ธันย์ธรณ์เทพ แย้มอุทัย, Ph.D. | LAS Legal | 3 เมษายน 2569
คุณจ้างคนทำงานให้ แต่เคยถามตัวเองหรือยังว่า — สัญญาที่ใช้อยู่นั้นเป็น "จ้างแรงงาน" หรือ "จ้างทำของ"? ความแตกต่างนี้ไม่ใช่แค่เรื่องถ้อยคำ แต่มีผลต่อภาษี ประกันสังคม และสิทธิเลิกจ้างโดยตรง
สัญญาจ้างแรงงาน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 575 คือสัญญาที่ลูกจ้างตกลงทำงานให้นายจ้าง โดยนายจ้างตกลงจ่ายสินจ้างตลอดเวลาที่ทำงานให้ จุดสำคัญคือ "อำนาจบังคับบัญชา" — นายจ้างควบคุมวิธีการทำงานได้
สัญญาจ้างทำของ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 587 คือสัญญาที่ผู้รับจ้างตกลงทำการงานสิ่งใดสิ่งหนึ่งจนสำเร็จให้แก่ผู้ว่าจ้าง โดยผู้ว่าจ้างตกลงจ่ายสินจ้างเพื่อผลสำเร็จของงาน จุดสำคัญคือ "ผลสำเร็จของงาน" — ผู้ว่าจ้างไม่ควบคุมวิธีการ
| # | ประเด็น | จ้างแรงงาน (ม.575) | จ้างทำของ (ม.587) |
|---|---|---|---|
| 1 | อำนาจควบคุม | นายจ้างควบคุมวิธีการทำงาน สั่งการได้ | ผู้ว่าจ้างกำหนดเฉพาะผลงาน ไม่ควบคุมวิธี |
| 2 | สิ่งที่จ่ายค่าตอบแทน | จ่ายตามเวลาที่ทำงาน (รายเดือน/รายวัน) | จ่ายเมื่องานสำเร็จตามที่ตกลง |
| 3 | ประกันสังคม | นายจ้างต้องนำส่งเงินสมทบ | ไม่ต้องนำส่ง (ผู้รับจ้างจัดการเอง) |
| 4 | ภาษีหัก ณ ที่จ่าย | หัก ณ ที่จ่ายตามมาตรา 40(1) ประมวลรัษฎากร | หัก ณ ที่จ่ายตามมาตรา 40(2) หรือ 40(8) ประมวลรัษฎากร |
| 5 | การเลิกสัญญา | ต้องจ่ายค่าชดเชยตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานฯ | เลิกได้ตามเงื่อนไขสัญญา ไม่มีค่าชดเชย |
| 6 | ความรับผิดต่อบุคคลภายนอก | นายจ้างรับผิดร่วม (ปพพ. ม.425) | ผู้ว่าจ้างไม่รับผิดโดยหลัก (ปพพ. ม.428) |
| 7 | เครื่องมือ/อุปกรณ์ | นายจ้างจัดหาเป็นหลัก | ผู้รับจ้างจัดหาเอง |
แม้จะเขียนว่า "สัญญาจ้างทำของ" แต่ถ้าในทางปฏิบัติมีการควบคุมเวลาเข้า-ออกงาน สั่งการวิธีทำงาน และจ่ายเงินเป็นรายเดือน ศาลอาจตีความว่าเป็น "จ้างแรงงาน" ได้ ซึ่งหมายความว่าต้องจ่ายค่าชดเชยและสิทธิประโยชน์ต่าง ๆ ตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน
หากสรรพากรตรวจพบว่าสัญญาจ้างทำของเป็นจ้างแรงงานแฝง อาจถูกประเมินภาษีย้อนหลังพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม รวมถึงเงินสมทบประกันสังคมที่ค้างจ่าย
การเลือกรูปแบบสัญญาที่ถูกต้องไม่ใช่แค่เรื่องกฎหมาย แต่เป็นเรื่องกลยุทธ์ทางธุรกิจ สัญญาจ้างทำของช่วยให้ยืดหยุ่นและประหยัดต้นทุน แต่ต้องมั่นใจว่าโครงสร้างการทำงานจริงสอดคล้องกับสัญญา ไม่เช่นนั้น ความเสี่ยงทางภาษีและแรงงานจะตกอยู่กับผู้ประกอบการทั้งหมด
Disclaimer: บทความนี้จัดทำเพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการและให้ความรู้ทั่วไปเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะราย ผู้อ่านควรปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายก่อนตัดสินใจดำเนินการใด ๆ