อายุความ — เวลาที่กฎหมายให้คุณ ✓
✓ ตรวจทบทวนข้อกฎหมายล่าสุดเมื่อวันที่ 28 กันยายน 2569 · ปรับปรุงเนื้อหาบนเว็บไซต์เมื่อวันที่ 29 กันยายน 2569
ธันย์ธรณ์เทพ แย้มอุทัย, Ph.D. | LAS Legal | เผยแพร่ 3 เมษายน 2569 | ปรับปรุงล่าสุด 28 กันยายน 2569
สิทธิเรียกร้องทุกอย่างมีวันหมดอายุ — ถ้าคุณไม่ฟ้องภายในเวลาที่กฎหมายกำหนด สิทธิเรียกร้องนั้นจะขาดอายุความ และลูกหนี้มีสิทธิยกอายุความขึ้นปฏิเสธการชำระหนี้ได้ ผู้ประกอบการหลายรายสูญเสียสิทธิเรียกร้องเงินหลายล้านบาทเพียงเพราะไม่ทราบหรือลืมกำหนดเวลาที่กฎหมายให้ไว้ การเข้าใจอายุความจึงเป็นเรื่องที่ทุก SME ต้องรู้
หลักอายุความทั่วไป
มาตรา ๑๙๓/๙ สิทธิเรียกร้องใด ๆ ถ้ามิได้ใช้บังคับภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด สิทธิเรียกร้องนั้นเป็นอันขาดอายุความ
มาตรา ๑๙๓/๓๐ อายุความนั้น ถ้าประมวลกฎหมายนี้หรือกฎหมายอื่นมิได้บัญญัติไว้โดยเฉพาะให้มีกำหนดสิบปี
อ่านมาตรา ๑๙๓/๙ และมาตรา ๑๙๓/๓๐ ในกล่องด้านบนทั้งวรรค
ระบบอายุความในกฎหมายไทยตั้งอยู่บนหลักการสำคัญสองประการ คือ (1) ความแน่นอนทางกฎหมาย (Legal Certainty) — คู่กรณีต้องรู้ว่าสิทธิและหน้าที่ของตนจะสิ้นสุดเมื่อใด และ (2) ความยุติธรรม — ลูกหนี้ไม่ควรถูกเรียกร้องในช่วงเวลาที่หลักฐานสูญหายหรือเหตุการณ์เกิดนานเกินไปจนจำไม่ได้
มาตรา ๑๙๓/๒๙ เมื่อไม่ได้ยกอายุความขึ้นเป็นข้อต่อสู้ ศาลจะอ้างเอาอายุความมาเป็นเหตุยกฟ้องไม่ได้
อ่านมาตรา ๑๙๓/๒๙ ในกล่องด้านบน
ตารางอายุความ 15 ประเภท
| # | ประเภทสิทธิเรียกร้อง | อายุความ | มาตราอ้างอิง | จุดเริ่มนับ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | สิทธิเรียกร้องทั่วไป (กรณีไม่มีกฎหมายเฉพาะ) | 10 ปี | ป.พ.พ. มาตรา 193/30 | วันที่อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ |
| 2 | ดอกเบี้ยค้างชำระ | 5 ปี | ป.พ.พ. มาตรา 193/33 (1) | วันครบกำหนดจ่ายแต่ละคราว |
| 3 | ค่าเช่าทรัพย์สินค้างชำระ (ทั้งอสังหาริมทรัพย์และสังหาริมทรัพย์ เว้นแต่ค่าเช่าสังหาริมทรัพย์จากผู้ประกอบธุรกิจให้เช่าตามมาตรา 193/34 (6) ซึ่งมีอายุความ 2 ปี) | 5 ปี | ป.พ.พ. มาตรา 193/33 (3) | วันครบกำหนดชำระแต่ละงวด |
| 4 | สิทธิเรียกร้องตามมาตรา 193/34 (1), (2) และ (5) ที่ไม่อยู่ในบังคับอายุความสองปี | 5 ปี | ป.พ.พ. มาตรา 193/33 (5) | วันครบกำหนดแต่ละคราว |
| 5 | ค่าจ้างทำของ (จ้างทำของ) | 2 ปี | ป.พ.พ. มาตรา 193/34 (1) | วันส่งมอบงาน หรือวันสิ้นสุดสัญญา |
| 6 | สินจ้างของผู้ประกอบธุรกิจรับทำการงานที่ไม่อยู่ในมาตรา 193/34 (1) | 2 ปี | ป.พ.พ. มาตรา 193/34 (7) | วันที่ให้บริการเสร็จสิ้น |
| 7 | ค่าขนส่ง ค่าระวางเรือ | 2 ปี | ป.พ.พ. มาตรา 193/34 (3) | วันส่งมอบหรือควรส่งมอบ |
| 8 | ค่าบริการโรงแรมหรือค่าอาหารและเครื่องดื่ม | 2 ปี | ป.พ.พ. มาตรา 193/34 (4) | วันที่อาจเรียกชำระตามสิทธิได้ |
| 9 | ค่าสินจ้างแรงงาน เงินเดือน | 2 ปี | ป.พ.พ. มาตรา 193/34 (9) | วันครบกำหนดชำระแต่ละงวด |
| 10 | ละเมิด (นับจากวันรู้ตัวผู้ทำละเมิดและรู้ความเสียหาย) | 1 ปี | ป.พ.พ. มาตรา 448 วรรค 1 | วันที่รู้ตัวผู้ทำละเมิดและรู้ความเสียหาย |
| 11 | ละเมิด (นับจากวันทำละเมิด — อย่างแน่แท้) | 10 ปี | ป.พ.พ. มาตรา 448 วรรค 1 | วันเกิดเหตุละเมิด (ไม่ว่าจะรู้หรือไม่) |
| 12 | ตั๋วแลกเงิน (ต่อผู้รับรอง) / ตั๋วสัญญาใช้เงิน (ต่อผู้ออกตั๋ว) — ส่วนตั๋วแลกเงินต่อผู้สั่งจ่ายหรือผู้สลักหลังมีอายุความ 1 ปีตามมาตรา 1002 | 3 ปี | ป.พ.พ. มาตรา 1001 | วันครบกำหนดตั๋ว |
| 13 | เช็ค (ต่อผู้สั่งจ่าย — ใช้บทบัญญัติตั๋วแลกเงินบังคับโดยอนุโลมตามมาตรา 989) | 1 ปี | ป.พ.พ. มาตรา 1002 | วันที่เช็คถึงกำหนดหรือวันที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน |
| 14 | สัญญากู้ยืมเงิน | 10 ปี | ป.พ.พ. มาตรา 193/30 | วันครบกำหนดชำระคืน |
| 15 | คำพิพากษาของศาล | 10 ปี | ป.พ.พ. มาตรา 193/32 | วันคำพิพากษาถึงที่สุด |
วิธีนับอายุความ
จุดเริ่มต้นนับอายุความ
มาตรา ๑๙๓/๑๒ อายุความให้เริ่มนับแต่ขณะที่อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้เป็นต้นไป ถ้าเป็นสิทธิเรียกร้องให้งดเว้นกระทำการอย่างใด ให้เริ่มนับแต่เวลาแรกที่ฝ่าฝืนกระทำการนั้น
มาตรา ๑๙๓/๓ ถ้ากำหนดระยะเวลาเป็นหน่วยเวลาที่สั้นกว่าวันให้เริ่มต้นนับในขณะที่เริ่มการนั้น
ถ้ากำหนดระยะเวลาเป็นวัน สัปดาห์ เดือนหรือปี มิให้นับวันแรกแห่งระยะเวลานั้นรวมเข้าด้วยกัน เว้นแต่จะเริ่มการในวันนั้นเองตั้งแต่เวลาที่ถือได้ว่าเป็นเวลาเริ่มต้นทำการงานกันตามประเพณี
อ่านมาตรา ๑๙๓/๑๒ และมาตรา ๑๙๓/๓ ในกล่องด้านบน ทั้งวรรคการนับหน่วยที่สั้นกว่าวันและวรรคการนับเป็นวัน
ตัวอย่างการนับ: สัญญากู้ยืมกำหนดชำระคืนวันที่ 1 มกราคม 2566 อายุความเริ่มนับวันที่ 2 มกราคม 2566 และจะครบกำหนด 10 ปี ในวันที่ 1 มกราคม 2576 (ไม่ใช่ 2 มกราคม 2576)
กรณีสิทธิเรียกร้องมีเงื่อนไข
หากสิทธิเรียกร้องมีเงื่อนไข อายุความจะเริ่มนับตั้งแต่วันที่เงื่อนไขสำเร็จ ไม่ใช่วันทำสัญญา เช่น สัญญาขายที่มีเงื่อนไขว่า "ต้องรับรองคุณภาพผ่านก่อน" อายุความจะเริ่มนับจากวันที่รับรองคุณภาพผ่าน ไม่ใช่วันทำสัญญา
การสะดุดหยุดลง (Interruption) — นับเวลาใหม่
เมื่ออายุความสะดุดหยุดลง เวลาที่ผ่านมาทั้งหมดก่อนหน้านั้นจะ "ถูกลบ" และเริ่มนับใหม่ตั้งแต่เหตุที่ทำให้สะดุดหยุดลงสิ้นสุด ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/15 สาเหตุที่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลง ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/14 ได้แก่:
| # | เหตุสะดุดหยุดลง | ตัวอย่าง | ผล |
|---|---|---|---|
| 1 | ลูกหนี้รับสภาพหนี้โดยชำระหนี้บางส่วน | ลูกหนี้โอนเงิน 10,000 บาทเพื่อชำระบางส่วน | เริ่มนับอายุความใหม่จากวันชำระ |
| 2 | ลูกหนี้ชำระดอกเบี้ย | ลูกหนี้โอนดอกเบี้ยงวดเดือนกันยายน | เริ่มนับอายุความใหม่จากวันชำระ |
| 3 | ลูกหนี้ให้หลักประกัน | ลูกหนี้นำที่ดินมาจดจำนองเพิ่ม | เริ่มนับอายุความใหม่จากวันจดทะเบียน |
| 4 | ลูกหนี้ทำหนังสือรับสภาพหนี้ | ลูกหนี้ส่งอีเมลยืนยันว่าจะชำระหนี้ภายใน 30 วัน | เริ่มนับอายุความใหม่จากวันที่อีเมล |
| 5 | เจ้าหนี้ยื่นฟ้องต่อศาล | ยื่นคำฟ้องต่อศาลแพ่ง | อายุความสะดุดตั้งแต่วันยื่นฟ้อง |
| 6 | เจ้าหนี้ยื่นคำขอรับชำระหนี้ในคดีล้มละลาย | ยื่นคำขอรับชำระหนี้ต่อเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ — เข้า มาตรา 193/14 (3) โดยตรง | อายุความสะดุดตั้งแต่วันยื่นคำขอ |
| 7 | เจ้าหนี้ยื่นคำขอรับชำระหนี้ในการชำระบัญชี | ต้องพิจารณาเป็นรายกรณีว่าเข้า มาตรา 193/14 (5) "การอื่นใดอันมีผลเป็นอย่างเดียวกันกับการฟ้องคดี" หรือไม่ | สะดุดหยุดลงเฉพาะเมื่อเข้าองค์ประกอบ มาตรา 193/14 (5) |
เหตุเฉพาะที่ทำให้อายุความยังไม่ครบกำหนด
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/19 ถึงมาตรา 193/23 กำหนดเหตุเฉพาะที่ทำให้อายุความซึ่งกำลังจะครบกำหนดยังไม่ครบจนถึงเวลาที่กฎหมายระบุ มิใช่การหยุดนับชั่วคราวทุกกรณี ส่วนมาตรา 193/24 ว่าด้วยการสละประโยชน์แห่งอายุความหลังครบกำหนดแล้ว ไม่ใช่เหตุขยายวันครบกำหนด
| เหตุที่อายุความยังไม่ครบกำหนด | มาตรา | รายละเอียด |
|---|---|---|
| ผู้เยาว์หรือบุคคลวิกลจริตตามเงื่อนไขมาตรา 193/20 | ป.พ.พ. มาตรา 193/20 | หากอายุความจะครบในช่วงที่บุคคลยังไม่ลุถึงความสามารถเต็มภูมิหรือช่วงไม่มีผู้แทนตามเงื่อนไข อายุความยังไม่ครบจนถึงระยะเวลาที่มาตรา 193/20 กำหนด |
| ผู้เยาว์หรือผู้ไร้หรือเสมือนไร้ความสามารถฟ้องผู้แทนของตน | ป.พ.พ. มาตรา 193/21 | หากสิทธิเรียกร้องที่จะฟ้องผู้แทนตามมาตรา 193/21 จะครบในช่วงที่บุคคลยังไม่ลุถึงความสามารถเต็มภูมิหรือช่วงไม่มีผู้แทน อายุความยังไม่ครบจนถึงระยะเวลาที่มาตรากำหนด |
| สิทธิเรียกร้องระหว่างคู่สมรส | ป.พ.พ. มาตรา 193/22 | หากอายุความจะครบก่อนหรือภายในหนึ่งปีนับแต่การสมรสสิ้นสุด อายุความยังไม่ครบจนกว่าจะครบหนึ่งปีนับแต่การสมรสสิ้นสุด |
| เหตุสุดวิสัย | ป.พ.พ. มาตรา 193/19 | หากเหตุสุดวิสัยขัดขวางเจ้าหนี้มิให้ดำเนินการตามมาตรา 193/14 ในขณะที่อายุความจะครบกำหนด อายุความยังไม่ครบจนกว่าจะพ้นสามสิบวันนับแต่เหตุสุดวิสัยสิ้นสุด |
| สิทธิเรียกร้องอันเป็นคุณหรือเป็นโทษแก่ผู้ตาย | ป.พ.พ. มาตรา 193/23 | หากอายุความจะครบกำหนดภายในหนึ่งปีนับแต่วันตาย อายุความยังไม่ครบจนกว่าจะครบหนึ่งปีนับแต่วันตาย |
การสละอายุความ (Waiver)
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/24 เมื่ออายุความครบกำหนดแล้ว ลูกหนี้จะสละประโยชน์แห่งอายุความนั้นเสียก็ได้ แต่การสละเช่นนี้ไม่มีผลกระทบกระเทือนสิทธิของบุคคลภายนอกหรือผู้ค้ำประกัน
การสละอายุความมักเกิดขึ้นเมื่อลูกหนี้ต้องการรักษาความสัมพันธ์ทางธุรกิจกับเจ้าหนี้ หรือเมื่อมีการเจรจาตกลงชำระหนี้หลังจากขาดอายุความแล้ว การสละอายุความไม่จำเป็นต้องมีรูปแบบพิเศษ สามารถทำโดยปริยายได้ เช่น การชำระหนี้หลังขาดอายุความโดยรู้อยู่ว่าอายุความขาดแล้ว
LAS Risk Assessment
ผู้ประกอบการที่ไม่ได้บริหารจัดการกำหนดเวลาอายุความอาจสูญเสียสิทธิเรียกร้องที่มีมูลค่าสูง แม้มีหลักฐานครบถ้วน กรณีที่พบบ่อยได้แก่ ค่าจ้างทำของที่อายุความ 2 ปีอาจขาดเร็วกว่าที่คาด หรือสิทธิเรียกร้องจากละเมิดที่มีอายุความ 1 ปีนับจากวันรู้ตัวผู้ทำละเมิด
Option A: จัดทำระบบติดตามกำหนดอายุความสำหรับลูกหนี้ทุกราย โดยกำหนดให้มีการแจ้งเตือนล่วงหน้า 3 เดือนก่อนอายุความจะขาด
Option B: ขอให้ลูกหนี้ทำหนังสือรับสภาพหนี้เป็นระยะ เพื่อให้อายุความสะดุดหยุดลงและเริ่มนับใหม่
สิทธิเรียกร้องหลายประเภทมีจุดเริ่มนับอายุความที่ซับซ้อน เช่น ละเมิดที่อาจมีอายุความ 1 ปีหรือ 10 ปีขึ้นอยู่กับว่านับจากอะไร หรือค่าจ้างที่ชำระเป็นงวด ๆ ซึ่งแต่ละงวดมีอายุความแยกกัน การนับผิดอาจทำให้ฟ้องคดีเมื่ออายุความขาดแล้วโดยไม่รู้ตัว
บริษัทที่มีระบบบริหารสัญญาและลูกหนี้ที่ดี สามารถติดตามกำหนดอายุความได้อย่างมีประสิทธิภาพ ความเสี่ยงจากการขาดอายุความจะต่ำมาก
แนวปฏิบัติสำหรับ SME — บริหารอายุความอย่างมืออาชีพ
ระบบติดตามอายุความ
- บันทึกวันเกิดสิทธิเรียกร้องและระยะเวลาอายุความสำหรับทุกธุรกรรมสำคัญ
- ตั้งการแจ้งเตือนล่วงหน้า 6 เดือนและ 3 เดือนก่อนอายุความครบ
- ทบทวนสถานะลูกหนี้ทุกไตรมาส โดยเฉพาะลูกหนี้ที่ค้างชำระนาน
วิธีรักษาสิทธิเรียกร้องก่อนอายุความขาด
| วิธีการ | ผลที่ได้ | ข้อพิจารณา |
|---|---|---|
| ยื่นฟ้องคดี | อายุความสะดุดหยุดลง | ต้นทุนสูง แต่มีผลทางกฎหมายชัดเจน |
| ขอให้ลูกหนี้รับสภาพหนี้ | อายุความสะดุดหยุดลงและนับใหม่ | ประหยัดกว่า แต่ต้องได้รับความร่วมมือ |
| รับชำระหนี้บางส่วน | อายุความสะดุดหยุดลงและนับใหม่ | ต้องมีหลักฐานการรับชำระ |
| ทำบันทึกข้อตกลงผ่อนชำระใหม่ | เปลี่ยนเป็นสัญญาใหม่ อายุความใหม่ | ต้องมีการเซ็นเอกสารใหม่ |
หลักในตัวบทที่มักถูกเล่าเป็นฎีกา — อายุความในคดีธุรกิจ
การรับสภาพหนี้ทำให้อายุความสะดุดหยุดลง (มาตรา 193/14)
มาตรา ๑๙๓/๑๔ อายุความย่อมสะดุดหยุดลงในกรณีดังต่อไปนี้
(๑) ลูกหนี้รับสภาพหนี้ต่อเจ้าหนี้ตามสิทธิเรียกร้องโดยทำเป็นหนังสือรับสภาพหนี้ให้ ชำระหนี้ให้บางส่วน ชำระดอกเบี้ย ให้ประกัน หรือกระทำการใด ๆ อันปราศจากข้อสงสัยแสดงให้เห็นเป็นปริยายว่ายอมรับสภาพหนี้ตามสิทธิเรียกร้อง
(๒) เจ้าหนี้ได้ฟ้องคดีเพื่อตั้งหลักฐานสิทธิเรียกร้องหรือเพื่อให้ชำระหนี้
(๓) เจ้าหนี้ได้ยื่นคำขอรับชำระหนี้ในคดีล้มละลาย
(๔) เจ้าหนี้ได้มอบข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการพิจารณา
(๕) เจ้าหนี้ได้กระทำการอื่นใดอันมีผลเป็นอย่างเดียวกันกับการฟ้องคดี
มาตรา ๑๙๓/๑๕ เมื่ออายุความสะดุดหยุดลงแล้ว ระยะเวลาที่ล่วงไปก่อนนั้นไม่นับเข้าในอายุความ
เมื่อเหตุที่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงสิ้นสุดเวลาใด ให้เริ่มนับอายุความใหม่ตั้งแต่เวลานั้น
ผลในทางปฏิบัติ: เจ้าหนี้ควรให้ลูกหนี้ระบุในใบรับเงินว่าชำระหนี้ตามสัญญาฉบับใด เพื่อให้เข้ากรณีในมาตรา 193/14 ได้ชัด
อายุความค่าจ้างทำของ (มาตรา 193/34)
มาตรา ๑๙๓/๓๔ สิทธิเรียกร้องดังต่อไปนี้ ให้มีกำหนดอายุความสองปี
(๑) ผู้ประกอบการค้าหรืออุตสาหกรรม ผู้ประกอบหัตถกรรม ผู้ประกอบศิลปอุตสาหกรรมหรือช่างฝีมือ เรียกเอาค่าของที่ได้ส่งมอบ ค่าการงานที่ได้ทำ หรือค่าดูแลกิจการของผู้อื่น รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป เว้นแต่เป็นการที่ได้ทำเพื่อกิจการของฝ่ายลูกหนี้นั้นเอง
(๒) ผู้ประกอบเกษตรกรรมหรือการป่าไม้ เรียกเอาค่าของที่ได้ส่งมอบอันเป็นผลิตผลทางเกษตรหรือป่าไม้ เฉพาะที่ใช้สอยในบ้านเรือนของฝ่ายลูกหนี้นั้นเอง
(๓) ผู้ขนส่งคนโดยสารหรือสิ่งของหรือผู้รับส่งข่าวสาร เรียกเอาค่าโดยสาร ค่าระวาง ค่าเช่า ค่าธรรมเนียม รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป
(๔) ผู้ประกอบธุรกิจโรงแรมหรือหอพัก ผู้ประกอบธุรกิจในการจำหน่ายอาหารและเครื่องดื่ม หรือผู้ประกอบธุรกิจสถานบริการตามกฎหมายว่าด้วยสถานบริการเรียกเอาค่าที่พัก อาหารหรือเครื่องดื่ม ค่าบริการหรือค่าการงานที่ได้ทำให้แก่ผู้มาพักหรือใช้บริการ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป
(๕) ผู้ขายสลากกินแบ่ง สลากกินรวบ หรือสลากที่คล้ายคลึงกัน เรียกเอาค่าขายสลาก เว้นแต่เป็นการขายเพื่อการขายต่อ
(๖) ผู้ประกอบธุรกิจในการให้เช่าสังหาริมทรัพย์ เรียกเอาค่าเช่า
(๗) บุคคลซึ่งมิได้เข้าอยู่ในประเภทที่ระบุไว้ใน (๑) แต่เป็นผู้ประกอบธุรกิจในการดูแลกิจการของผู้อื่นหรือรับทำการงานต่าง ๆ เรียกเอาสินจ้างอันจะพึงได้รับในการนั้น รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป
(๘) ลูกจ้างซึ่งรับใช้การงานส่วนบุคคล เรียกเอาค่าจ้างหรือสินจ้างอย่างอื่น เพื่อการงานที่ทำ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป หรือนายจ้างเรียกเอาคืนซึ่งเงินเช่นว่านั้นที่ตนได้จ่ายล่วงหน้าไป
(๙) ลูกจ้างไม่ว่าจะเป็นลูกจ้างประจำ ลูกจ้างชั่วคราว หรือลูกจ้างรายวัน รวมทั้งผู้ฝึกหัดงาน เรียกเอาค่าจ้างหรือสินจ้างอย่างอื่น รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป หรือนายจ้างเรียกเอาคืนซึ่งเงินเช่นว่านั้นที่ตนได้จ่ายล่วงหน้าไป
(๑๐) ครูสอนผู้ฝึกหัดงาน เรียกเอาค่าฝึกสอนและค่าใช้จ่ายอย่างอื่นตามที่ได้ตกลงกันไว้ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป
(๑๑) เจ้าของสถานศึกษาหรือสถานพยาบาล เรียกเอาค่าธรรมเนียมการเรียนและค่าธรรมเนียมอื่น ๆ หรือค่ารักษาพยาบาลและค่าใช้จ่ายอย่างอื่น รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป
(๑๒) ผู้รับคนไว้เพื่อการบำรุงเลี้ยงดูหรือฝึกสอน เรียกเอาค่าการงานที่ทำให้ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป
(๑๓) ผู้รับเลี้ยงหรือฝึกสอนสัตว์ เรียกเอาค่าการงานที่ทำให้ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป
(๑๔) ครูหรืออาจารย์ เรียกเอาค่าสอน
(๑๕) ผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรม ทันตกรรม การพยาบาล การผดุงครรภ์ ผู้ประกอบการบำบัดโรคสัตว์ หรือผู้ประกอบโรคศิลปะสาขาอื่น เรียกเอาค่าการงานที่ทำให้รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป
(๑๖) ทนายความหรือผู้ประกอบวิชาชีพทางกฎหมาย รวมทั้งพยานผู้เชี่ยวชาญเรียกเอาค่าการงานที่ทำให้ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป หรือคู่ความเรียกเอาคืนซึ่งเงินเช่นว่านั้นที่ตนได้จ่ายล่วงหน้าไป
(๑๗) ผู้ประกอบวิชาชีพวิศวกรรม สถาปัตยกรรม ผู้สอบบัญชี หรือผู้ประกอบวิชาชีพอิสระอื่น เรียกเอาค่าการงานที่ทำให้ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป หรือผู้ว่าจ้างให้ประกอบการงานดังกล่าวเรียกเอาคืนซึ่งเงินเช่นว่านั้นที่ตนได้จ่ายล่วงหน้าไป
ผลในทางปฏิบัติ: ผู้รับจ้างที่ส่งมอบงานแล้วต้องติดตามสิทธิเรียกร้องภายในกำหนดในประมวล ไม่รอให้ออกใบแจ้งหนี้ช้าแล้วเข้าใจว่าอายุความยืดออก
ข้อความในแชทกับการรับสภาพหนี้
ประเด็น: ข้อความที่ลูกหนี้พิมพ์ว่าจะโอนให้เร็ว ๆ นี้ หรือรอหน่อยนะ จะเข้ากรณีรับสภาพหนี้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/14 หรือไม่ ต้องดูว่าเข้าถ้อยคำในมาตราหรือไม่ โดยเฉพาะการกระทำอันปราศจากข้อสงสัยแสดงให้เห็นเป็นปริยายว่ายอมรับสภาพหนี้ตามสิทธิเรียกร้อง
ข้อแนะนำ: เจ้าหนี้ควรเก็บหลักฐานวันเวลา และขอให้ลูกหนี้ยืนยันเป็นหนังสือรับสภาพหนี้ตามมาตรา 193/14 อย่าอ้างผลคดีจากเลขที่ยังเปิดหน้าไม่ได้
ค่าเช่าแต่ละงวด (มาตรา 193/33)
มาตรา ๑๙๓/๓๓ สิทธิเรียกร้องดังต่อไปนี้ให้มีกำหนดอายุความห้าปี
(๑) ดอกเบี้ยค้างชำระ
(๒) เงินที่ต้องชำระเพื่อผ่อนทุนคืนเป็นงวด ๆ
(๓) ค่าเช่าทรัพย์สินค้างชำระ เว้นแต่ค่าเช่าสังหาริมทรัพย์ตามมาตรา ๑๙๓/๓๔ (๖)
(๔) เงินค้างจ่าย คือ เงินเดือน เงินปี เงินบำนาญ ค่าอุปการะเลี้ยงดูและเงินอื่น ๆ ในลักษณะทำนองเดียวกับที่มีการกำหนดจ่ายเป็นระยะเวลา
(๕) สิทธิเรียกร้องตามมาตรา ๑๙๓/๓๔ (๑) (๒) และ (๕) ที่ไม่อยู่ในบังคับอายุความสองปี
ผลในทางปฏิบัติ: ผู้ให้เช่าที่ปล่อยค้างชำระนานควรดูว่างวดใดยังไม่ขาดอายุความ แม้สัญญาเช่ายังไม่สิ้นสุด
บันทึกข้อตกลงผ่อนชำระ
หลักในตัวบท: หากเป็นการรับสภาพหนี้ตามมาตรา 193/14 อายุความสะดุดหยุดลง หากคู่กรณีทำสัญญาใหม่แยกต่างหาก ให้อ่านอายุความของสิทธิเรียกร้องตามสัญญาใหม่ตามลักษณะ 6 แห่งบรรพ 1 ไม่เล่าเป็นฎีกาว่าสร้างอายุความใหม่เสมอ
ผลในทางปฏิบัติ: หากหนี้เดิมใกล้ขาดอายุความ การให้ลูกหนี้ทำหนังสือรับสภาพหนี้หรือสัญญาผ่อนชำระที่ระบุหนี้ชัดเจนช่วยเข้ากรณีในมาตราได้ดีกว่าข้อความกำกวม
Case Studies — อายุความในธุรกิจจริง
กรณีที่ 1 — บริษัท A ลืม Claim ค่าจ้างทำของ สูญสิทธิ 2 ปี
ข้อเท็จจริง (anonymized): บริษัท A (ผู้รับจ้าง) ออกแบบและติดตั้งระบบ IT ให้บริษัท B ส่งมอบงานสำเร็จในเดือนมีนาคม 2564 แต่ไม่ได้ออกใบวางบิลทันที เนื่องจากรอให้ลูกค้าตรวจรับงานอย่างเป็นทางการ จนกระทั่งเดือนพฤษภาคม 2566 จึงออกใบแจ้งหนี้ค่าจ้างทำของ 2.4 ล้านบาท แต่บริษัท B ยกอายุความขึ้นต่อสู้
ประเด็นกฎหมาย: ค่าจ้างทำของตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/34 (1) มีอายุความ 2 ปีนับจากวันส่งมอบงาน เมื่อส่งมอบงานเดือนมีนาคม 2564 อายุความครบในเดือนมีนาคม 2566 การออกใบแจ้งหนี้เดือนพฤษภาคม 2566 จึงเกินกำหนด
บทเรียน: ผู้รับจ้างต้องเรียกเก็บค่าจ้างภายใน 2 ปีนับจากวันส่งมอบงาน ไม่ใช่นับจากวันออกใบแจ้งหนี้ ควรออกใบวางบิลพร้อมกับการส่งมอบหรือหลังจากนั้นไม่นาน และตั้งระบบแจ้งเตือน 6 เดือนก่อนอายุความครบ
กรณีที่ 2 — นาย B ยืมเงิน ส่ง LINE "จ่ายพรุ่งนี้" — อายุความสะดุด
ข้อเท็จจริง (anonymized): นาย B กู้เงินนาย A จำนวน 500,000 บาท กำหนดชำระคืนปี 2557 แต่ไม่ชำระ ปี 2563 นาย A ค้นพบข้อความ LINE ที่นาย B ส่งมาปี 2563 ว่า "รู้แล้วครับ จะโอนคืน 500,000 บาท พรุ่งนี้นะครับ" แม้ไม่ได้โอนจริง แต่ข้อความนี้ระบุจำนวนหนี้ชัดเจน
ประเด็นกฎหมาย: ข้อความที่ระบุจำนวนหนี้และแสดงเจตนาจะชำระอาจเข้าเงื่อนไขการรับสภาพหนี้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/14 ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงและเริ่มนับใหม่จากวันส่งข้อความ
บทเรียน: เจ้าหนี้ควรเก็บหลักฐานการสื่อสารทุกรูปแบบ โดยเฉพาะที่ลูกหนี้ยอมรับจำนวนหนี้ชัดเจน และหากมีข้อสงสัยควรให้ทนายความประเมินว่าข้อความนั้นเป็น "การรับสภาพหนี้" ในทางกฎหมายหรือไม่ ก่อนยื่นฟ้อง
กรณีที่ 3 — บริษัท C ค้างค่าเช่า 5 ปีไม่ฟ้อง สูญสิทธิค่าเช่างวดเก่า
ข้อเท็จจริง (anonymized): นาย C ให้บริษัท D เช่าอาคารพาณิชย์ตั้งแต่ปี 2558 ค่าเช่าเดือนละ 30,000 บาท บริษัท D ค้างชำระมาโดยตลอด ปี 2566 นาย C ต้องการฟ้องเรียกค่าเช่าย้อนหลัง 8 ปี รวม 2.88 ล้านบาท แต่ปรึกษาทนายจึงทราบว่าค่าเช่าก่อนปี 2561 (เกิน 5 ปี) ขาดอายุความแล้ว
ประเด็นกฎหมาย: ค่าเช่าอสังหาริมทรัพย์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/33 (3) มีอายุความ 5 ปีต่องวด งวดที่ครบกำหนดก่อนปี 2561 จึงขาดอายุความแล้ว นาย C สูญสิทธิเรียกร้องค่าเช่าส่วนที่เกิน 5 ปีย้อนหลัง ประมาณ 1.08 ล้านบาท
บทเรียน: ผู้ให้เช่าต้องไม่ปล่อยให้ค่าเช่าค้างเกิน 5 ปีโดยไม่ดำเนินการ ควรยื่นฟ้องหรือขอให้ผู้เช่ารับสภาพหนี้เป็นลายลักษณ์อักษรก่อนครบ 5 ปีเสมอ
Checklist — 10 จุดก่อนอายุความขาด
-
☐ ระบุประเภทสิทธิเรียกร้อง
ตรวจสอบว่าสิทธิเรียกร้องนั้นเป็นประเภทใด (ค่าจ้าง / ค่าเช่า / กู้ยืม / ละเมิด เป็นต้น) เพื่อทราบอายุความที่ใช้บังคับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/30 มาตรา 193/33 หรือมาตรา 193/34 -
☐ ยืนยันวันเริ่มนับอายุความ
ระบุวันที่อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/12 ซึ่งคือวันที่ "ครบกำหนดชำระ" ไม่ใช่วันทำสัญญา -
☐ คำนวณวันขาดอายุความ
นับอายุความจากวันเริ่มนับ ตาม ป.พ.พ. มาตรา 193/3 วรรคสอง (ไม่นับวันแรก) และทำปฏิทินกำหนดการไว้ชัดเจน -
☐ ตรวจสอบว่ามีเหตุสะดุดหยุดลงหรือไม่
ค้นหาหลักฐานว่าลูกหนี้เคยรับสภาพหนี้ ชำระบางส่วน ให้หลักประกัน หรือมีการยื่นฟ้องก่อนหน้า ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/14 หากมี ให้คำนวณวันสะดุดและนับอายุความใหม่ -
☐ ตรวจสอบเหตุเฉพาะที่ทำให้อายุความยังไม่ครบกำหนด
ตรวจเหตุเฉพาะที่ทำให้อายุความยังไม่ครบกำหนดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/19 ถึงมาตรา 193/23 โดยอ่านเงื่อนไขและวันสิ้นสุดของแต่ละมาตรา ไม่เหมารวมว่าเป็นการหยุดนับอายุความ -
☐ รวบรวมหลักฐานให้ครบก่อนฟ้อง
เตรียมสัญญา / ใบส่งมอบงาน / ใบแจ้งหนี้ / หลักฐานการชำระบางส่วน / บันทึกการสื่อสาร (EMAIL / LINE) ที่อ้างถึงหนี้ให้ครบถ้วนก่อนยื่นฟ้อง -
☐ ประเมินว่าควรขอรับสภาพหนี้หรือฟ้องทันที
หากอายุความเหลือมากกว่า 6 เดือน อาจลองเจรจาขอให้ลูกหนี้ทำหนังสือรับสภาพหนี้ก่อน หากเหลือน้อยกว่า 3 เดือน ควรเตรียมยื่นฟ้องโดยเร็ว -
☐ ปรึกษาทนายความสำหรับคดีมูลค่าสูง
สำหรับสิทธิเรียกร้องมูลค่าเกิน 500,000 บาท ควรปรึกษาทนายความเพื่อตรวจสอบอายุความและกลยุทธ์การฟ้องก่อนดำเนินการ -
☐ ตั้งระบบแจ้งเตือนอัตโนมัติ
บันทึกวันขาดอายุความในระบบ CRM หรือ Calendar พร้อมตั้ง reminder ล่วงหน้า 6 เดือน / 3 เดือน / 1 เดือน ไม่พึ่งความจำ -
☐ ทบทวนรายการลูกหนี้ทุกไตรมาส
จัด review ลูกหนี้ค้างชำระทุก 3 เดือน โดยจัดลำดับความเร่งด่วนตามอายุความที่ใกล้ครบ เพื่อให้มีเวลาดำเนินการอย่างเหมาะสม
FAQ — คำถามที่ SME ถามบ่อย
สรุป
อายุความเป็นเรื่องที่ผู้ประกอบการมักประมาท ทำให้สูญเสียสิทธิเรียกร้องทั้งที่มีหลักฐานครบถ้วน การบริหารจัดการเอกสารสัญญาให้เป็นระบบ พร้อมติดตามวันครบกำหนดอายุความ และรู้จักใช้กลไกสะดุดหยุดลงอย่างถูกต้อง เป็นสิ่งจำเป็นสำหรับทุกธุรกิจ สำหรับสิทธิเรียกร้องมูลค่าสูง ควรปรึกษาทนายความเพื่อวางแผนก่อนอายุความจะขาด อย่ารอจนถึงวันสุดท้าย