หนี้ร่วม vs หนี้ลำพัง — ผลทางกฎหมายที่ต่างกัน

ธันย์ธรณ์เทพ แย้มอุทัย, Ph.D. | LAS Legal | 3 เมษายน 2569

เมื่อลูกหนี้มีหลายคน เจ้าหนี้จะเรียกให้ใครชำระได้บ้าง? คำตอบขึ้นอยู่กับว่าเป็น "หนี้ร่วม" หรือ "หนี้ลำพัง" — และความแตกต่างนี้มีผลกระทบมหาศาล

หนี้ร่วม (Joint Liability / Solidary Obligation)

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 291 ถ้าลูกหนี้หลายคนจะต้องรับผิดเพื่อหนี้รายเดียวกันโดยทำนองลูกหนี้ร่วมกัน เจ้าหนี้จะเรียกชำระหนี้ทั้งหมดจากลูกหนี้คนใดคนหนึ่งก็ได้ หรือจะเรียกจากลูกหนี้ทุกคนพร้อมกันก็ได้ จนกว่าหนี้จะได้รับชำระครบถ้วน

หนี้ลำพัง (Several Liability)

หนี้ลำพังคือกรณีที่ลูกหนี้แต่ละคนรับผิดเฉพาะส่วนของตน เจ้าหนี้จะเรียกให้ลูกหนี้คนหนึ่งชำระหนี้เกินส่วนของตนไม่ได้ หากไม่มีข้อตกลงหรือกฎหมายกำหนดเป็นอย่างอื่น ลูกหนี้แต่ละคนรับผิดเป็นส่วนเท่า ๆ กัน

เปรียบเทียบสรุป

สิทธิไล่เบี้ยระหว่างลูกหนี้ร่วม

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 296 ลูกหนี้ร่วมคนหนึ่งที่ได้ชำระหนี้ทั้งหมดแล้ว มีสิทธิไล่เบี้ยจากลูกหนี้ร่วมคนอื่นเฉพาะส่วนเท่า ๆ กัน เว้นแต่จะมีข้อตกลงเป็นอย่างอื่น

กรณีสำคัญในทางปฏิบัติ

1. กรณีค้ำประกัน

ผู้ค้ำประกันไม่ใช่ลูกหนี้ร่วมโดยกฎหมาย (ตามที่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 681/1 บัญญัติว่า ข้อตกลงให้ผู้ค้ำประกันรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมเป็นโมฆะ) ผู้ค้ำประกันจึงมีสิทธิเกี่ยงให้เจ้าหนี้บังคับเอาจากลูกหนี้ก่อน

2. กรณีกรรมการบริษัท

กรรมการที่กระทำการอันเป็นเหตุให้บริษัทเสียหาย ต้องรับผิดร่วมกันเป็นลูกหนี้ร่วมต่อบริษัท (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1169)

3. กรณีละเมิดร่วม

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 432 ผู้ร่วมกันทำละเมิดต้องร่วมกันรับผิดใช้ค่าสินไหมทดแทน เป็นลูกหนี้ร่วมกัน

สรุป

หนี้ร่วมให้ความคุ้มครองเจ้าหนี้มากกว่าเพราะเรียกชำระจากลูกหนี้คนใดก็ได้เต็มจำนวน ในขณะที่หนี้ลำพังจำกัดสิทธิเรียกร้องไว้เฉพาะส่วนของแต่ละคน ผู้ประกอบการต้องเข้าใจความแตกต่างนี้ ทั้งในฐานะเจ้าหนี้ที่ต้องปกป้องสิทธิ และลูกหนี้ที่ต้องรู้ขอบเขตความรับผิดของตน