LAS SHIELD

NDA — ข้อตกลงรักษาความลับ 7 องค์ประกอบที่ต้องมี ✓

✓ ตรวจทบทวนข้อกฎหมายล่าสุดเมื่อวันที่ 28 กันยายน 2569 · ปรับปรุงเนื้อหาบนเว็บไซต์เมื่อวันที่ 29 กันยายน 2569

ธันย์ธรณ์เทพ แย้มอุทัย, Ph.D. | LAS Legal | 3 เมษายน 2569

สารบัญ
  1. บทนำ: ทำไม NDA ถึงสำคัญ
  2. ฐานทางกฎหมาย
  3. LAS Shield Methodology
  4. 7 องค์ประกอบ NDA ที่สมบูรณ์
  5. Unilateral กับ Mutual NDA
  6. ระยะเวลาที่เหมาะสม
  7. ข้อยกเว้น 4 ข้อมาตรฐานสากล
  8. มาตรการเยียวยาเมื่อถูกละเมิด
  9. แนวทางการร่าง NDA
  10. Checklist ก่อนเซ็น NDA
  11. FAQ

บทนำ: ทำไม NDA ถึงสำคัญ

ข้อมูลที่รั่วไหลออกไปแล้ว เรียกกลับคืนไม่ได้ — นี่คือเหตุผลที่ NDA (Non-Disclosure Agreement) หรือข้อตกลงรักษาความลับ เป็นสัญญาฉบับแรกที่ควรลงนามก่อนเปิดเผยข้อมูลสำคัญใด ๆ ให้คู่ค้า นักลงทุน หรือแม้แต่พนักงานใหม่

ในทางปฏิบัติ ผู้ประกอบการจำนวนมากทำ NDA ด้วย 3 วิธีที่ผิด ได้แก่ (1) ดาวน์โหลดแบบฟอร์มจากอินเทอร์เน็ตโดยไม่ปรับให้เหมาะกับบริบท (2) ทำ NDA หลังจากแชร์ข้อมูลไปแล้ว และ (3) ทำ NDA ที่มีนิยาม "ข้อมูลลับ" กว้างเกินไปหรือแคบเกินไป ซึ่งทั้งหมดนี้อาจทำให้ NDA ไม่สามารถปกป้องธุรกิจได้จริง

ความเสี่ยงสูง: NDA ที่ร่างไม่ถูกต้องอาจกลายเป็นเพียงกระดาษไร้ค่า เมื่อเกิดข้อพิพาทจริงศาลอาจตีความว่าข้อสัญญาไม่ครอบคลุมข้อมูลที่ถูกเปิดเผย หรือไม่สามารถบังคับใช้ได้เพราะนิยามไม่ชัดเจนพอ

พระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 มาตรา 3 กำหนดว่า "ความลับทางการค้า" หมายความว่า ข้อมูลการค้าที่ยังไม่เป็นที่รู้จักกันโดยทั่วไป หรือยังเข้าถึงไม่ได้ในหมู่บุคคลซึ่งโดยปกติแล้วต้องเกี่ยวข้องกับข้อมูลดังกล่าว โดยข้อมูลนั้นมีมูลค่าในเชิงพาณิชย์เพราะเป็นความลับ และผู้ควบคุมความลับทางการค้าได้ใช้มาตรการที่เหมาะสมเพื่อรักษาความลับ

องค์ประกอบสามส่วนของ "ความลับทางการค้า" ตามกฎหมายไทย:

องค์ประกอบคำอธิบายผลกระทบต่อ NDA
ยังไม่เป็นที่รู้จักกันโดยทั่วไปข้อมูลต้องไม่ถูกเปิดเผยต่อสาธารณะNDA ต้องกำหนดห้ามเปิดเผยอย่างชัดเจน
มีมูลค่าทางการค้าข้อมูลมีประโยชน์ทางธุรกิจเพราะเป็นความลับNDA ช่วยรักษามูลค่าดังกล่าว
ใช้มาตรการที่เหมาะสมเจ้าของต้องพยายามรักษาความลับอย่างจริงจังNDA คือ "มาตรการที่เหมาะสม" ตามกฎหมาย

มาตรา 6 กำหนดว่า การละเมิดสิทธิในความลับทางการค้า ได้แก่ การเปิดเผย การเอาไป หรือการใช้ความลับทางการค้าโดยไม่ได้รับความยินยอม รวมถึงการฝ่าฝืนสัญญาหรือฝ่าฝืนหน้าที่รักษาความลับ

นอกจากนี้ พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) อาจมีผลบังคับใช้ร่วมด้วยในกรณีที่ข้อมูลความลับเกี่ยวข้องกับข้อมูลส่วนบุคคล เช่น รายชื่อลูกค้าพร้อมข้อมูลติดต่อ ซึ่งต้องมีการจัดทำ Data Processing Agreement (DPA) ควบคู่ไปด้วย

LAS Shield Methodology: ป้องกันการรั่วไหลของข้อมูล

LAS Shield สามชั้นสำหรับการคุ้มครองข้อมูล

7 องค์ประกอบ NDA ที่สมบูรณ์

1 นิยามข้อมูลความลับ (Definition of Confidential Information)

นิยามที่ดีต้องชัดเจนว่าข้อมูลใดบ้างที่ถือเป็นความลับ ครอบคลุมทั้งรูปแบบลายลักษณ์อักษร วาจา อิเล็กทรอนิกส์ ภาพถ่าย แผนภาพ รหัสโปรแกรม และข้อมูลในรูปแบบอื่น สิ่งที่ควรระบุในนิยามโดยเฉพาะ:

ข้อควรระวัง: นิยามที่กว้างเกินไป เช่น "ข้อมูลทุกอย่างที่แชร์กัน" อาจถูกศาลตีความว่าไม่สมเหตุสมผลและลดความน่าเชื่อถือของ NDA ทั้งฉบับ ควรระบุประเภทข้อมูลที่เฉพาะเจาะจง

2 ขอบเขตและหน้าที่ (Scope of Obligations)

กำหนดหน้าที่ของผู้รับข้อมูลอย่างชัดเจนอย่างน้อย 3 ประการ:

ควรระบุด้วยว่า ผู้รับข้อมูลสามารถเปิดเผยข้อมูลให้ใครได้บ้าง เช่น พนักงานหรือที่ปรึกษาที่จำเป็นต้องรู้ โดยต้องผูกพันด้วยข้อรักษาความลับที่เท่าเทียมกัน

3 วัตถุประสงค์ที่อนุญาต (Permitted Purpose)

NDA ที่ดีต้องระบุวัตถุประสงค์อย่างชัดเจนว่าผู้รับข้อมูลได้รับข้อมูลเพื่ออะไร เช่น "เพื่อประเมินความเป็นไปได้ในการร่วมทุน" หรือ "เพื่อให้บริการที่ปรึกษาด้าน IT" การกำหนดวัตถุประสงค์ที่ชัดเจนช่วยจำกัดขอบเขตการใช้ข้อมูลและป้องกันการนำไปใช้ในทางอื่น

4 ระยะเวลา (Duration)

กำหนดระยะเวลาที่หน้าที่รักษาความลับมีผลบังคับ สำหรับกรณีต่าง ๆ:

ประเภทธุรกิจ/ข้อมูลระยะเวลาแนะนำเหตุผล
ข้อมูลทั่วไป / การเจรจาธุรกิจ2-3 ปีสมดุลระหว่างการคุ้มครองและความสมเหตุสมผล
เทคโนโลยีและทรัพย์สินทางปัญญา3-5 ปีคุ้มครองตลอดวงจรชีวิตผลิตภัณฑ์
ข้อมูล M&A และการเงิน5 ปีป้องกันการใช้ข้อมูลวงใน
ความลับทางการค้าหลัก (Core Trade Secrets)ตราบเท่าที่ยังเป็นความลับคุ้มครองตลอดไปตราบใดที่ยังไม่เป็นสาธารณะ

5 ข้อยกเว้น 4 ข้อมาตรฐานสากล (Standard Exceptions)

ดูรายละเอียดใน หัวข้อข้อยกเว้น ด้านล่าง

6 ภาระการพิสูจน์ (Burden of Proof)

NDA ที่ดีควรกำหนดว่าหากผู้รับข้อมูลอ้างข้อยกเว้น ภาระการพิสูจน์ตกอยู่กับผู้รับข้อมูล ไม่ใช่ผู้เปิดเผย ข้อกำหนดนี้ช่วยป้องกันการอ้างข้อยกเว้นอย่างไม่สุจริต เช่น อ้างว่า "ข้อมูลนี้รู้อยู่แล้วก่อนได้รับจากคุณ" โดยไม่มีหลักฐานใดประกอบ

7 ผลของการผิดสัญญาและมาตรการเยียวยา (Remedies for Breach)

ดูรายละเอียดใน หัวข้อมาตรการเยียวยา ด้านล่าง

Unilateral กับ Mutual NDA

ลักษณะUnilateral NDA (ฝ่ายเดียว)Mutual NDA (สองฝ่าย)
ผู้มีหน้าที่เฉพาะฝ่ายรับข้อมูลทั้งสองฝ่าย
เหมาะสำหรับนักลงทุนรับ Pitch Deck, ผู้สมัครงาน, ผู้รับจ้างภายนอกการเจรจา M&A, JV, ความร่วมมือทางธุรกิจ
อำนาจต่อรองฝ่ายเปิดเผยได้เปรียบสมดุล
ความซับซ้อนง่ายกว่าซับซ้อนกว่า ต้องระบุให้ชัดว่าใครเปิดเผยอะไร
ข้อแนะนำ LASใช้เมื่อมีฝ่ายเดียวเปิดเผยข้อมูลอย่างชัดเจนใช้เมื่อทั้งสองฝ่ายแลกเปลี่ยนข้อมูลซึ่งกันและกัน
คำแนะนำ LAS: ในการเจรจาที่ทั้งสองฝ่ายต้องแลกเปลี่ยนข้อมูลกัน เช่น การหารือเรื่อง M&A หรือการจัดตั้ง JV ให้ใช้ Mutual NDA เสมอ เพราะหากใช้ Unilateral NDA แล้วฝ่ายรับข้อมูลต้องเปิดเผยข้อมูลของตนเองบ้าง จะไม่ได้รับความคุ้มครองเลย

ระยะเวลาที่เหมาะสม: หลักการและแนวทาง

ไม่มีกฎหมายกำหนดระยะเวลาสูงสุดสำหรับ NDA อย่างไรก็ตาม หากระยะเวลาที่กำหนดทำให้ผู้รับข้อมูลถูกจำกัดสิทธิหรือเสรีภาพในการประกอบอาชีพการงานจนต้องรับภาระมากกว่าที่จะพึงคาดหมายได้ตามปกติ ข้อตกลงนั้นมีผลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณีตามพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 5 ซึ่งในการวินิจฉัยต้องพิเคราะห์ถึงขอบเขตในด้านพื้นที่และระยะเวลาของการจำกัดสิทธิหรือเสรีภาพด้วย ผู้ร่างจึงควรกำหนดระยะเวลาให้สอดคล้องกับลักษณะของข้อมูลและลักษณะของธุรกิจ

หลักการที่ LAS แนะนำ:

ข้อยกเว้น 4 ข้อมาตรฐานสากล (Standard Four Exceptions)

NDA ทุกฉบับควรมีข้อยกเว้นที่เป็นมาตรฐานสากล 4 ประการ หากไม่มีข้อยกเว้นเหล่านี้ NDA อาจถือว่าไม่สมเหตุสมผลและถูกโต้แย้งได้:

#ข้อยกเว้นตัวอย่างสถานการณ์ภาระการพิสูจน์
1Public Domain — ข้อมูลที่เป็นสาธารณะอยู่แล้ว หรือกลายเป็นสาธารณะโดยไม่ใช่ความผิดของผู้รับข้อมูลข้อมูลที่บริษัทประกาศต่อสาธารณะในภายหลังผู้รับข้อมูลต้องพิสูจน์ว่าข้อมูลนั้นเป็นสาธารณะ
2Prior Knowledge — ข้อมูลที่ผู้รับข้อมูลรู้อยู่แล้วก่อนได้รับ โดยมีหลักฐานข้อมูลที่ปรากฏในสื่อสาธารณะก่อนวันเซ็น NDAผู้รับข้อมูลต้องแสดงหลักฐานการรู้อยู่แล้ว
3Independent Development — ข้อมูลที่ผู้รับข้อมูลพัฒนาขึ้นเองโดยอิสระ ไม่ได้ใช้ข้อมูลที่ได้รับทีม R&D ของผู้รับข้อมูลพัฒนาเทคโนโลยีเดียวกันโดยอิสระต้องมีหลักฐานชัดเจน เช่น บันทึกการพัฒนาที่มีวันที่
4Third Party Disclosure — ข้อมูลที่ได้รับจากบุคคลที่สามซึ่งมีสิทธิเปิดเผยโดยชอบด้วยกฎหมายรับข้อมูลจากผู้มีสิทธิตามสัญญาอนุญาตต้องพิสูจน์ว่าบุคคลที่สามมีสิทธิเปิดเผยโดยชอบ

ข้อยกเว้นพิเศษ: การเปิดเผยตามคำสั่งศาล

NDA มักมีข้อกำหนดเพิ่มเติมว่า หากได้รับคำสั่งศาล หน่วยงานกำกับดูแล หรือกระบวนการทางกฎหมาย ให้เปิดเผยข้อมูลได้ แต่ต้องแจ้งให้ผู้เปิดเผยทราบล่วงหน้าทันทีเพื่อให้มีโอกาสคัดค้านคำสั่งดังกล่าวก่อน

มาตรการเยียวยาเมื่อถูกละเมิด NDA

NDA ที่สมบูรณ์ต้องกำหนดมาตรการเยียวยาไว้อย่างน้อย 3 ระดับ:

1. คำสั่งคุ้มครองชั่วคราว (Injunction)

สิทธิขอคำสั่งคุ้มครองชั่วคราวจากศาลเพื่อหยุดยั้งการเปิดเผยหรือใช้ข้อมูลทันที ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 254 ถือเป็นมาตรการฉุกเฉินที่สำคัญที่สุดเพราะความเสียหายจากข้อมูลรั่วไหลมักเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว

2. ค่าเสียหาย (Damages)

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๒๑๕ · PDF ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
      มาตรา ๒๑๕  เมื่อลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ให้ต้องตามความประสงค์อันแท้จริงแห่งมูลหนี้ไซร้ เจ้าหนี้จะเรียกเอาค่าสินไหมทดแทนเพื่อความเสียหายอันเกิดแต่การนั้นก็ได้
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๒๒๒ · PDF ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
      มาตรา ๒๒๒  การเรียกเอาค่าเสียหายนั้น ได้แก่เรียกค่าสินไหมทดแทนเพื่อความเสียหายเช่นที่ตามปกติย่อมเกิดขึ้นแต่การไม่ชำระหนี้นั้น

      เจ้าหนี้จะเรียกค่าสินไหมทดแทนได้ แม้กระทั่งเพอความเสียหายอันเกิดแต่พฤติการณ์พิเศษ หากว่าคู่กรณีที่เกี่ยวข้องได้คาดเห็นหรือควรจะได้คาดเห็นพฤติการณ์เช่นนั้นล่วงหน้าก่อนแล้ว
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๒๑๓ · PDF ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
      มาตรา ๒๑๓  ถ้าลูกหนี้ละเลยเสียไม่ชำระหนี้ของตน เจ้าหนี้จะร้องขอต่อศาลให้สั่งบังคับชำระหนี้ก็ได้ เว้นแต่สภาพแห่งหนี้จะไม่เปิดช่องให้ทำเช่นนั้นได้

      เมื่อสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้บังคับชำระหนี้ได้ ถ้าวัตถุแห่งหนี้เป็นอันให้กระทำการอันหนึ่งอันใด เจ้าหนี้จะร้องขอต่อศาลให้สั่งบังคับให้บุคคลภายนอกกระทำการอันนั้นโดยให้ลูกหนี้เสียค่าใช้จ่ายให้ก็ได้ แต่ถ้าวัตถุแห่งหนี้เป็นอันให้กระทำนิติกรรมอย่างใดอย่างหนึ่งไซร้ ศาลจะสั่งให้ถือเอาตามคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของลูกหนี้ก็ได้

      ส่วนหนี้ซึ่งมีวัตถุเป็นอันจะให้งดเว้นการอันใด เจ้าหนี้จะเรียกร้องให้รื้อถอนการที่ได้กระทำลงแล้วนั้นโดยให้ลูกหนี้เสียค่าใช้จ่าย และให้จัดการอันควรเพื่อกาลภายหน้าด้วยก็ได้

      อนึ่ง บทบัญญัติในวรรคทั้งหลายทกล่าวมาก่อนนี้ หากระทบกระทั่งถึงสิทธิทจะเรียกเอาค่าเสียหายไม่

อ่านมาตรา ๒๑๕ มาตรา ๒๒๒ และมาตรา ๒๑๓ ในกล่องด้านบน คนละบท ตัวบทมาตรา ๒๒๒ ใช้คำว่าเพอความเสียหายตาม PDF

3. เบี้ยปรับ (Liquidated Damages)

การกำหนดเบี้ยปรับล่วงหน้าช่วยหลีกเลี่ยงปัญหาการพิสูจน์ความเสียหายซึ่งมักทำได้ยากในคดีข้อมูลลับ อย่างไรก็ตาม ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 383 ศาลมีอำนาจลดเบี้ยปรับที่สูงเกินส่วนลงได้

แนวทาง LAS: กำหนดเบี้ยปรับในระดับที่สมเหตุสมผลและสัมพันธ์กับความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นจริง หากกำหนดสูงเกินไปเพื่อหวังจะขู่คู่สัญญา ศาลอาจลดลงและทำให้กลไกการเยียวยาอ่อนแอลง

แนวทางการร่าง NDA: สิ่งที่ต้องมีในทุก NDA

[โครงสร้าง NDA มาตรฐาน LAS] 1. คู่สัญญา (Parties) — ระบุชื่อ ที่อยู่ เลขทะเบียน 2. คำนำและวัตถุประสงค์ (Recitals & Purpose) 3. นิยาม "ข้อมูลความลับ" (Definition) 4. หน้าที่รักษาความลับ (Confidentiality Obligations) 5. ข้อยกเว้น 4 ข้อ (Standard Exceptions) 6. วัตถุประสงค์ที่อนุญาต (Permitted Purpose) 7. ระยะเวลา (Duration) 8. การคืน/ทำลายข้อมูล (Return/Destruction) 9. มาตรการเยียวยา (Remedies) 10. เบี้ยปรับ (Liquidated Damages) [ถ้ามี] 11. กฎหมายที่ใช้บังคับและเขตอำนาจศาล 12. บทบัญญัติทั่วไป (Entire Agreement, Severability) 13. ลายมือชื่อและวันที่

สิ่งที่ต้องระวังในการร่าง NDA

Checklist: ก่อนเซ็น NDA ทุกครั้ง

สำหรับฝ่ายเปิดเผยข้อมูล (Disclosing Party)

สำหรับฝ่ายรับข้อมูล (Receiving Party)

FAQ — คำถามที่พบบ่อย

Q1: NDA คืออะไร และแตกต่างจาก พ.ร.บ.ความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 อย่างไร?
NDA คือสัญญาเอกชนที่มีผลเฉพาะระหว่างคู่สัญญา ส่วน พ.ร.บ.ความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 ให้ความคุ้มครองโดยอัตโนมัติแม้ไม่มีสัญญา แต่ต้องพิสูจน์ว่าข้อมูลนั้นเป็น "ความลับทางการค้า" ตามนิยามในมาตรา 3 ครบทั้ง 3 องค์ประกอบ การมี NDA ช่วยกำหนดขอบเขตและเงื่อนไขที่ชัดเจนกว่า และเป็น "มาตรการที่เหมาะสม" ที่กฎหมายต้องการ ทั้งสองควรใช้ร่วมกันเพื่อการคุ้มครองที่ครอบคลุมที่สุด
Q2: NDA ในประเทศไทยต้องจดทะเบียนหรือไม่?
NDA ไม่จำเป็นต้องจดทะเบียนหรือผ่านรูปแบบพิเศษใด ๆ สัญญาเกิดขึ้นได้ตามหลักทั่วไปแห่งหนี้ มาตรา 354 เป็นบทคำเสนอที่บ่งระยะเวลาไม่อาจถอน ไม่ใช่บทเกิดสัญญาทั่วไป แต่เพื่อประโยชน์ในการพิสูจน์ในชั้นศาล การทำเป็นลายลักษณ์อักษรและลงลายมือชื่อทั้งสองฝ่ายเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง ควรมีพยานหรือการยืนยันทางอิเล็กทรอนิกส์ประกอบด้วย
Q3: ระยะเวลา NDA ที่เหมาะสมสำหรับธุรกิจไทยคือเท่าไร?
ขึ้นอยู่กับประเภทธุรกิจและลักษณะข้อมูล: ธุรกิจทั่วไปและการเจรจาเบื้องต้น 2-3 ปี, ธุรกิจเทคโนโลยีและ IP 3-5 ปี, ข้อมูล M&A และการเงิน 5 ปี, ความลับทางการค้าหลักที่ไม่มีวันหมดอายุ ใช้ "ตราบเท่าที่ยังเป็นความลับ" ศาลไทยอาจพิจารณาลดระยะเวลาที่ยาวเกินไปหากถือว่าเป็นการจำกัดสิทธิ์เกินสมควร
Q4: NDA ป้องกันพนักงานลาออกไปเปิดบริษัทแข่งได้หรือไม่?
NDA คุ้มครองเฉพาะ "ข้อมูลลับ" ที่ระบุไว้ในสัญญา ไม่ใช่การห้ามประกอบอาชีพ พนักงานที่ลาออกไปใช้ทักษะทั่วไปในการทำงานกับคู่แข่งย่อมทำได้ แต่หากนำข้อมูลความลับของบริษัทเดิมไปใช้ ถือว่าละเมิด NDA หากต้องการห้ามแข่งขัน ต้องทำ Non-Compete Agreement แยกต่างหาก ซึ่งมีเงื่อนไขและข้อจำกัดตามกฎหมายไทย ดูรายละเอียดในตอนที่ 3
Q5: หาก NDA ถูกละเมิด สามารถดำเนินการอะไรได้บ้าง?
มี 3 ทางเลือกหลัก: (1) ยื่นคำร้องขอคำสั่งคุ้มครองชั่วคราวจากศาลเพื่อหยุดยั้งการเปิดเผยทันที (2) ฟ้องเรียกค่าสินไหมทดแทนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 215 ประกอบมาตรา 222 ไม่ใช่มาตรา 213 ซึ่งเป็นบทบังคับชำระหนี้ และ (3) หาก NDA อยู่ในสัญญาจ้างแรงงาน อาจยื่นเรื่องต่อพนักงานตรวจแรงงานหรือศาลแรงงาน นอกจากนี้ การละเมิดพระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 มีโทษทางอาญาด้วย โดยตามมาตรา 33 ผู้เปิดเผยให้สิ้นสภาพความลับโดยเจตนากลั่นแกล้งต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

ตัวอย่างการร่าง NDA เชิงปฏิบัติ

ด้านล่างนี้เป็นตัวอย่างข้อความที่นิยมใช้ในการร่าง NDA สำหรับธุรกิจไทย พร้อมคำอธิบายจุดอ่อนและจุดแข็ง

ตัวอย่างที่ 1 — นิยาม "ข้อมูลลับ" ที่ดี (Recommended)

ตัวอย่างข้อความ:
"ข้อมูลลับ" (Confidential Information) หมายความว่า ข้อมูล ความรู้ เอกสาร วัสดุ หรือข้อมูลในรูปแบบใดก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นลายลักษณ์อักษร ด้วยวาจา ในรูปแบบดิจิทัล หรือในรูปแบบที่จับต้องได้ที่ฝ่ายเปิดเผยได้แชร์ให้ฝ่ายรับ ซึ่งรวมถึงแต่ไม่จำกัดเฉพาะ: (ก) ข้อมูลทางการเงิน แผนงาน งบประมาณ และการคาดการณ์ทางธุรกิจ (ข) รายชื่อลูกค้า ราคา และเงื่อนไขสัญญา (ค) เทคโนโลยี ซอร์สโค้ด สูตรการผลิต และทรัพย์สินทางปัญญา (ง) ข้อมูลที่ได้รับจากบุคคลที่สามภายใต้ข้อตกลงรักษาความลับ โดยมีเครื่องหมาย "CONFIDENTIAL" กำกับหรือได้รับการแจ้งด้วยวาจาว่าเป็นข้อมูลลับภายใน 5 วันทำงาน

จุดแข็ง: ระบุประเภทข้อมูลที่เฉพาะเจาะจง ครอบคลุมทุกรูปแบบ และมีกลไกการทำเครื่องหมายที่ชัดเจน

จุดอ่อนที่ต้องเพิ่ม: ควรระบุเพิ่มว่าข้อมูลที่สร้างขึ้นระหว่างความร่วมมือ (Derivative Works) ถือเป็นข้อมูลลับของฝ่ายใด

ตัวอย่างที่ 2 — ข้อกำหนดเมื่อสัญญาสิ้นสุด (Return/Destroy Clause)

ตัวอย่างข้อความ:
เมื่อสัญญานี้สิ้นสุด หรือเมื่อฝ่ายเปิดเผยร้องขอ ฝ่ายรับต้อง: (1) คืนเอกสารและวัสดุทั้งหมดที่มีข้อมูลลับในรูปแบบที่จับต้องได้ภายใน 5 วันทำงาน (2) ลบและทำลายข้อมูลลับในรูปแบบดิจิทัลทั้งหมดที่อยู่ในระบบของฝ่ายรับ รวมถึงไฟล์สำรอง (Backup) (3) ส่งหนังสือยืนยันการคืนและทำลายข้อมูลเป็นลายลักษณ์อักษร อย่างไรก็ตาม ฝ่ายรับสามารถเก็บสำเนาเพื่อวัตถุประสงค์ทางกฎหมายหรือตามข้อบังคับได้ โดยต้องปฏิบัติต่อสำเนาดังกล่าวภายใต้ข้อกำหนดความลับของสัญญานี้

เหตุผลสำคัญ: ข้อกำหนดนี้ช่วยป้องกันการ "ลืม" คืนข้อมูลและสร้างหลักฐานว่าข้อมูลถูกจัดการอย่างถูกต้องเมื่อความสัมพันธ์สิ้นสุดลง

หลักกฎหมายไทยที่เกี่ยวกับการบังคับใช้ NDA

ส่วนนี้สรุปหลักการจากบทบัญญัติของกฎหมายที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับการบังคับใช้ NDA ได้แก่ พระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง โดยไม่อ้างอิงคำพิพากษาศาลฎีกาเฉพาะคดี ผู้ร่างและผู้ใช้ NDA ควรพิจารณาหลักการดังต่อไปนี้

หลักการตามบทบัญญัติของกฎหมายที่ควรพิจารณาในการร่าง NDA

หลักการนัยสำคัญต่อการร่าง NDA
ภาระการพิสูจน์ตกแก่ฝ่ายเปิดเผยซึ่งเป็นผู้กล่าวอ้าง (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 84/1)คู่ความฝ่ายใดกล่าวอ้างข้อเท็จจริงเพื่อสนับสนุนคำคู่ความของตน คู่ความฝ่ายนั้นมีภาระการพิสูจน์ข้อเท็จจริงนั้น ฝ่ายเปิดเผยที่อ้างว่าข้อมูลเป็นความลับทางการค้าจึงต้องพิสูจน์ว่าข้อมูลยังไม่รู้จักกันโดยทั่วไป มีประโยชน์ในเชิงพาณิชย์เนื่องจากการเป็นความลับ และได้ใช้มาตรการที่เหมาะสมเพื่อรักษาไว้เป็นความลับ ตามนิยามในพระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 มาตรา 3 ส่วนในการฟ้องให้รับผิดตามสัญญา NDA ฝ่ายเปิดเผยมีภาระการพิสูจน์ตามหลักเดียวกันว่าข้อมูลที่ถูกเปิดเผยหรือนำไปใช้อยู่ในนิยามข้อมูลลับตามสัญญา และอีกฝ่ายหนึ่งได้กระทำการอันเป็นการผิดสัญญา
นิยาม "ความลับทางการค้า" มีองค์ประกอบที่กฎหมายกำหนดไว้ (พระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 มาตรา 3)ข้อมูลที่รู้จักกันโดยทั่วไปหรือเข้าถึงได้ในหมู่บุคคลซึ่งโดยปกติต้องเกี่ยวข้องกับข้อมูลนั้นไม่เข้านิยามความลับทางการค้า การระบุข้อมูลดังกล่าวไว้ในนิยามของ NDA จึงไม่ทำให้ข้อมูลนั้นเป็นความลับทางการค้าตามพระราชบัญญัตินี้
นิติกรรมที่มีวัตถุประสงค์ขัดต่อความสงบเรียบร้อยเป็นโมฆะ และข้อตกลงจำกัดเสรีภาพในการประกอบอาชีพมีผลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 บัญญัติว่าการใดมีวัตถุประสงค์ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน การนั้นเป็นโมฆะ และพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 5 บัญญัติว่าข้อตกลงจำกัดสิทธิหรือเสรีภาพในการประกอบอาชีพการงานซึ่งไม่เป็นโมฆะ แต่ทำให้ผู้ถูกจำกัดสิทธิหรือเสรีภาพต้องรับภาระมากกว่าที่จะพึงคาดหมายได้ตามปกติ ให้มีผลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณีเท่านั้น NDA ที่ห้ามพนักงานใช้ทักษะทั่วไปในการประกอบอาชีพจึงเสี่ยงต่อการถูกจำกัดผลบังคับ
ความสุจริตและเจตนาอันแท้จริงของคู่สัญญาประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 171 ให้เพ่งเล็งถึงเจตนาอันแท้จริงยิ่งกว่าถ้อยคำสำนวนหรือตัวอักษร และมาตรา 368 ให้ตีความสัญญาไปตามความประสงค์ในทางสุจริตโดยพิเคราะห์ถึงปกติประเพณีด้วย ผู้ร่างจึงควรเขียนวัตถุประสงค์ของ NDA ให้ชัดว่ามุ่งคุ้มครองข้อมูลลับ มิใช่มุ่งกีดกันการแข่งขัน
มาตรการคุ้มครองที่เหมาะสม (พ.ร.บ.ความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 มาตรา 3)NDA เป็น "มาตรการที่เหมาะสม" ที่ช่วยพิสูจน์สถานะความลับทางการค้าตามนิยามมาตรา 3
ข้อสังเกตสำคัญ: เมื่อพิจารณาองค์ประกอบของความลับทางการค้าตามพระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 มาตรา 3 และภาระการพิสูจน์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 84/1 ปัจจัยที่อาจทำให้ฝ่ายเปิดเผยเสียเปรียบในการฟ้องบังคับ NDA ได้แก่ (1) นิยาม "ข้อมูลลับ" กว้างเกินไปจนครอบคลุมข้อมูลสาธารณะ (2) ฝ่ายเปิดเผยไม่พิสูจน์ว่าข้อมูลนั้นเป็นความลับจริง และ (3) ไม่มีมาตรการคุ้มครองข้อมูลที่สมเหตุสมผลก่อนทำ NDA เช่น ไม่ล็อกไฟล์ ไม่จำกัดการเข้าถึง

กระบวนการเยียวยาเมื่อ NDA ถูกละเมิด (Breach Remedies Process Flow)

เมื่อพบว่า NDA ถูกละเมิด มีขั้นตอนที่ควรดำเนินการอย่างมีระบบดังนี้

5 ขั้นตอนหลังพบการละเมิด NDA

  1. ขั้นที่ 1 — Document Everything (ทันทีที่พบ): รวบรวมหลักฐานทุกชิ้นโดยเร็วที่สุด — Screenshot ที่มี Timestamp, หลักฐานการส่งต่อข้อมูล, พยาน ห้ามลบหรือแก้ไขหลักฐานใด ๆ
  2. ขั้นที่ 2 — Legal Notice (ภายใน 7-14 วัน): ส่งหนังสือแจ้งเตือนทางกฎหมายผ่านทนายความ ระบุพฤติกรรมที่ละเมิด ข้อสัญญาที่ถูกละเมิด และเรียกร้องให้หยุดการละเมิดและทำลายข้อมูลทันที
  3. ขั้นที่ 3 — Injunction (ถ้าจำเป็น): หากการละเมิดยังดำเนินอยู่หรือมีความเสียหายที่กำลังเกิดขึ้น ยื่นขอคำสั่งคุ้มครองชั่วคราวจากศาล (Injunction) ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 254 เพื่อหยุดยั้งการละเมิด
  4. ขั้นที่ 4 — Quantify Damages (ก่อนฟ้อง): ประเมินความเสียหายที่แท้จริง รวมถึงกำไรที่สูญเสีย โอกาสทางธุรกิจที่หายไป และค่าใช้จ่ายในการแก้ไข เปรียบเทียบกับ Liquidated Damages ที่กำหนดใน NDA
  5. ขั้นที่ 5 — Civil/Criminal Action: ฟ้องแพ่งเรียกค่าสินไหมทดแทนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 215 ประกอบมาตรา 222 และอาจขอให้บังคับชำระหนี้ตามมาตรา 213 หากสภาพแห่งหนี้เปิดช่อง และ/หรือ ร้องทุกข์ทางอาญาตามพระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 มาตรา 33 (เปิดเผยให้สิ้นสภาพความลับโดยเจตนากลั่นแกล้ง จำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ) มาตรา 34 เป็นฐานเจ้าหน้าที่ผู้มีหน้าที่ดูแลรักษาตามมาตรา 15 ไม่ใช่ฐานทั่วไปและเพดานปรับไม่ถึงหนึ่งล้านบาท

ระยะเวลาอายุความ

ประเภทการดำเนินการอายุความนับจาก
ฟ้องแพ่ง — ผิดสัญญา10 ปีวันที่ผิดสัญญา (ป.พ.พ. มาตรา 193/30)
ฟ้องแพ่ง — ละเมิด1 ปีวันที่รู้ถึงการละเมิด (ป.พ.พ. มาตรา 448)
คดีแพ่ง — ละเมิดสิทธิในความลับทางการค้า3 ปีวันที่ผู้ควบคุมความลับทางการค้ารู้ถึงการละเมิด (พ.ร.บ.ความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 มาตรา 10)

NDA, Non-Compete และ Non-Solicitation: ความแตกต่างที่ต้องเข้าใจ

ในทางปฏิบัติ ผู้ประกอบการมักสับสนระหว่าง 3 เครื่องมือนี้ ซึ่งมีวัตถุประสงค์และลักษณะทางกฎหมายที่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ

มิติNDA
(Non-Disclosure Agreement)
Non-CompeteNon-Solicitation
คุ้มครองอะไรข้อมูลลับเฉพาะการแข่งขันทางธุรกิจโดยรวมลูกค้าและพนักงาน
หลักกฎหมายหลักพ.ร.บ.ความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 มาตรา 3 และหลักเสรีภาพในการทำสัญญาทั่วไปตาม ป.พ.พ.ป.พ.พ. มาตรา 150 (ความสงบเรียบร้อย)ป.พ.พ. มาตรา 150 และมาตรา 420
ความเสี่ยงที่เป็นโมฆะต่ำ-กลาง (ถ้านิยามชัด)สูง (ต้องได้สัดส่วน)กลาง (ต้องระบุขอบเขตชัด)
ต้องมีค่าตอบแทนพิเศษไม่จำเป็นแนะนำอย่างยิ่งแนะนำ
ใช้ร่วมกันได้ใช่ — ควรใช้ร่วมกันทุกสัญญาใช่ — ทำแยก ไม่รวมใน NDAใช่ — มักทำพร้อม Non-Compete
ระยะเวลาตามอายุข้อมูล (อาจตลอดไป)จำกัด (1-3 ปี)จำกัด (1-2 ปีเหมาะสม)
แนวทาง LAS — Dual-Track Approach: สำหรับการปกป้องธุรกิจอย่างครบถ้วน LAS แนะนำให้ใช้ สัญญาคู่ขนาน คือ (1) NDA ครอบคลุมข้อมูลลับทั้งหมดทันที ซึ่งบังคับใช้ได้ง่ายกว่าและเสี่ยงต่ำกว่า และ (2) Non-Compete/Non-Solicitation ที่ออกแบบแคบและแม่นยำ ซึ่งทำหน้าที่เสริมในส่วนที่ NDA ไม่ครอบคลุม กลยุทธ์นี้ให้การป้องกันหลายชั้น แม้ Non-Compete จะถูกวินิจฉัยเป็นโมฆะ NDA ยังคงมีผลบังคับใช้อยู่

เมื่อใดควรใช้เครื่องมือใด

สถานการณ์เครื่องมือที่แนะนำ
เจรจาธุรกิจ/M&A เบื้องต้นNDA (Mutual) เท่านั้น
พนักงานเข้าใหม่ที่รับทราบความลับNDA + Non-Solicitation (ในสัญญาจ้าง)
ผู้บริหารระดับสูงที่เข้าถึงกลยุทธ์หลักNDA + Non-Compete (แคบ) + Non-Solicitation
ผู้ขายกิจการNDA + Non-Compete (กว้างได้กว่า) ใน SPA
ผู้รับจ้างภายนอก/ที่ปรึกษาNDA (Unilateral) + IP Assignment
นักลงทุนรับ Pitch DeckNDA (Unilateral, ฝ่ายเดียว)
สรุปหลักการ LAS Shield สำหรับ NDA: (1) ทำ NDA ก่อนเปิดเผยข้อมูลเสมอ ไม่ใช่หลัง (2) ระบุนิยาม "ข้อมูลลับ" ให้เฉพาะเจาะจง ไม่ใช้ภาษากว้าง (3) กำหนดระยะเวลาให้สอดคล้องกับอายุข้อมูล (4) NDA คุ้มครองเฉพาะข้อมูล — หากต้องการคุ้มครองกว้างกว่า ต้องใช้ Non-Compete และ Non-Solicitation เสริม (5) ทดสอบ NDA ด้วยคำถาม: "ถ้าฝ่ายรับนำข้อมูลนี้ไปใช้ สัญญาของเราครอบคลุมชัดเจนพอหรือไม่?"

NDA ในยุคดิจิทัล: ประเด็นที่ต้องเพิ่มในสัญญาสมัยใหม่

การทำธุรกิจในยุคดิจิทัลสร้างความเสี่ยงใหม่ที่ NDA แบบดั้งเดิมอาจไม่ครอบคลุม

ข้อกำหนดที่ควรเพิ่มในยุคดิจิทัล

ประเด็นข้อกำหนดที่แนะนำ
Cloud Storage และ SaaSห้ามอัปโหลดข้อมูลลับไปยังระบบ Cloud ที่ไม่ได้รับอนุมัติ กำหนดรายการ Approved Tools
AI Toolsห้ามป้อนข้อมูลลับเข้าสู่ AI Tools ภายนอก (ChatGPT, Gemini, Copilot) โดยไม่ได้รับอนุมัติ เพราะข้อมูลอาจถูกนำไปฝึก Model
Screenshots และการบันทึกหน้าจอห้ามถ่าย Screenshot หรือบันทึกหน้าจอข้อมูลลับ เว้นแต่ได้รับอนุมัติ
Personal Devicesกำหนดนโยบาย BYOD (Bring Your Own Device) ที่ชัดเจน — ห้ามเก็บข้อมูลลับในอุปกรณ์ส่วนตัว
การสื่อสารทาง Social Mediaห้ามโพสต์ข้อมูลที่อาจเป็นความลับทางธุรกิจบน LinkedIn, Facebook หรือแพลตฟอร์มอื่น

การระบุข้อกำหนดเหล่านี้ใน NDA ไม่เพียงแต่ช่วยป้องกันการรั่วไหลของข้อมูล แต่ยังแสดงให้เห็นว่าผู้เปิดเผยใช้ "มาตรการที่เหมาะสม" ตามพระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 มาตรา 3 ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญในการพิสูจน์สถานะความลับทางการค้า

ตัวอย่างข้อกำหนด AI Tools ใน NDA สมัยใหม่

ตัวอย่างข้อความ:
"ฝ่ายรับตกลงว่าจะไม่ป้อน อัปโหลด หรือส่งข้อมูลลับในรูปแบบใดก็ตาม เข้าสู่ระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) เครื่องมือการเรียนรู้ของเครื่อง (Machine Learning) หรือบริการคลาวด์ใด ๆ ที่ไม่ได้รับการอนุมัติเป็นลายลักษณ์อักษรจากฝ่ายเปิดเผย เนื่องจากการกระทำดังกล่าวอาจนำไปสู่การเปิดเผยข้อมูลลับต่อบุคคลที่สาม ซึ่งถือเป็นการละเมิดสัญญาฉบับนี้และพระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545"

ข้อกำหนดนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งในยุคที่พนักงานและที่ปรึกษาใช้ AI Tools ในการทำงานประจำวัน เพราะ Terms of Service ของ AI Tools บางรายกำหนดว่าข้อมูลที่ป้อนเข้าไปอาจถูกใช้ในการฝึก Model ซึ่งหมายความว่าข้อมูลความลับอาจรั่วไหลออกไปยังผู้ใช้รายอื่นในอนาคต

← ตอนที่ 1: 5 สัญญาพื้นฐาน LAS SHIELD 2/10 ตอนที่ 3: Non-Compete →

Disclaimer: บทความนี้จัดทำเพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการและให้ความรู้ทั่วไปเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะราย ผู้อ่านควรปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายก่อนตัดสินใจดำเนินการใด ๆ | This article is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. Readers should consult a qualified legal professional before taking any action.