✓ ตรวจทบทวนข้อกฎหมายล่าสุดเมื่อวันที่ 28 กันยายน 2569 · ปรับปรุงเนื้อหาบนเว็บไซต์เมื่อวันที่ 29 กันยายน 2569
ธันย์ธรณ์เทพ แย้มอุทัย, Ph.D. | LAS Legal | 3 เมษายน 2569
ธุรกิจของคุณมีสัญญาครบทั้ง 5 ฉบับนี้แล้วหรือยัง? ผู้ประกอบการจำนวนมากเริ่มต้นธุรกิจโดยไม่มีสัญญาใดเลย ใช้เพียงคำพูดปากเปล่าและความไว้วางใจ จนกระทั่งเกิดปัญหาขึ้นจึงพบว่า — ไม่มีหลักฐานใดปกป้องตนเองได้เลย
สัญญาไม่ได้มีไว้เพื่อใช้เมื่อเกิดข้อพิพาท แต่มีไว้เพื่อ "ป้องกัน" ไม่ให้ข้อพิพาทเกิดขึ้นตั้งแต่แรก สัญญาเกิดเมื่อมีคำเสนอและคำสนองถูกต้องตรงกันตามหลักทั่วไปแห่งหนี้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ โดยมาตรา 354 เป็นบทเฉพาะกรณีคำเสนอที่บ่งระยะเวลาให้ทำคำสนอง ซึ่งไม่อาจถอนได้ภายในกำหนดนั้น และมาตรา 361 กำหนดเวลาเกิดสัญญาระหว่างบุคคลที่อยู่ห่างกันโดยระยะทาง
จากประสบการณ์ทำงานด้านกฎหมายแรงงาน คดีข้อพิพาทแรงงานจำนวนมากเกิดจากความไม่ชัดเจนในสัญญา หรือการไม่มีสัญญาเลย [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] ค่าชดเชยและค่าเสียหายที่ตามมาในหลายกรณีสูงเกินกว่าที่ผู้ประกอบการคาดการณ์ได้
สัญญาทั้ง 5 ฉบับนี้ออกแบบมาตามหลักการ 3 ขั้น:
ทั้ง 5 สัญญาครอบคลุมความสัมพันธ์หลัก 5 มิติที่ทุกธุรกิจต้องจัดการ ได้แก่ ความสัมพันธ์กับบุคลากร (Employment) ความสัมพันธ์กับข้อมูลลับ (Confidentiality) ความสัมพันธ์กับหุ้นส่วน (Equity/Governance) ความสัมพันธ์กับทรัพย์สิน (Property) และความสัมพันธ์กับผู้ให้บริการ (Services)
1 สัญญาจ้างแรงงานตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 575 คือสัญญาที่ลูกจ้างตกลงทำงานให้นายจ้างและนายจ้างตกลงจ่ายสินจ้าง โดยอยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติมครั้งที่ 9 พ.ศ. 2568 ซึ่งเป็นกฎหมายขั้นต่ำที่ตกลงเป็นอื่นไม่ได้หากเป็นโทษต่อลูกจ้าง
หากไม่มีสัญญาที่ชัดเจน นายจ้างอาจต้องจ่ายค่าชดเชยตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118 สูงสุดถึง 400 วัน สำหรับลูกจ้างที่ทำงานติดต่อกันครบ 20 ปีขึ้นไป นอกจากนี้ หากไม่ได้กำหนดกรรมสิทธิ์ในงานไว้ งานสร้างสรรค์ที่พนักงานสร้างขึ้นระหว่างจ้างงานอาจเกิดข้อพิพาทกรรมสิทธิ์ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 9
| องค์ประกอบ | รายละเอียด | ความสำคัญ |
|---|---|---|
| ลักษณะงานและตำแหน่ง | ระบุหน้าที่และขอบเขตงานอย่างชัดเจน | ป้องกันข้อพิพาทเรื่องขอบเขตงาน |
| ค่าจ้างและสวัสดิการ | ฐานเงินเดือน โบนัส ค่าล่วงเวลา | ป้องกันการเรียกร้องค่าล่วงเวลาย้อนหลัง |
| วันและเวลาทำงาน | ไม่เกิน 8 ชั่วโมง/วัน หรือ 48 ชั่วโมง/สัปดาห์ | ตามมาตรา 23 พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน |
| ลิขสิทธิ์/สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาใน IP | กำหนดว่างานที่สร้างขึ้นตกเป็นของนายจ้าง | ป้องกันข้อพิพาททรัพย์สินทางปัญญา |
| เงื่อนไขการเลิกจ้าง | บอกกล่าวล่วงหน้า เหตุแห่งการเลิกจ้าง | ป้องกันการฟ้องเลิกจ้างไม่เป็นธรรม |
| ข้อรักษาความลับ (NDA clause) | ห้ามเปิดเผยข้อมูลลับทั้งระหว่างและหลังจ้างงาน | ป้องกันข้อมูลรั่วไหล |
| ข้อห้ามแข่งขัน (Non-Compete) | ระบุขอบเขต ระยะเวลา พื้นที่ให้ชัดเจน | ต้องสมเหตุสมผล ไม่เช่นนั้นศาลปรับให้บังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรม ตามมาตรา 5 พ.ร.บ.ข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 (ไม่ใช่โมฆะทั้งข้อ) |
2 NDA ปกป้องข้อมูลที่เป็นหัวใจของธุรกิจ ไม่ว่าจะเป็นรายชื่อลูกค้า สูตรสินค้า กลยุทธ์การตลาด หรือข้อมูลทางการเงิน พระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 มาตรา 3 กำหนดว่าความลับทางการค้าต้องเป็นข้อมูลที่ยังไม่รู้จักกันโดยทั่วไป มีมูลค่าทางการค้า และเจ้าของได้ใช้มาตรการที่เหมาะสมเพื่อรักษาความลับ NDA จึงเป็น "มาตรการที่เหมาะสม" ตามที่กฎหมายต้องการ
| ประเภท | ลักษณะ | เหมาะสำหรับ |
|---|---|---|
| Unilateral NDA (ฝ่ายเดียว) | เฉพาะฝ่ายรับข้อมูลมีหน้าที่รักษาความลับ | ผู้ลงทุนรับข้อมูลแผนธุรกิจ, ผู้สมัครงานรับข้อมูลก่อนเริ่มงาน |
| Mutual NDA (สองฝ่าย) | ทั้งสองฝ่ายมีหน้าที่รักษาความลับซึ่งกันและกัน | การเจรจา M&A, การเจรจาความร่วมมือทางธุรกิจ |
3 เมื่อทำธุรกิจร่วมกับผู้อื่น สัญญาหุ้นส่วนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1012 กำหนดว่าห้างหุ้นส่วนเกิดจากบุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไปตกลงเข้ากันเพื่อกระทำกิจการร่วมกัน สำหรับบริษัทจำกัด SHA เป็นสัญญาเอกชนระหว่างผู้ถือหุ้นที่อยู่นอกเหนือหนังสือบริคณห์สนธิและข้อบังคับบริษัท
หนังสือบริคณห์สนธิและข้อบังคับบริษัทเป็นเอกสารสาธารณะที่กำหนดเฉพาะโครงสร้างพื้นฐานเท่านั้น SHA กำหนดรายละเอียดที่ละเอียดอ่อนและสำคัญกว่า เช่น กลไกการออกเสียง การจัดการ Deadlock การขาย/โอนหุ้น และกลไกการออกจากกิจการ ซึ่งไม่เหมาะสมที่จะเปิดเผยต่อสาธารณะ
| หมวด | เนื้อหาสำคัญ | วัตถุประสงค์ |
|---|---|---|
| โครงสร้างการถือหุ้น | สัดส่วนหุ้น ประเภทหุ้น สิทธิออกเสียง | กำหนดอำนาจการตัดสินใจ |
| การบริหารงาน | องค์ประกอบ Board, Reserved Matters, Quorum | ป้องกันการผูกขาดอำนาจ |
| การเงินและปันผล | นโยบายปันผล การอนุมัติงบประมาณ | ความโปร่งใสทางการเงิน |
| Transfer Restrictions | ROFR, ROFO, Tag-Along, Drag-Along | ควบคุมการเปลี่ยนแปลงผู้ถือหุ้น |
| Deadlock Resolution | กลไกแก้ไขเมื่อ Board ตัดสินใจไม่ได้ | ป้องกันกิจการหยุดชะงัก |
| Exit Mechanism | Put/Call Option, IPO, M&A | กำหนดทางออกที่ชัดเจน |
| Anti-Dilution | สิทธิซื้อหุ้นเพิ่มทุนตามสัดส่วน | ปกป้องผู้ถือหุ้นรายย่อย |
แม้ว่ากิจการขนาดเล็กอาจไม่ต้องการ SHA ที่ซับซ้อนเท่ากับบริษัทขนาดใหญ่ แต่อย่างน้อยต้องมีการตกลงกันเป็นลายลักษณ์อักษรในเรื่องหลัก ๆ เช่น สัดส่วนกำไร-ขาดทุน บทบาทหน้าที่ และเงื่อนไขการออกจากธุรกิจ ก่อนที่จะเริ่มดำเนินกิจการร่วมกัน
มาตรา ๕๓๗ อันว่าเช่าทรัพย์สินนั้น คือสัญญาซึ่งบุคคลคนหนึ่งเรียกว่า ผู้ให้เช่า ตกลงให้บุคคลอีกคนหนึ่งเรียกว่า ผู้เช่า ได้ใช้หรือได้รับประโยชน์ในทรัพย์สินอย่างใดอย่างหนึ่งชั่วระยะเวลาอันมีจำกัด และผู้เช่าตกลงจะให้ค่าเช่าเพื่อการนั้น
มาตรา ๕๓๘ เช่าอสังหาริมทรัพย์นั้น ถ้ามิได้มีหลักฐานเป็นหนังสืออย่างหนึ่งอย่างใดลงลายมือชื่อฝ่ายที่ต้องรับผิดเป็นสำคัญ ท่านว่าจะฟ้องร้องให้บังคับคดีหาได้ไม่ ถ้าเช่ามีกำหนดกว่าสามปีขึ้นไป หรือกำหนดตลอดอายุของผู้เช่าหรือผู้ให้เช่าไซร้ หากมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ท่านว่าการเช่านั้นจะฟ้องร้องให้บังคับคดีได้แต่เพียงสามปี
อ่านมาตรา ๕๓๗ และมาตรา ๕๓๘ ในกล่องด้านบน อย่าย่อว่าเกินสามปีต้องจดทะเบียนโดยตัดชั้นหลักฐานเป็นหนังสือ
| ประเภท | ลักษณะ | ข้อดี/ข้อเสีย |
|---|---|---|
| Gross Lease | ค่าเช่ารวมทุกอย่าง | ง่าย แต่ค่าเช่าสูงกว่า |
| Net Lease | ผู้เช่าจ่ายค่าเช่า + ค่าใช้จ่ายส่วนกลางบางส่วน | ยืดหยุ่นแต่ต้องระวังค่าใช้จ่ายแฝง |
| Percentage Lease | ค่าเช่าผันแปรตามยอดขาย | เหมาะกับธุรกิจค้าปลีก แต่ต้องตรวจสอบนิยามยอดขาย |
5 เมื่อว่าจ้างที่ปรึกษา ผู้ให้บริการ IT หรือผู้รับเหมางาน สัญญาบริการคือเครื่องมือกำหนดขอบเขตงาน ระยะเวลา ค่าตอบแทน และมาตรฐานงาน สัญญาจ้างทำของตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 587 กำหนดว่าผู้รับจ้างตกลงทำการงานจนสำเร็จ ส่วนสัญญาจ้างแรงงานตามมาตรา 575 ผู้รับจ้างทำงานให้โดยไม่ได้มุ่งผลสำเร็จ ความแตกต่างนี้มีผลสำคัญต่อสิทธิเรียกร้องเมื่อเกิดข้อพิพาท
| ประเภท | กฎหมายที่ใช้บังคับ | ความรับผิดของผู้รับจ้าง | เมื่อใดควรใช้ |
|---|---|---|---|
| จ้างทำของ (Lump-sum) | ป.พ.พ. มาตรา 587 ถึงมาตรา 607 | รับผิดถ้างานไม่สำเร็จ | งานที่มีผลลัพธ์ชัดเจน |
| จ้างแรงงาน (Time-based) | ป.พ.พ. มาตรา 575 ถึงมาตรา 586 | รับผิดถ้าทำงานบกพร่อง | งานต่อเนื่องที่วัดผลลัพธ์ยาก |
| สัญญาบริการมืออาชีพ | ป.พ.พ. บรรพ 3 + กฎหมายวิชาชีพ | มาตรฐานวิชาชีพ | ทนายความ บัญชี ที่ปรึกษา |
| สัญญา | กฎหมายหลัก | ความเสี่ยงหากไม่มี | ความเร่งด่วน |
|---|---|---|---|
| สัญญาจ้างแรงงาน | ป.พ.พ. มาตรา 575 + พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน 2541 | ค่าชดเชยสูงถึง 400 วัน, IP พิพาท | สูง — ต้องมีก่อนเริ่มจ้าง |
| NDA | พ.ร.บ.ความลับทางการค้า 2545 + ป.พ.พ. | ข้อมูลลับรั่วไหล ป้องกันไม่ได้ | สูง — ต้องมีก่อนแชร์ข้อมูล |
| SHA | ป.พ.พ. บรรพ 3 ลักษณะ 22 (บริษัทจำกัด) มาตรา 1096 เป็นต้นไป | ความขัดแย้งผู้ถือหุ้น, Deadlock | กลาง — ต้องมีก่อนเริ่มกิจการ |
| สัญญาเช่า | ป.พ.พ. มาตรา 537 และมาตรา 538 | ถูกขับออก, ข้อพิพาทค่าเช่า | กลาง — ต้องมีก่อนเช่า |
| สัญญาบริการ | ป.พ.พ. มาตรา 587 | งานไม่ได้คุณภาพ, Misclassification | ต่ำ-กลาง — ต้องมีสำหรับงานสำคัญ |
| สัญญา | มีแล้ว? | ปรับปรุงล่าสุด? | ทนายความตรวจ? |
|---|---|---|---|
| สัญญาจ้างแรงงาน | ☐ ใช่ / ☐ ไม่มี | ☐ ภายใน 2 ปี / ☐ นานกว่านั้น | ☐ ใช่ / ☐ ไม่มี |
| NDA (ลูกจ้างและคู่ค้า) | ☐ ใช่ / ☐ ไม่มี | ☐ ภายใน 2 ปี / ☐ นานกว่านั้น | ☐ ใช่ / ☐ ไม่มี |
| SHA / สัญญาหุ้นส่วน | ☐ ใช่ / ☐ ไม่มี / ☐ N/A | ☐ ภายใน 2 ปี / ☐ นานกว่านั้น | ☐ ใช่ / ☐ ไม่มี |
| สัญญาเช่า | ☐ ใช่ / ☐ ไม่มี / ☐ N/A | ☐ ยังอยู่ในกำหนด / ☐ หมดอายุ | ☐ ใช่ / ☐ ไม่มี |
| สัญญาบริการหลัก | ☐ ใช่ / ☐ ไม่มี | ☐ ภายใน 1 ปี / ☐ นานกว่านั้น | ☐ ใช่ / ☐ ไม่มี |
หากยังไม่มีสัญญาครบ แนะนำให้ดำเนินการตามลำดับนี้:
Disclaimer: บทความนี้จัดทำเพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการและให้ความรู้ทั่วไปเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะราย ผู้อ่านควรปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายก่อนตัดสินใจดำเนินการใด ๆ | This article is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. Readers should consult a qualified legal professional before taking any action.