรือทรัพย์สินของบุคคลที่เกี่ยวข้อง ห้ามมิให้มีการเปิดเผยหรือเผยแพร่ข้อมูลรายงานและสำนวนการตรวจสอบ การสอบสวน การไต่สวน หรือการไต่สวนเบื้องต้น รวมทั้งบรรดาเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการตรวจสอบ สอบสวน ไต่สวน หรือไต่สวนเบื้องต้นที่อยู่ระหว่างการดำเนินการจนกว่าคณะกรรมการ ป.ป.ช. จะได้พิจารณาและมีมติในเรื่องดังกล่าวแล้ว เว้นแต่จะเป็นการเปิดเผยเพื่อประโยชน์ในการไต่สวนหรือไต่สวนเบื้องต้น ทั้งนี้ ให้ถือว่าเป็นความลับของทางราชการ
พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. 2561 มาตรา 176 วรรคสอง กำหนดว่า ถ้าผู้กระทำตามวรรคหนึ่งเป็นบุคคลที่มีความเกี่ยวข้องกับนิติบุคคลและกระทำไปเพื่อประโยชน์ของนิติบุคคลนั้น โดยนิติบุคคลไม่มีมาตรการควบคุมภายในที่เหมาะสมเพื่อป้องกันมิให้มีการกระทำความผิด นิติบุคคลนั้นมีความผิดและต้องระวางโทษปรับตั้งแต่หนึ่งเท่าแต่ไม่เกินสองเท่าของค่าเสียหายที่เกิดขึ้นหรือประโยชน์ที่ได้รับ
มาตรา ๑๗๖ ผู้ใดให้ ขอให้ หรือรับว่าจะให้ทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดแก่เจ้าพนักงานของรัฐ เจ้าหน้าที่ของรัฐต่างประเทศ หรือเจ้าหน้าที่ขององค์การระหว่างประเทศ เพื่อจูงใจให้กระทำการ ไม่กระทำการ หรือประวิงการกระทำอันมิชอบด้วยหน้าที่ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ในกรณีที่ผู้กระทำความผิดตามวรรคหนึ่งเป็นบุคคลที่มีความเกี่ยวข้องกับนิติบุคคลใดและกระทำไปเพื่อประโยชน์ของนิติบุคคลนั้น โดยนิติบุคคลดังกล่าวไม่มีมาตรการควบคุมภายในที่เหมาะสมเพื่อป้องกันมิให้มีการกระทำความผิดนั้น นิติบุคคลนั้นมีความผิดตามมาตรานี้ และต้องระวางโทษปรับตั้งแต่หนึ่งเท่า แต่ไม่เกินสองเท่าของค่าเสียหายที่เกิดขึ้นหรือประโยชน์ที่ได้รับ นิติบุคคลตามวรรคสอง ให้หมายความถึงนิติบุคคลที่ตั้งขึ้นตามกฎหมายไทยและนิติบุคคลที่ตั้งขึ้นตามกฎหมายต่างประเทศที่ประกอบธุรกิจในประเทศไทย บุคคลที่มีความเกี่ยวข้องกับนิติบุคคลตามวรรคสอง ให้หมายความถึงผู้แทนของนิติบุคคล ลูกจ้าง ตัวแทน บริษัทในเครือ หรือบุคคลใดซึ่งกระทำการเพื่อหรือในนามของนิติบุคคลนั้น ไม่ว่าจะมีหน้าที่และอำนาจในการนั้นหรือไม่ก็ตาม
ตัวบทสี่วรรคนี้มาจาก OCS ป0043-1A-0001 ไฟล์ PDF ในคลังมีลายน้ำสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาทับชั้นข้อความ จึงไม่ใช้ PDF นั้นเป็นแหล่งอ้างตัวบท
ขอบเขตของบุคคลที่มีความเกี่ยวข้องกับนิติบุคคลตามมาตรา 176 วรรคสี่ ครอบคลุม:
การห้ามประกอบกิจการ การตีพิมพ์คำพิพากษา และการเพิกถอนสัญญากับรัฐ ไม่ได้อยู่ในมาตรา 176 ของพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญนี้ จึงไม่ใช้เป็นผลของมาตรานี้
มาตรา 176 วรรคสอง ดูที่ว่านิติบุคคลมีมาตรการควบคุมภายในที่เหมาะสมเพื่อป้องกันมิให้มีการกระทำความผิดหรือไม่ ไม่ได้บัญญัติข้อต่อสู้แยกต่างหากว่า “ผู้บริหารไม่รู้เห็น” เป็นองค์ประกอบในตัวบทนี้
ระบบ Compliance จึงสำคัญในฐานะหลักฐานเรื่องมาตรการควบคุมภายในตามวรรคสอง ไม่ใช่เพราะกฎหมายไทยคัดลอกองค์ประกอบของ UK Bribery Act มาตรา 7 มาทั้งก้อน
แนวคิด Adequate Procedures ในกฎหมายไทยได้รับอิทธิพลจาก UK Bribery Act 2010 Section 7 ซึ่งกำหนดหลัก 6 ประการที่องค์กรต้องพิสูจน์ว่ามีอยู่จริง หลักเกณฑ์ที่ยอมรับโดยทั่วไปสำหรับตลาดไทย ได้แก่:
นโยบายต่อต้านทุจริตที่มีประสิทธิภาพควรครอบคลุมหัวข้อดังนี้:
| หัวข้อ | เนื้อหาที่ต้องระบุ |
|---|---|
| ขอบเขตการบังคับใช้ | ครอบคลุมกรรมการ ผู้บริหาร พนักงาน ตัวแทน และบริษัทย่อยทั้งหมด |
| คำจำกัดความ "การทุจริต" | การให้-รับสินบน การอำนวยความสะดวก ของขวัญและการต้อนรับ |
| กิจกรรมต้องห้าม | รายการกิจกรรมที่ห้ามโดยเด็ดขาดพร้อมตัวอย่างที่ชัดเจน |
| การบริจาคและการสนับสนุน | ขั้นตอนการขออนุมัติก่อนบริจาคหรือสนับสนุนกิจกรรมใด ๆ |
| ของขวัญและการต้อนรับ | วงเงินที่ยอมรับได้ กระบวนการบันทึก และการรายงาน |
| การรายงานและช่องทางร้องเรียน | วิธีการแจ้งเบาะแสและการคุ้มครองผู้แจ้ง |
| บทลงโทษ | มาตรการทางวินัยสำหรับการละเมิด รวมถึงการเลิกจ้างและการแจ้งความ |
หนึ่งในพื้นที่เสี่ยงที่สำคัญที่สุดในธุรกิจไทยคือการให้-รับของขวัญและการต้อนรับ เพราะวัฒนธรรมธุรกิจไทยมีบรรทัดฐานการให้ของขวัญที่ฝังรากลึก แนวปฏิบัติที่แนะนำ:
ระบบควบคุมภายใน (Internal Control System) เป็นหัวใจสำคัญของ Compliance Program ที่ดี โดยอ้างอิงกรอบ COSO (Committee of Sponsoring Organizations) ซึ่งเป็นมาตรฐานสากลที่ได้รับการยอมรับในประเทศไทยด้วย
| องค์ประกอบ | คำอธิบาย | ตัวอย่างในธุรกิจไทย |
|---|---|---|
| Control Environment | วัฒนธรรมองค์กรและ "Tone at the Top" จากผู้บริหาร | กรรมการบริษัทประกาศนโยบายต่อต้านทุจริตอย่างเป็นทางการ |
| Risk Assessment | การระบุและประเมินความเสี่ยงที่อาจนำไปสู่การทุจริต | แผนที่ความเสี่ยงสำหรับกระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง |
| Control Activities | มาตรการควบคุมที่บรรเทาความเสี่ยง | Dual-approval สำหรับการอนุมัติการใช้จ่ายเกิน 100,000 บาท |
| Information & Communication | การสื่อสารนโยบายและการรายงานปัญหา | ระบบ Whistleblower ที่เข้าถึงได้ง่าย |
| Monitoring Activities | การติดตามและทบทวนประสิทธิภาพของระบบควบคุม | การตรวจสอบภายในรายไตรมาสและรายงานต่อคณะกรรมการ |
ธรรมาภิบาล (Corporate Governance) เป็นระบบที่กำกับดูแลการบริหารจัดการองค์กรให้มีความโปร่งใส รับผิดชอบ และเป็นธรรมต่อผู้มีส่วนได้เสียทุกฝ่าย ในประเทศไทย หน่วยงานหลักที่กำหนดมาตรฐาน CG ได้แก่:
สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) ได้ออก Corporate Governance Code สำหรับบริษัทจดทะเบียน พ.ศ. 2560 ซึ่งกำหนดหลักการ 8 ประการ (ตรงข้ามกับ "Comply or Explain" แบบเก่า เป็น "Apply or Explain" ที่ยืดหยุ่นกว่า):
สมาคมส่งเสริมสถาบันกรรมการบริษัทไทย (IOD) จัดหลักสูตร Director Certification Program (DCP) ที่เป็นที่ยอมรับในระดับสากล กรรมการบริษัทที่ผ่านการอบรม DCP มีความเข้าใจในหน้าที่และความรับผิดชอบของตนมากขึ้น ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพการกำกับดูแลกิจการ
สำหรับบริษัทที่มีผู้ถือหุ้นจำนวนมาก หรือบริษัทจดทะเบียน การมีคณะกรรมการตรวจสอบที่เป็นอิสระเป็นสิ่งสำคัญ โดยทำหน้าที่:
Sarbanes-Oxley Act (SOX) ของสหรัฐอเมริกา ปี 2002 ถูกออกแบบมาเพื่อตอบสนองต่อเรื่องอื้อฉาวทางการเงินของ Enron และ WorldCom แม้บริษัทไทยส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ภายใต้ SOX โดยตรง แต่หลักการ SOX ได้รับการยอมรับและปรับใช้ในบริบทไทยผ่านกฎเกณฑ์ของ ก.ล.ต. และ ตลท.
| หลักการ SOX | การประยุกต์ใช้ในไทย | ผู้รับผิดชอบ |
|---|---|---|
| Section 302 — CEO/CFO Certification | CEO/CFO ลงนามรับรองความถูกต้องของงบการเงิน | CEO, CFO |
| Section 404 — Internal Control Report | รายงานประเมินประสิทธิภาพ IC รายปี | Management, External Auditor |
| Section 301 — Audit Committee | คณะกรรมการตรวจสอบที่เป็นอิสระ | Board of Directors |
| Section 802 — Records Retention | นโยบายเก็บรักษาเอกสารและห้ามทำลาย | CFO, Legal |
| Whistleblower Protection | ช่องทางแจ้งเบาะแสที่ได้รับการคุ้มครอง | HR, Compliance Officer |
หน่วยตรวจสอบภายใน (Internal Audit) ที่มีประสิทธิภาพควรมีคุณลักษณะดังนี้:
ระบบ Whistleblower ที่ดีเป็นเครื่องมือสำคัญในการตรวจจับการทุจริตตั้งแต่ต้น องค์กรที่มีระบบนี้ที่ใช้งานได้จริงสามารถตรวจพบและแก้ไขปัญหาได้เร็วกว่า ลดความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นได้อย่างมาก
พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. 2561 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568 กำหนดมาตรการคุ้มครองผู้แจ้งเบาะแสไว้หลายมาตรา ดังนี้
ข้อสังเกตสำหรับภาคเอกชน: ความคุ้มครองตามมาตรา 132 เป็นความคุ้มครองจากความรับผิดที่เกิดจากการให้ข้อมูลแก่คณะกรรมการ ป.ป.ช. และหน่วยงานที่กฎหมายระบุไว้เท่านั้น ส่วนมาตรา 133 ใช้กับเจ้าพนักงานของรัฐ บริษัทเอกชนจึงไม่ควรถือว่ากฎหมายฉบับนี้คุ้มครองการแจ้งเบาะแสภายในองค์กรทุกกรณี และควรมีนโยบายคุ้มครองผู้แจ้งเบาะแสของตนเองตามองค์ประกอบในหัวข้อ 9.2 ประกอบด้วย ตัวบทมาตรา 132 ถึงมาตรา 133 ในหัวข้อนี้ตรวจเทียบกับฉบับรวมของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาซึ่งรวมการแก้ไขเพิ่มเติมเมื่อ พ.ศ. 2568 แล้ว
| องค์ประกอบ | รายละเอียด | ความสำคัญ |
|---|---|---|
| ช่องทางที่หลากหลาย | Hotline, อีเมล, แบบฟอร์มออนไลน์, กล่องรับเรื่อง | สูง — เพิ่มความสะดวกในการแจ้ง |
| ความเป็นนิรนาม | สามารถแจ้งโดยไม่เปิดเผยชื่อได้ | สูงมาก — ลดความกลัวการถูกตอบโต้ |
| ความรวดเร็วในการตอบสนอง | ยืนยันการรับเรื่องภายใน 5 วันทำการ | กลาง — สร้างความเชื่อมั่น |
| การสืบสวนอย่างเป็นอิสระ | ผู้สืบสวนไม่มีผลประโยชน์ขัดแย้งกับเรื่องที่แจ้ง | สูงมาก — รับประกันความเป็นธรรม |
| การป้องกันการตอบโต้ | นโยบายห้ามตอบโต้ที่บังคับใช้จริง | สูงมาก — ปกป้องผู้แจ้ง |
| การติดตามผล | แจ้งผลการสืบสวนให้ผู้แจ้งทราบ (ถ้าเปิดเผยตัว) | กลาง — เพิ่มความไว้วางใจ |
ตามหลัก LAS Risk Methodology ความเสี่ยงด้าน Anti-Corruption Compliance แบ่งออกเป็น 3 ระดับ:
| ระดับความเสี่ยง | ลักษณะธุรกิจ | ตัวอย่าง | มาตรการที่ต้องมี |
|---|---|---|---|
| HIGH — สูง | ติดต่อกับเจ้าหน้าที่รัฐเป็นประจำ มีสัญญากับหน่วยงานรัฐ อุตสาหกรรมที่มีการกำกับดูแลสูง | รับเหมาก่อสร้างรัฐ, ยา, สัมปทาน, อาวุธ | Full Compliance Program + Annual External Audit |
| MEDIUM — กลาง | มีการติดต่อกับหน่วยงานรัฐเป็นครั้งคราว มีคู่ค้าต่างประเทศบ้าง | โรงงาน, นำเข้า-ส่งออก, อสังหาริมทรัพย์ | นโยบาย + Training + Whistleblower + Annual Review |
| LOW — ต่ำ | ธุรกิจที่ลูกค้าและคู่ค้าเป็นภาคเอกชนทั้งหมด ไม่มีการติดต่อกับหน่วยงานรัฐ | ร้านค้า B2C, e-Commerce, บริการส่วนตัว | นโยบายพื้นฐาน + Code of Conduct |
ธุรกิจขนาดกลางและเล็ก (SME) อาจคิดว่า Compliance Program เป็นเรื่องของบริษัทใหญ่เท่านั้น แต่ในความเป็นจริง SME ที่ติดต่อกับหน่วยงานรัฐมีความเสี่ยงเช่นเดียวกัน เพียงแต่ต้องออกแบบระบบให้เหมาะสมกับขนาดองค์กร
สำหรับ SME ที่มีพนักงานน้อยกว่า 50 คน LAS แนะนำ Compliance Package ขั้นต่ำ ดังนี้:
| ระยะเวลา | กิจกรรม | ผู้รับผิดชอบ |
|---|---|---|
| เดือน 1 | Risk Assessment + จัดทำนโยบาย Anti-Corruption | MD / ที่ปรึกษากฎหมาย |
| เดือน 2 | จัดทำ Code of Conduct + Gift Policy + Whistleblower Channel | HR / Legal |
| เดือน 3 | Training พนักงานทุกคน + เซ็นรับทราบนโยบาย | HR |
| เดือน 4 | ปรับปรุง Internal Controls ตามช่องโหว่ที่พบ | Finance / Operations |
| เดือน 6 | ทบทวนครั้งแรก + แก้ไขจุดที่ต้องปรับปรุง | Compliance Officer |
| ทุกปี | Annual Review + Update Training + Risk Re-Assessment | Board / Management |
มาตรา ๑๐๓ เจ้าพนักงานของรัฐตำแหน่งใดจะต้องยื่นบัญชีทรัพย์สินและหนี้สินของตน คู่สมรส และบุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะต่อคณะกรรมการ ป.ป.ช. ให้เป็นไปตามที่คณะกรรมการ ป.ป.ช. กำหนด โดยให้นำความในวรรคสองของมาตรา ๑๐๒ มาใช้บังคับด้วยโดยอนุโลม
มาตรา ๑๒๘ ห้ามมิให้เจ้าพนักงานของรัฐผู้ใดรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดอันอาจคำนวณเป็นเงินได้จากผู้ใด นอกเหนือจากทรัพย์สินหรือประโยชน์อันควรได้ตามกฎหมาย กฎ หรือข้อบังคับที่ออกโดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมาย เว้นแต่การรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดโดยธรรมจรรยาตามหลักเกณฑ์และจำนวนที่คณะกรรมการ ป.ป.ช. กำหนด ความในวรรคหนึ่งมิให้ใช้บังคับกับการรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดจากบุพการี ผู้สืบสันดาน หรือญาติที่ให้ตามประเพณี หรือตามธรรมจรรยาตามฐานานุรูป บทบัญญัติในวรรคหนึ่งให้ใช้บังคับกับการรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดของผู้ซึ่งพ้นจากการเป็นเจ้าพนักงานของรัฐมาแล้วยังไม่ถึงสองปีด้วยโดยอนุโลม
Disclaimer: บทความนี้จัดทำเพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการและให้ความรู้ทั่วไปเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะราย ข้อมูลที่ปรากฏในบทความนี้เป็นข้อมูล ณ วันที่เผยแพร่ และอาจมีการเปลี่ยนแปลงตามพัฒนาการทางกฎหมาย ผู้อ่านควรปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายที่มีความเชี่ยวชาญก่อนตัดสินใจดำเนินการใด ๆ / This article is for general information purposes only and does not constitute legal advice. Readers should consult qualified legal counsel before taking any action.