5 สัญญาที่ทุกธุรกิจต้องมี — โล่ป้องกันพื้นฐาน

ธันย์ธรณ์เทพ แย้มอุทัย, Ph.D. | LAS Legal | 3 เมษายน 2569

บทนำ: ทำไมสัญญาถึงสำคัญ

ธุรกิจของคุณมีสัญญาครบทั้ง 5 ฉบับนี้แล้วหรือยัง? ผู้ประกอบการจำนวนมากเริ่มต้นธุรกิจโดยไม่มีสัญญาใดเลย ใช้เพียงคำพูดปากเปล่าและความไว้วางใจ จนกระทั่งเกิดปัญหาขึ้นจึงพบว่า — ไม่มีหลักฐานใดปกป้องตนเองได้เลย

สัญญาไม่ได้มีไว้เพื่อใช้เมื่อเกิดข้อพิพาท แต่มีไว้เพื่อ "ป้องกัน" ไม่ให้ข้อพิพาทเกิดขึ้นตั้งแต่แรก ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 354 กำหนดหลักการพื้นฐานว่า สัญญาเกิดขึ้นเมื่อคู่สัญญาแสดงเจตนาเสนอและสนองถูกต้องตรงกัน

ข้อมูลจากศาลแรงงานกลางพบว่าคดีข้อพิพาทแรงงานส่วนใหญ่เกิดจากความไม่ชัดเจนในสัญญา หรือการไม่มีสัญญาเลย ค่าชดเชยและค่าเสียหายที่ตามมาในหลายกรณีสูงเกินกว่าที่ผู้ประกอบการคาดการณ์ได้

LAS Shield Methodology: Eliminate → Reduce → Distribute

ทั้ง 5 สัญญาครอบคลุมความสัมพันธ์หลัก 5 มิติที่ทุกธุรกิจต้องจัดการ ได้แก่ ความสัมพันธ์กับบุคลากร (Employment) ความสัมพันธ์กับข้อมูลลับ (Confidentiality) ความสัมพันธ์กับหุ้นส่วน (Equity/Governance) ความสัมพันธ์กับทรัพย์สิน (Property) และความสัมพันธ์กับผู้ให้บริการ (Services)

1. สัญญาจ้างแรงงาน (Employment Agreement)

1 สัญญาจ้างแรงงานตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 575 คือสัญญาที่ลูกจ้างตกลงทำงานให้นายจ้างและนายจ้างตกลงจ่ายสินจ้าง โดยอยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติมครั้งที่ 9 พ.ศ. 2568 ซึ่งเป็นกฎหมายขั้นต่ำที่ตกลงเป็นอื่นไม่ได้หากเป็นโทษต่อลูกจ้าง

ทำไมถึงต้องมี Employment Agreement ที่ดี

หากไม่มีสัญญาที่ชัดเจน นายจ้างอาจต้องจ่ายค่าชดเชยตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118 สูงสุดถึง 400 วันสำหรับลูกจ้างที่ทำงานเกิน 20 ปี นอกจากนี้ หากไม่ได้กำหนดกรรมสิทธิ์ในงานไว้ งานสร้างสรรค์ที่พนักงานสร้างขึ้นระหว่างจ้างงานอาจเกิดข้อพิพาทกรรมสิทธิ์ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 9

องค์ประกอบสำคัญที่ต้องมีในสัญญาจ้างแรงงาน

ความเปลี่ยนแปลงสำคัญจาก พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน ฉบับแก้ไขครั้งที่ 9 พ.ศ. 2568

เมื่อใดควรใช้สัญญาจ้างแรงงานประเภทต่างๆ

• สัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลา: เหมาะสำหรับพนักงานประจำ ต้องบอกกล่าวล่วงหน้าและจ่ายค่าชดเชยเมื่อเลิกจ้าง
• สัญญามีกำหนดระยะเวลา (Fixed-term): เหมาะสำหรับงานโปรเจกต์หรืองานตามฤดูกาล หากครบกำหนดแล้วยังคงจ้างต่อมาจะกลายเป็นสัญญาไม่มีกำหนดโดยปริยาย
• สัญญาจ้างเหมา (Contractor): ต้องระวังการตีความเป็นสัญญาจ้างแรงงาน หากมีลักษณะควบคุมเวลา สถานที่ และวิธีทำงานอย่างใกล้ชิด

2. ข้อตกลงรักษาความลับ (Non-Disclosure Agreement / NDA)

2 NDA ปกป้องข้อมูลที่เป็นหัวใจของธุรกิจ ไม่ว่าจะเป็นรายชื่อลูกค้า สูตรสินค้า กลยุทธ์การตลาด หรือข้อมูลทางการเงิน พระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 มาตรา 3 กำหนดว่าความลับทางการค้าต้องเป็นข้อมูลที่ยังไม่รู้จักกันโดยทั่วไป มีมูลค่าทางการค้า และเจ้าของได้ใช้มาตรการที่เหมาะสมเพื่อรักษาความลับ NDA จึงเป็น "มาตรการที่เหมาะสม" ตามที่กฎหมายต้องการ

NDA ฝ่ายเดียว vs. NDA สองฝ่าย

เมื่อใดควรทำ NDA

• ก่อนแชร์แผนธุรกิจ Pitch Deck หรือข้อมูลทางการเงินกับนักลงทุน
• ก่อนเริ่มการเจรจาความร่วมมือกับพันธมิตรทางธุรกิจ
• ก่อนว่าจ้างที่ปรึกษาหรือผู้รับจ้างภายนอกที่ต้องเข้าถึงข้อมูลลับ
• ก่อนเปิดเผยข้อมูลลูกค้าหรือข้อมูล Personal Data ให้ผู้ประมวลผลข้อมูลภายนอก
• ในฐานะส่วนหนึ่งของสัญญาจ้างแรงงานของพนักงานทุกคน

3. สัญญาหุ้นส่วน / สัญญาระหว่างผู้ถือหุ้น (Shareholders' Agreement / SHA)

3 เมื่อทำธุรกิจร่วมกับผู้อื่น สัญญาหุ้นส่วนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1012 กำหนดว่าห้างหุ้นส่วนเกิดจากบุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไปตกลงเข้ากันเพื่อกระทำกิจการร่วมกัน สำหรับบริษัทจำกัด SHA เป็นสัญญาเอกชนระหว่างผู้ถือหุ้นที่อยู่นอกเหนือหนังสือบริคณห์สนธิและข้อบังคับบริษัท

ทำไม SHA ถึงสำคัญกว่าที่คิด

หนังสือบริคณห์สนธิและข้อบังคับบริษัทเป็นเอกสารสาธารณะที่กำหนดเฉพาะโครงสร้างพื้นฐานเท่านั้น SHA กำหนดรายละเอียดที่ละเอียดอ่อนและสำคัญกว่า เช่น กลไกการออกเสียง การจัดการ Deadlock การขาย/โอนหุ้น และกลไกการออกจากกิจการ ซึ่งไม่เหมาะสมที่จะเปิดเผยต่อสาธารณะ

องค์ประกอบสำคัญของ SHA ที่ครบถ้วน

สัญญาหุ้นส่วนสำหรับกิจการขนาดเล็ก vs. ใหญ่

แม้ว่ากิจการขนาดเล็กอาจไม่ต้องการ SHA ที่ซับซ้อนเท่ากับบริษัทขนาดใหญ่ แต่อย่างน้อยต้องมีการตกลงกันเป็นลายลักษณ์อักษรในเรื่องหลักๆ เช่น สัดส่วนกำไร-ขาดทุน บทบาทหน้าที่ และเงื่อนไขการออกจากธุรกิจ ก่อนที่จะเริ่มดำเนินกิจการร่วมกัน

4. สัญญาเช่า (Lease Agreement)

4 สัญญาเช่าอสังหาริมทรัพย์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 537 คือสัญญาที่ผู้ให้เช่าตกลงให้ผู้เช่าได้ใช้หรือได้รับประโยชน์ในทรัพย์สินชั่วระยะเวลามีจำกัด มาตรา 538 บัญญัติว่า สัญญาเช่าอสังหาริมทรัพย์ที่มีกำหนดระยะเวลาเกิน 3 ปี ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ มิฉะนั้นจะฟ้องร้องบังคับคดีได้เพียง 3 ปีเท่านั้น

สิ่งที่ต้องกำหนดในสัญญาเช่าที่ดี

• ค่าเช่าและเงื่อนไขการปรับ: กำหนดค่าเช่าเริ่มต้น อัตราการปรับ (ถ้ามี) และขั้นตอนการแจ้งเพิ่มค่าเช่า
• เงินมัดจำ: จำนวน เงื่อนไขการคืน และกรณีที่ริบมัดจำได้
• ระยะเวลาและสิทธิต่ออายุ: ระบุให้ชัดว่ามีสิทธิต่ออายุหรือไม่ เงื่อนไขในการต่ออายุเป็นอย่างไร
• ความรับผิดชอบในการซ่อมแซม: แยกให้ชัดว่าส่วนใดเป็นหน้าที่ผู้เช่าและส่วนใดเป็นหน้าที่ผู้ให้เช่า
• การดัดแปลงพื้นที่: เงื่อนไขในการตกแต่ง ดัดแปลง และการคืนสภาพเดิมเมื่อสิ้นสุดสัญญา
• เงื่อนไขการบอกเลิกก่อนกำหนด: ระยะเวลาแจ้ง ค่าเสียหาย และกระบวนการ
• การโอนสิทธิและให้เช่าช่วง: อนุญาตหรือไม่ ภายใต้เงื่อนไขใด

ประเภทของสัญญาเช่าทางธุรกิจ

5. สัญญาบริการ (Service Agreement)

5 เมื่อว่าจ้างที่ปรึกษา ผู้ให้บริการ IT หรือผู้รับเหมางาน สัญญาบริการคือเครื่องมือกำหนดขอบเขตงาน ระยะเวลา ค่าตอบแทน และมาตรฐานงาน สัญญาจ้างทำของตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 587 กำหนดว่าผู้รับจ้างตกลงทำการงานจนสำเร็จ ส่วนสัญญาจ้างแรงงานตามมาตรา 575 ผู้รับจ้างทำงานให้โดยไม่ได้มุ่งผลสำเร็จ ความแตกต่างนี้มีผลสำคัญต่อสิทธิเรียกร้องเมื่อเกิดข้อพิพาท

ความแตกต่างระหว่างสัญญาจ้างบริการประเภทต่างๆ

องค์ประกอบสำคัญของสัญญาบริการที่ดี

• Statement of Work (SOW): กำหนดขอบเขตงานและผลลัพธ์ที่คาดหวังอย่างละเอียด หัวใจของสัญญาบริการ
• Service Level Agreement (SLA): มาตรฐานคุณภาพขั้นต่ำ เวลาตอบสนอง ผลลัพธ์ที่วัดได้
• Limitation of Liability: จำกัดความรับผิดสูงสุดไว้ที่จำนวนที่กำหนด ป้องกันการเรียกร้องค่าเสียหายที่ไม่สัดส่วน
• Intellectual Property: กำหนดว่างานที่สร้างขึ้นตกเป็นของใคร
• Termination for Convenience: เงื่อนไขการบอกเลิกสัญญาโดยไม่มีเหตุและค่าชดเชย
• Confidentiality: NDA ภายในสัญญาบริการ
• Indemnification: ผู้ใดรับผิดชอบหากงานก่อให้เกิดความเสียหายต่อบุคคลที่สาม

ตารางเปรียบเทียบ 5 สัญญาหลัก

Master Checklist: ธุรกิจของคุณพร้อมแค่ไหน

FAQ — คำถามที่พบบ่อย