กฎหมายแรงงาน — สิทธิที่นายจ้างต้องรู้

ธันย์ธรณ์เทพ แย้มอุทัย, Ph.D. | LAS Legal | 3 เมษายน 2569

เลิกจ้างพนักงานผิดวิธี อาจต้องจ่ายมากกว่าที่คิดหลายเท่า — นายจ้างหลายคนรู้จักคำว่า "ค่าชดเชย" แต่ไม่รู้ว่ากฎหมายแรงงานไทยกำหนดสิทธิและหน้าที่อีกมากมายที่ต้องปฏิบัติตาม หากละเลยอาจถูกฟ้องร้องและต้องรับผิดชอบทั้งค่าชดเชย ค่าเสียหาย และค่าบอกกล่าวล่วงหน้า

กฎหมายหลักที่ต้องรู้

พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม ฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568) เป็นกฎหมายหลักที่กำกับดูแลความสัมพันธ์ระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง บทความนี้จะสรุปประเด็นสำคัญที่นายจ้างต้องรู้

การบอกเลิกจ้าง (มาตรา 17)

พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 17 กำหนดว่า สัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา นายจ้างหรือลูกจ้างอาจบอกเลิกสัญญาจ้างได้โดยบอกกล่าวล่วงหน้าเป็นหนังสือ ไม่น้อยกว่าหนึ่งงวดการจ่ายค่าจ้าง หากจ่ายค่าจ้างรายเดือน ต้องบอกกล่าวล่วงหน้าอย่างน้อย 1 งวดการจ่ายค่าจ้าง (โดยให้มีผลในวันจ่ายค่าจ้างคราวถัดไป)

ตารางค่าชดเชยตามอายุงาน (มาตรา 118)

สิทธิลาคลอด (มาตรา 41 — ฉบับแก้ไข ฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568)

พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม ฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568) มาตรา 41 กำหนดให้ลูกจ้างหญิงมีสิทธิลาเพื่อคลอดบุตรได้ครรภ์หนึ่งไม่เกิน 120 วัน (เดิม 98 วัน) นอกจากนี้ มาตรา 41/1 กำหนดให้ลูกจ้างชายหรือลูกจ้างซึ่งเป็นคู่สมรสมีสิทธิลาเพื่อช่วยเหลือคู่สมรสที่คลอดบุตรได้ไม่เกิน 15 วันทำการ

มาตรา 59 กำหนดให้นายจ้างจ่ายค่าจ้างแก่ลูกจ้างหญิงในวันลาเพื่อคลอดบุตรเท่ากับค่าจ้างในวันทำงานตลอดระยะเวลาที่ลา แต่ไม่เกิน 60 วัน (เดิม 45 วัน)

กรณีที่ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย

มาตรา 119 กำหนดข้อยกเว้นที่นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย ได้แก่ ลูกจ้างทุจริตต่อหน้าที่ จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย ฝ่าฝืนข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานหรือคำสั่งอันชอบด้วยกฎหมายของนายจ้าง โดยนายจ้างได้ตักเตือนเป็นหนังสือแล้ว (ยกเว้นกรณีร้ายแรง) ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกัน ประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้นายจ้างเสียหายอย่างร้ายแรง หรือได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด

สรุป

กฎหมายแรงงานเป็นกฎหมายที่นายจ้างหลีกเลี่ยงไม่ได้ การเข้าใจสิทธิและหน้าที่อย่างถูกต้องจะช่วยป้องกันข้อพิพาทที่อาจเกิดขึ้น และสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับพนักงาน ซึ่งเป็นทรัพยากรที่สำคัญที่สุดของทุกธุรกิจ