ธันย์ธรณ์เทพ แย้มอุทัย, Ph.D. | LAS Legal | 3 เมษายน 2569
คุณเคยเซ็นสัญญาที่มีข้อความว่า "ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีสิทธิเลิกสัญญาได้ทันที" หรือ "ค่าปรับ 30% ของมูลค่าสัญญา" หรือไม่? ข้อสัญญาเหล่านี้อาจไม่มีผลบังคับเต็มที่ เพราะกฎหมายคุ้มครองคู่สัญญาที่เสียเปรียบ
พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 4 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า ข้อตกลงในสัญญาระหว่างผู้บริโภคกับผู้ประกอบธุรกิจการค้า หรือในสัญญาสำเร็จรูป หากข้อตกลงนั้นเป็นข้อตกลงที่ทำให้ได้เปรียบคู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งเกินสมควร ให้มีผลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณีเท่านั้น
กฎหมายนี้ไม่ได้ทำให้ข้อสัญญาเป็นโมฆะ แต่ศาลมีอำนาจ "ปรับลด" ให้เหลือเท่าที่เป็นธรรม
พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 4 วรรคสาม ระบุตัวอย่างข้อสัญญาที่อาจถือว่าไม่เป็นธรรม ได้แก่:
| # | ลักษณะข้อสัญญา | แนวคำวินิจฉัย |
|---|---|---|
| 1 | เบี้ยปรับสูงเกินสมควร เช่น กำหนดเบี้ยปรับ 25-30% ของมูลค่าสัญญา | ศาลมีอำนาจปรับลดเบี้ยปรับลงเหลือเท่าที่สมควร ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 383 ประกอบกับ พ.ร.บ.ข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมฯ |
| 2 | สัญญาเช่าให้ผู้ให้เช่าเลิกสัญญาได้ทันทีโดยไม่ต้องแจ้งล่วงหน้า แต่ผู้เช่าต้องแจ้งล่วงหน้า 3 เดือน | ศาลอาจวินิจฉัยว่าข้อสัญญาดังกล่าวไม่เป็นธรรม เพราะให้สิทธิไม่เท่าเทียมกัน |
| 3 | สัญญาซื้อขายกำหนดว่าผู้ขายไม่รับผิดในความชำรุดบกพร่องทุกกรณี | ข้อยกเว้นความรับผิดที่กว้างเกินไปอาจไม่มีผลบังคับเต็มที่ |
| 4 | สัญญาสมาชิกกำหนดว่าบริษัทมีสิทธิเปลี่ยนแปลงเงื่อนไขโดยไม่ต้องแจ้งสมาชิก | ข้อตกลงให้เปลี่ยนเงื่อนไขฝ่ายเดียวถือว่าไม่เป็นธรรม |
| 5 | สัญญากู้กำหนดดอกเบี้ยผิดนัดอัตราสูงเกินสมควร (เช่น 36% ต่อปี) | ศาลมีอำนาจปรับลดดอกเบี้ยลงเหลือตามอัตราที่เหมาะสม |
พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 4 วรรคสอง กำหนดว่าในการพิจารณาว่าข้อสัญญาใดเป็นธรรมหรือไม่ ศาลจะพิจารณาจาก:
พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 เป็นเกราะคุ้มครองคู่สัญญาที่มีอำนาจต่อรองน้อยกว่า ข้อสัญญาที่ได้เปรียบเกินสมควรจะมีผลบังคับเพียงเท่าที่เป็นธรรม ผู้ประกอบการจึงควรร่างสัญญาที่สมดุลตั้งแต่ต้น ดีกว่าต้องมาถูกศาลปรับลดทีหลัง
Disclaimer: บทความนี้จัดทำเพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการและให้ความรู้ทั่วไปเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะราย ผู้อ่านควรปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายก่อนตัดสินใจดำเนินการใด ๆ