การโอนหุ้นบริษัทจำกัด — ขั้นตอนและข้อจำกัดครบถ้วน ✓

✓ ตรวจทบทวนข้อกฎหมายล่าสุดเมื่อวันที่ 28 กันยายน 2569 · ปรับปรุงเนื้อหาบนเว็บไซต์เมื่อวันที่ 29 กันยายน 2569

ธันย์ธรณ์เทพ แย้มอุทัย, Ph.D. | LAS Legal | 3 เมษายน 2569 | ปรับปรุง 8 เมษายน 2569

หุ้นบริษัทจำกัดไม่ได้โอนกันได้ง่ายเหมือนโอนเงิน — มีทั้งขั้นตอนทางกฎหมายที่ต้องทำตามลำดับ ข้อจำกัดในข้อบังคับบริษัทที่ต้องตรวจก่อน ภาระภาษีที่คำนวณให้ถูกต้อง และการยื่นเอกสารต่อ DBD ที่มีกำหนดเวลา บทความนี้วิเคราะห์กระบวนการทั้งหมดอย่างครบถ้วนตาม LAS Risk Methodology

หลักกฎหมายหุ้นบริษัทจำกัด

มาตรา 1108 (4) ไม่ใช่บทห้ามหุ้นผู้ถือ

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1108 เป็นกิจการในที่ประชุมตั้งบริษัท อนุมาตรา (4) คือการวางกำหนดจำนวนหุ้นบุริมสิทธิ ทั้งกำหนดสภาพและบุริมสิทธิแห่งหุ้นนั้น ๆ ถ้าหากจะมีหุ้นเช่นนั้น ไม่ใช่บทที่ว่าบริษัทจำกัดออกหุ้นระบุชื่อเท่านั้น ในใบหุ้น มาตรา 1128 (5) ให้ระบุชื่อผู้ถือหุ้น หรือคำแถลงว่าได้ออกใบหุ้นนั้นให้แก่ผู้ถือ ดังนั้นอย่าเขียนว่ากฎหมายห้ามหุ้นผู้ถือโดยสิ้นเชิงจากมาตรา 1108 (4)

มาตรา 1129 — หลักเกณฑ์การโอนหุ้น

      มาตรา ๑๑๒๙  อันว่าหุ้นนั้นย่อมโอนกันได้โดยมิต้องได้รับความยินยอมของบริษัท เว้นแต่เมื่อเป็นหุ้นชนิดระบุชื่อลงในใบหุ้น ซึ่งมีข้อบังคับของบริษัทกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น

      การโอนหุ้นชนิดระบุชื่อลงในใบหุ้นนั้น ถ้ามิได้ทำเป็นหนังสือและลงลายมือชื่อของผู้โอนกับผู้รับโอน มีพยานคนหนึ่งเป็นอย่างน้อยลงชื่อรับรองลายมือนั้น ๆ ด้วยแล้ว ท่านว่าเป็นโมฆะ อนึ่ง ตราสารอันนั้นต้องแถลงเลขหมายของหุ้นซึ่งโอนกันนั้นด้วย

      การโอนเช่นนี้จะนำมาใช้แก่บริษัทหรือบุคคลภายนอกไม่ได้ จนกว่าจะได้จดแจ้งการโอนทั้งชื่อและสำนักของผู้รับโอนนั้นลงในทะเบียนผู้ถือหุ้น

อ่านมาตรา ๑๑๒๙ ในกล่องด้านบนทั้งสามวรรค อย่าแยกวรรคในรายการแล้วย่อคำ

• วรรคหนึ่ง: อันว่าหุ้นนั้นย่อมโอนกันได้โดยมิต้องได้รับความยินยอมของบริษัท เว้นแต่เมื่อเป็นหุ้นชนิดระบุชื่อลงในใบหุ้น ซึ่งมีข้อบังคับของบริษัทกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น
• วรรคสอง: การโอนหุ้นชนิดระบุชื่อลงในใบหุ้น ถ้ามิได้ทำเป็นหนังสือและลงลายมือชื่อของผู้โอนกับผู้รับโอน มีพยานคนหนึ่งเป็นอย่างน้อยลงชื่อรับรองลายมือนั้น ๆ ด้วยแล้ว เป็นโมฆะ และตราสารนั้นต้องแถลงเลขหมายของหุ้นซึ่งโอนกันนั้นด้วย
• วรรคสาม: การโอนเช่นนี้จะนำมาใช้แก่บริษัทหรือบุคคลภายนอกไม่ได้ จนกว่าจะได้จดแจ้งการโอนทั้งชื่อและสำนักของผู้รับโอนนั้นลงในทะเบียนผู้ถือหุ้น

ความสำคัญของ "เว้นแต่ข้อบังคับจะกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น"

ข้อยกเว้นในวรรคหนึ่งใช้กับหุ้นชนิดระบุชื่อลงในใบหุ้นที่ข้อบังคับกำหนดเป็นอย่างอื่นเท่านั้น ไม่ใช่บทสลักหลังและส่งมอบ ข้อบังคับจึงยังเป็นเอกสารแรกที่ต้องตรวจก่อนโอนหุ้นระบุชื่อ

ใบหุ้นชนิดระบุชื่อกับใบหุ้นชนิดออกให้แก่ผู้ถือ

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์วางหลักเกณฑ์ของใบหุ้นสองชนิดไว้แตกต่างกัน ดังนี้

4 ขั้นตอนการโอนหุ้นบริษัทจำกัด

ข้อจำกัดการโอนหุ้น (Transfer Restrictions)

ประเภทของข้อจำกัดในข้อบังคับ

Preemptive Rights และ ROFR — ความแตกต่างที่สำคัญ

Preemptive Rights (สิทธิจองซื้อหุ้นใหม่)

Preemptive Rights คือสิทธิของผู้ถือหุ้นเดิมที่จะได้รับข้อเสนอให้จองซื้อหุ้นใหม่ที่บริษัทออกเพิ่มทุนตามสัดส่วนหุ้นที่ถือครองอยู่ สิทธินี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อปกป้องผู้ถือหุ้นเดิมจากการถูก Dilute (ลดสัดส่วนการถือหุ้น) เมื่อบริษัทเพิ่มทุน

ในกฎหมายไทย บริษัทจำกัดต้องเสนอหุ้นที่ออกใหม่แก่ผู้ถือหุ้นเดิมทุกรายตามส่วนจำนวนหุ้นที่แต่ละรายถืออยู่ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1222 และหุ้นที่ผู้ถือหุ้นไม่รับซื้อ กรรมการจะขายให้แก่ผู้ถือหุ้นคนอื่นหรือจะรับซื้อไว้เองก็ได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1222 เช่นกัน ส่วนบริษัทมหาชนจำกัดนั้น พระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. 2535 มาตรา 137 ให้เสนอขายหุ้นที่เพิ่มขึ้นแก่ผู้ถือหุ้นเดิมตามส่วนก่อน หรือเสนอขายต่อประชาชนหรือบุคคลอื่นก็ได้ ตามมติของที่ประชุมผู้ถือหุ้น จึงมิได้บังคับให้ต้องให้ Preemptive Rights แก่ผู้ถือหุ้นเดิมเสมอไป

ROFR (Right of First Refusal) — สิทธิซื้อก่อน

ROFR แตกต่างจาก Preemptive Rights ตรงที่ ROFR เกี่ยวกับการโอนหุ้นที่มีอยู่แล้ว ไม่ใช่หุ้นใหม่ กล่าวคือ เมื่อผู้ถือหุ้นคนหนึ่งต้องการขายหุ้นของตน ต้องเสนอขายให้ผู้ถือหุ้นคนอื่นก่อนในราคาและเงื่อนไขเดียวกับที่จะขายให้บุคคลภายนอก

อากรแสตมป์และภาษีที่เกี่ยวข้อง

อากรแสตมป์การโอนหุ้น

ตราสารโอนหุ้นต้องติดอากรแสตมป์ตามบัญชีอัตราอากรแสตมป์ท้ายประมวลรัษฎากร ในอัตรา 1 บาทต่อทุก 1,000 บาท หรือเศษของ 1,000 บาท ของราคาหุ้นที่ชำระแล้วหรือมูลค่าหุ้นที่โอน แล้วแต่จำนวนใดจะสูงกว่า

ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาจากการโอนหุ้น

กำไรจากการโอนหุ้น (Capital Gain) ถือเป็นเงินได้พึงประเมินตามประมวลรัษฎากร มาตรา 40 (4)(ช) ซึ่งรวมอยู่ในฐานภาษีเงินได้ของผู้โอน ผู้โอนหุ้นบริษัทจำกัดที่เป็นบุคคลธรรมดาต้องนำกำไรนี้ไปรวมคำนวณและเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาตามปกติ ไม่ได้รับยกเว้นภาษี การยกเว้นภาษีกำไรจากการขายหุ้นมีเฉพาะกรณีขายหลักทรัพย์ที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (SET/mai) ผ่านตลาดหลักทรัพย์เท่านั้น จึงควรปรึกษานักบัญชีก่อนทำธุรกรรม

ภาษีเงินได้นิติบุคคลกรณีนิติบุคคลเป็นผู้โอน

หากนิติบุคคลเป็นผู้โอนหุ้น กำไรจากการโอน (ราคาขาย หักด้วยต้นทุนหุ้นที่ถือครอง) ถือเป็นรายได้ของบริษัทที่ต้องนำมาคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล ในอัตราร้อยละ 20 ของกำไรสุทธิ

การยื่น DBD และเอกสารที่เกี่ยวข้อง

บัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น (บอจ.5)

บัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น (แบบ บอจ.5) คือสำเนาบัญชีรายชื่อที่กรรมการต้องส่งไปยังนายทะเบียนอย่างน้อยปีละครั้ง และไม่ช้ากว่าวันที่สิบสี่นับแต่การประชุมสามัญ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1139 วรรคสอง) มิใช่เอกสารที่ตัวบทกำหนดให้ยื่นทุกครั้งหลังการโอนหุ้น ปัจจุบันสามารถยื่นผ่าน DBD e-Filing ที่ https://efiling.dbd.go.th ได้ ส่วนรายการเอกสารด้านล่างเป็นแนวปฏิบัติที่ควรตรวจกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าก่อนยื่น [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]

เอกสารที่ต้องเตรียมสำหรับยื่น DBD

• แบบ บอจ.5 (บัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น) กรอกข้อมูลครบถ้วน
• รายงานการประชุมคณะกรรมการ (ถ้าข้อบังคับกำหนดให้ต้องได้รับอนุมัติจากกรรมการ)
• สำเนาหนังสือโอนหุ้น
• สำเนาบัตรประชาชนของผู้รับโอน
• ใบเสร็จรับเงินอากรแสตมป์

กำหนดการยื่น

กำหนดเวลาส่งบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นอยู่ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1139 วรรคสอง คืออย่างน้อยปีละครั้ง และไม่ช้ากว่าวันที่สิบสี่นับแต่การประชุมสามัญ มิใช่สิบสี่วันนับแต่วันโอนหุ้น ส่วนมาตรา 1129 ซึ่งว่าด้วยการโอนหุ้นมิได้กำหนดเวลายื่นบัญชีรายชื่อไว้ แบบ บอจ.5 และวิธียื่นเป็นแนวปฏิบัติของกรมพัฒนาธุรกิจการค้าที่ควรตรวจจากคู่มือปัจจุบันของกรม

LAS Risk Assessment — การโอนหุ้นบริษัทจำกัด

FAQ — คำถามที่พบบ่อย

ตัวอย่างการคำนวณอากรแสตมป์การโอนหุ้น

สูตรและตัวอย่างการคำนวณ

อากรแสตมป์ = เศษขึ้นของ (มูลค่าที่สูงกว่าระหว่างราคาโอนกับมูลค่าพาร์ที่ชำระแล้ว ÷ 1,000) บาท

การบันทึกสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น — รายละเอียดที่ต้องมี

รายการที่ต้องบันทึกในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น (Share Register)

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1129 วรรคสาม กำหนดให้จดแจ้งการโอนทั้งชื่อและสำนักของผู้รับโอนลงในทะเบียนผู้ถือหุ้น รายการอื่นในตารางเป็นแนวปฏิบัติ ไม่ใช่บัญชีที่มาตรานี้บัญญัติครบทุกช่อง

ตัวอย่างรูปแบบสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น

ตราสารการโอน สมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น และบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น (บอจ.5)

สัญญาซื้อขายหุ้นที่ไม่ครบแบบตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1129 วรรคสอง เช่น ไม่มีพยานรับรองลายมือชื่อ ยังก่อให้เกิดหนี้ระหว่างคู่สัญญา แต่การโอนหุ้นชนิดระบุชื่อย่อมเป็นโมฆะ (มาตรา 152) จึงควรให้พยานลงชื่อในตราสารพร้อมกับคู่สัญญา เพราะตัวบทมิได้บัญญัติไว้โดยตรงว่าการที่พยานลงชื่อภายหลังทำให้การโอนครบแบบหรือไม่ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]

การโอนที่ครบแบบแล้วต้องจดแจ้งในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น ซึ่งบริษัทจำกัดต้องมีตามมาตรา 1138 และกรรมการต้องร่วมกันจัดให้มีและรักษาไว้ให้เรียบร้อย (มาตรา 1168 (2)) บริษัทอาจไม่ยอมรับจดทะเบียนการโอนหุ้นที่เงินค่าหุ้นที่เรียกแล้วยังค้างชำระ (มาตรา 1130) และอาจปิดสมุดทะเบียนพักการโอนหุ้นในระหว่างสิบสี่วันก่อนการประชุมใหญ่สามัญ (มาตรา 1131) นอกจากกรณีดังกล่าวและข้อจำกัดในข้อบังคับตามมาตรา 1129 วรรคหนึ่ง เมื่อบริษัทไม่ยอมจดแจ้งการโอนที่ทำถูกต้องตามแบบ ผู้รับโอนชอบที่จะฟ้องบริษัทต่อศาลที่มีเขตอำนาจเพื่อบังคับให้จดแจ้งการโอน (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55)

สมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นเป็นพยานหลักฐานที่กฎหมายให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าถูกต้องในข้อความที่กฎหมายบังคับหรือให้อำนาจให้ลงในทะเบียน (ป.พ.พ. มาตรา 1141) ข้อสันนิษฐานนี้จึงอาจหักล้างได้ ส่วนแบบ บอจ.5 คือสำเนาบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นที่กรรมการมีหน้าที่ส่งไปยังนายทะเบียนอย่างน้อยปีละครั้ง และไม่ช้ากว่าวันที่สิบสี่นับแต่การประชุมสามัญ (มาตรา 1139 วรรคสอง) บัญชีรายชื่อนี้มิใช่สมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นและไม่ทำให้การโอนที่เป็นโมฆะกลับสมบูรณ์ การจดแจ้งการโอนในสมุดทะเบียนจึงไม่ต้องรอบัญชีรายชื่อ

ข้อจำกัดการโอนหุ้นในข้อบังคับ — ตัวอย่างที่พบบ่อย

Preemptive Rights — กลไกการใช้สิทธิในทางปฏิบัติ

เมื่อบริษัทจำกัดออกหุ้นเพิ่มทุน ซึ่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1222 กำหนดให้ต้องเสนอหุ้นที่ออกใหม่แก่ผู้ถือหุ้นทั้งหลายตามส่วนจำนวนหุ้นที่ถืออยู่ กระบวนการที่ถูกต้องมีดังนี้

1. ที่ประชุมผู้ถือหุ้นลงมติพิเศษให้เพิ่มทุน บริษัทจำกัดเพิ่มทุนด้วยการออกหุ้นใหม่ได้โดยมติพิเศษของที่ประชุมผู้ถือหุ้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1220 ซึ่งต้องได้คะแนนเสียงข้างมากไม่ต่ำกว่าสามในสี่ของจำนวนเสียงทั้งหมดของผู้ถือหุ้นที่มาประชุมและมีสิทธิออกเสียงลงคะแนนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1194 มติคณะกรรมการเพียงลำพังจึงอนุมัติการเพิ่มทุนไม่ได้ และบริษัทต้องจดทะเบียนมติพิเศษนั้นภายในสิบสี่วันนับแต่วันที่ลงมติตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1228 รายละเอียดที่ต้องกำหนด ได้แก่ จำนวนหุ้นใหม่ ราคาเสนอขาย และเงื่อนไขการชำระ
2. แจ้งผู้ถือหุ้นทุกคนเป็นหนังสือ ระบุจำนวนหุ้นที่แต่ละคนชอบที่จะซื้อได้ตามส่วนจำนวนหุ้นที่ถืออยู่ ราคา และกำหนดวันว่าถ้าพ้นวันนั้นไปมิได้มีคำสนองมาจะถือว่าไม่รับซื้อ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1222 และหนังสือบอกกล่าวต้องลงวันเดือนปีและลายมือชื่อของกรรมการตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1223
3. ผู้ถือหุ้นเดิมแจ้งความประสงค์จองซื้อ ภายในวันที่กำหนดในหนังสือบอกกล่าว ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1222 ไม่ได้กำหนดจำนวนวันไว้ จึงควรกำหนดระยะเวลาให้ผู้ถือหุ้นมีเวลาพิจารณาพอสมควรและสอดคล้องกับข้อบังคับของบริษัท
4. หากมีหุ้นเหลือ เมื่อพ้นวันที่กำหนดหรือผู้ถือหุ้นแจ้งว่าไม่รับซื้อ กรรมการจะเอาหุ้นนั้นขายให้แก่ผู้ถือหุ้นคนอื่นหรือจะรับซื้อไว้เองก็ได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1222 มาตรานี้มิได้กล่าวถึงการเสนอขายหุ้นที่เหลือแก่บุคคลภายนอก หากประสงค์จะให้บุคคลภายนอกเข้าถือหุ้นใหม่ ควรตรวจแนวปฏิบัติของนายทะเบียนและข้อบังคับของบริษัทก่อนดำเนินการ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
5. ชำระค่าหุ้นและออกหุ้นใหม่ แล้วลงรายการผู้ถือหุ้นใหม่และวันที่ลงทะเบียนในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1138 การจดทะเบียนที่มาตรา 1228 กำหนดสำหรับการเพิ่มทุน คือการจดทะเบียนมติพิเศษภายในสิบสี่วันนับแต่วันที่ลงมติซึ่งกล่าวไว้ในขั้นตอนแรก ส่วนผู้ถือหุ้นใหม่จะปรากฏในสำเนาบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น (แบบ บอจ.5) ที่กรรมการส่งไปยังนายทะเบียนอย่างน้อยปีละครั้ง และไม่ช้ากว่าวันที่สิบสี่นับแต่การประชุมสามัญตามมาตรา 1139 วรรคสอง ตัวบทมิได้กำหนดให้ยื่นบัญชีรายชื่อฉบับใหม่ทุกครั้งที่เพิ่มทุน ส่วนเอกสารที่นายทะเบียนเรียกประกอบคำขอจดทะเบียนเพิ่มทุนเป็นเรื่องแนวปฏิบัติของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]

สรุป

การโอนหุ้นบริษัทจำกัดต้องดำเนินการอย่างถูกต้องตามลำดับ ตั้งแต่ตรวจข้อบังคับ ปฏิบัติตาม ROFR และ Preemptive Rights ทำหนังสือโอนที่ถูกต้อง จดแจ้งในสมุดทะเบียน ติดอากรแสตมป์ให้ครบ ไปจนถึงส่งบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นต่อนายทะเบียนตามกำหนดในมาตรา 1139 วรรคสอง การโอนหุ้นชนิดระบุชื่อที่ไม่ทำตามแบบในมาตรา 1129 วรรคสองเป็นโมฆะ การโอนที่ยังไม่จดแจ้งในทะเบียนผู้ถือหุ้นใช้แก่บริษัทหรือบุคคลภายนอกไม่ได้ และตราสารที่ไม่ปิดอากรแสตมป์บริบูรณ์ใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะได้เสียอากรครบ (ประมวลรัษฎากร มาตรา 118) ส่วนบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นที่ส่งต่อนายทะเบียนมิใช่เงื่อนไขความสมบูรณ์ของการโอนตามมาตรา 1129 การปรึกษาทนายความก่อนทำธุรกรรมที่มีมูลค่าสูงจึงเป็นสิ่งที่ควรทำเสมอ