สัญญาค้ำประกันและการจำนำหุ้นเป็นหลักประกันทางธุรกิจที่เจ้าหนี้และนักลงทุนสถาบันใช้มากที่สุด แต่มีบทบังคับสามประการที่อาจทำให้ข้อตกลงบางข้อเป็นโมฆะ ทำให้ผู้ค้ำประกันหลุดพ้นจากความรับผิดบางส่วน หรือทำให้เจ้าหนี้ยกการจำนำขึ้นต่อสู้บริษัทหรือบุคคลภายนอกไม่ได้ ดังนี้ (1) ข้อห้ามผู้ค้ำประกันรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมตาม ป.พ.พ. มาตรา 681/1: หากผู้ค้ำประกันเป็น "บุคคลธรรมดา" (เช่น กรรมการผู้ก่อตั้ง) กฎหมาย ห้ามมิให้ทำสัญญาค้ำประกันโดยตกลงให้ผู้ค้ำประกันรับผิดอย่างเดียวกับลูกหนี้ร่วมเด็ดขาด ข้อตกลงนั้นจะตกเป็นโมฆะทันที (เว้นแต่ผู้ค้ำประกันซึ่งเป็นนิติบุคคลและยินยอมเข้าผูกพันตนเพื่อรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วม ซึ่งในกรณีนั้นนิติบุคคลดังกล่าวไม่มีสิทธิตามมาตรา 688 มาตรา 689 และมาตรา 690) (2) การบอกกล่าวเมื่อลูกหนี้ผิดนัดตามมาตรา 686: เจ้าหนี้ต้องมีหนังสือบอกกล่าวไปยังผู้ค้ำประกัน ภายใน 60 วันนับแต่วันที่ลูกหนี้ผิดนัด หากมิได้บอกกล่าวภายในกำหนด ผู้ค้ำประกันจะหลุดพ้นจากความรับผิดในดอกเบี้ย ค่าสินไหมทดแทน และค่าภาระติดพันอันเป็นอุปกรณ์แห่งหนี้รายนั้นที่เกิดขึ้นภายหลังพ้นกำหนดหกสิบวัน ส่วนที่เกิดขึ้นก่อนนั้นเจ้าหนี้ยังเรียกได้ (3) การยกการจำนำหุ้นขึ้นต่อสู้บริษัทหรือบุคคลภายนอกตาม ป.พ.พ. มาตรา 753: การจำนำใบหุ้นชนิดระบุชื่อจะยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้บริษัทหรือบุคคลภายนอกได้ต่อเมื่อ ได้จดทะเบียนการจำนำไว้ในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นของบริษัท และเจ้าหนี้ควรรับมอบใบหุ้นตัวจริงไว้เป็นแนวปฏิบัติที่ปลอดภัย
สถานการณ์ที่ผู้ประกอบการมักพบจริง
- เหตุการณ์: กองทุนปล่อยกู้ให้แก่บริษัทเทคสตาร์ทอัพ 30 ล้านบาท โดยให้กรรมการผู้จัดการลงนามในสัญญาค้ำประกันส่วนบุคคล ซึ่งมีข้อความมาตรฐานระบุว่า "ผู้ค้ำประกันตกลงยอมรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมกับบริษัทในหนี้ทั้งหมด" และให้นำใบหุ้นของกรรมการมาส่งมอบเป็นหลักประกันจำนำ
- ความเข้าใจผิด: เจ้าหนี้คิดว่าข้อความ "รับผิดอย่างลูกหนี้ร่วม" เป็นข้อความมาตรฐานที่ใช้กันมาตลอด และตนได้ถือใบหุ้นตัวจริงไว้แล้ว ย่อมมีหลักประกันที่ปลอดภัย 100%
- จุดพลิก: เมื่อบริษัทผิดนัดชำระหนี้ เจ้าหนี้ฟ้องกรรมการให้ร่วมรับผิดและบังคับจำนำหุ้น ศาลวินิจฉัยว่าข้อตกลงให้รับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 681/1 แต่กรรมการยังคงรับผิดในฐานะผู้ค้ำประกันธรรมดาซึ่งอาจใช้สิทธิตามมาตรา 688 ถึงมาตรา 690 ได้ และการที่มิได้จดแจ้งการจำนำในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นทำให้เจ้าหนี้ยกการจำนำขึ้นต่อสู้บริษัทหรือบุคคลภายนอกไม่ได้ตามมาตรา 753 ซึ่งทำให้หลักประกันด้านหุ้นอ่อนลง
- สิ่งที่ได้จากบทความ: แผนผังวิเคราะห์กฎหมายค้ำประกันใหม่ (มาตรา 681/1 และมาตรา 686), ขั้นตอนการจำนำหุ้นเพื่อให้ยกขึ้นต่อสู้บริษัทหรือบุคคลภายนอกได้ตามมาตรา 753, กลไกการบังคับจำนำหุ้นโดยไม่ต้องฟ้องศาลตามมาตรา 764, และ Checklist 10 จุดตรวจสัญญาค้ำประกันและจำนำหุ้น
วิวัฒนาการกฎหมายค้ำประกันของไทย
พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 20 และ 21) ได้ปฏิรูปกฎหมายค้ำประกันเพื่อคุ้มครองผู้ค้ำประกันที่เป็นบุคคลธรรมดามิให้ถูกเอารัดเอาเปรียบ โดยตัดสิทธิเจ้าหนี้ในการบังคับให้บุคคลธรรมดาต้องรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วม และกำหนดหน้าที่ให้เจ้าหนี้ต้องส่งหนังสือบอกกล่าวภายใน 60 วันนับแต่วันที่ลูกหนี้ผิดนัด การใช้สัญญาค้ำประกันแบบโบราณจึงเป็นอันตรายอย่างยิ่งต่อเจ้าหนี้
ผลกระทบเชิงธุรกิจ Business Consequences
- Money (การสูญเสียดอกเบี้ย): เจ้าหนี้ที่มิได้มีหนังสือบอกกล่าวภายในหกสิบวันนับแต่ลูกหนี้ผิดนัด ทำให้ผู้ค้ำประกันหลุดพ้นจากความรับผิดในดอกเบี้ย ค่าสินไหมทดแทน และค่าภาระติดพันที่เกิดขึ้นภายหลังพ้นกำหนดนั้น (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 686 วรรคสอง) ส่วนที่เกิดก่อนยังเรียกได้ ข้อตกลงที่แตกต่างไปจากมาตรา 686 เป็นโมฆะตามมาตรา 685/1 เช่น ข้อสละสิทธิได้รับหนังสือบอกกล่าว และหากเจ้าหนี้ตกลงกับลูกหนี้อันมีผลเป็นการลดจำนวนหนี้ ต้องมีหนังสือแจ้งให้ผู้ค้ำประกันทราบภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ตกลงกันตามมาตรา 691
- Control (สิทธิการออกเสียงในหุ้นที่จำนำ): ในระหว่างการจำนำหุ้น สิทธิออกเสียงในที่ประชุมผู้ถือหุ้นยังอยู่กับผู้จำนำเว้นแต่ตกลงเป็นอย่างอื่น ส่วนเงินปันผล หากถือเป็นดอกผลนิตินัยตามมาตรา 148 [ต้องยืนยันแหล่งที่มา: แนวการตีความว่าเงินปันผลเป็นดอกผลนิตินัยของหุ้นที่จำนำ] มาตรา 761 ให้ผู้รับจำนำจัดสรรใช้เป็นค่าดอกเบี้ยอันค้างชำระแก่ตน และถ้าไม่มีดอกเบี้ยค้างชำระ ให้จัดสรรใช้ต้นเงิน เว้นแต่สัญญาจะกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น สัญญาจำนำจึงควรกำหนดให้ชัดว่าเงินปันผลตกแก่ผู้ใด
- Evidence/Timing: เจ้าหนี้ควรรับมอบใบหุ้นตัวจริง (Share Certificate) และจดทะเบียนการจำนำไว้ในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นของบริษัท เพราะการจำนำใบหุ้นชนิดระบุชื่อจะยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้บริษัทหรือบุคคลภายนอกได้ต่อเมื่อได้จดทะเบียนการจำนำไว้ในสมุดของบริษัท (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 753) ส่วนการให้กรรมการลงนามรับรองรายการที่จดเป็นแนวปฏิบัติเพื่อเป็นหลักฐาน มิใช่ข้อกำหนดของตัวบท
กรอบกฎหมายและ Claim Ledger Legal Framework
| Claim ID | ข้อความทางกฎหมายที่ยืนยัน | ฐานกฎหมายปฐมภูมิ | ตำแหน่งในแหล่ง | สถานะ |
|---|---|---|---|---|
| C-CC-13-01 | ข้อตกลงใดที่กำหนดให้ผู้ค้ำประกันต้องรับผิดอย่างเดียวกับลูกหนี้ร่วมหรือในฐานะเป็นลูกหนี้ร่วม ข้อตกลงนั้นเป็นโมฆะ เว้นแต่กรณีผู้ค้ำประกันซึ่งเป็นนิติบุคคลและยินยอมเข้าผูกพันตนเพื่อรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมหรือในฐานะเป็นลูกหนี้ร่วม | ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 681/1 วรรคหนึ่งและวรรคสอง | ลักษณะ 11 ค้ำประกัน | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
| C-CC-13-02 | เมื่อลูกหนี้ผิดนัด ให้เจ้าหนี้มีหนังสือบอกกล่าวไปยังผู้ค้ำประกันภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ลูกหนี้ผิดนัด มิฉะนั้นผู้ค้ำประกันหลุดพ้นจากความรับผิดในดอกเบี้ย ค่าสินไหมทดแทน และค่าภาระติดพันที่เกิดขึ้นภายหลังพ้นกำหนดนั้น | ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 686 (แก้ไขโดยฉบับที่ 20 พ.ศ. 2557) | ลักษณะ 11 หมวด 2 ผลก่อนชำระหนี้ | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
| C-CC-13-03 | การจำนำใบหุ้นชนิดระบุชื่อจะยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้บริษัทหรือบุคคลภายนอกได้ต่อเมื่อได้จดทะเบียนการจำนำไว้ในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นของบริษัท (มาตรา 753) | ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 753 | ลักษณะ 13 จำนำ หมวด 1 | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
| C-CC-13-04 | ถ้าทรัพย์สินที่จำนำเป็นสิทธิซึ่งมีตราสาร และมิได้ส่งมอบตราสารนั้นให้แก่ผู้รับจำนำ ทั้งมิได้บอกกล่าวเป็นหนังสือแจ้งการจำนำแก่ลูกหนี้แห่งสิทธินั้น การจำนำย่อมเป็นโมฆะ | ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 750 | ลักษณะ 13 จำนำ หมวด 1 | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
| C-CC-13-05 | เมื่อจะบังคับจำนำ ผู้รับจำนำต้องบอกกล่าวเป็นหนังสือไปยังลูกหนี้ให้ชำระหนี้และอุปกรณ์ภายในเวลาอันควรที่กำหนดในคำบอกกล่าว หากลูกหนี้ละเลย ผู้รับจำนำนำทรัพย์สินที่จำนำออกขายทอดตลาดได้ โดยต้องมีจดหมายบอกกล่าวไปยังผู้จำนำถึงเวลาและสถานที่ขายทอดตลาด ระยะเวลาในคำบอกกล่าวเป็นเวลาอันควรตามข้อเท็จจริง หากไม่สามารถบอกกล่าวก่อนได้ ผู้รับจำนำขายทอดตลาดได้เมื่อหนี้ค้างชำระล่วงเวลาเดือนหนึ่งแล้ว (มาตรา 765) และเมื่อจำนำทรัพย์สินหลายสิ่งเพื่อประกันหนี้รายเดียว ผู้รับจำนำเลือกขายสิ่งใดก็ได้ แต่จะขายเกินกว่าที่จำเป็นเพื่อใช้เงินตามสิทธิของตนมิได้ (มาตรา 768) | ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 764 (และดูมาตรา 765 และมาตรา 768) | ลักษณะ 13 จำนำ หมวด 3 การบังคับจำนำ | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
กับดักมาตรา 681/1: บุคคลธรรมดากับนิติบุคคล
| ประเด็นพิจารณา | ผู้ค้ำประกันเป็น "บุคคลธรรมดา" (กรรมการ/บุคคล) | ผู้ค้ำประกันเป็น "นิติบุคคล" (บริษัทแม่/บริษัทในเครือ) |
|---|---|---|
| การรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วม (Joint Debtor) | ห้ามเด็ดขาด ข้อตกลงตกเป็นโมฆะ (มาตรา 681/1) | ตกลงรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมได้ ตามกฎหมาย |
| การระบุหนี้ที่ค้ำประกันและจำนวนเงินสูงสุด (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 681) | ต้องระบุหนี้หรือสัญญาที่ค้ำประกันไว้โดยชัดแจ้ง และหากค้ำประกันหนี้ในอนาคตหรือหนี้มีเงื่อนไข ต้องระบุวัตถุประสงค์ในการก่อหนี้ ลักษณะของมูลหนี้ จำนวนเงินสูงสุดที่ค้ำประกัน และระยะเวลาในการก่อหนี้ (การค้ำประกันเพื่อกิจการเนื่องกันไปหลายคราวตามมาตรา 699 ไม่ต้องระบุระยะเวลา) ข้อตกลงที่แตกต่างไปจากนี้เป็นโมฆะตามมาตรา 685/1 | เช่นเดียวกับผู้ค้ำประกันบุคคลธรรมดา เพราะข้อยกเว้นของนิติบุคคลตามมาตรา 681/1 วรรคสองใช้เฉพาะเรื่องการรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วม |
| ผลของการตกลงรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วม | ข้อตกลงนั้นเป็นโมฆะ (มาตรา 681/1 วรรคหนึ่ง) | ผูกพันได้เมื่อนิติบุคคลยินยอม แต่นิติบุคคลนั้นไม่มีสิทธิขอให้เจ้าหนี้เรียกให้ลูกหนี้ชำระก่อน ไม่มีสิทธิให้เจ้าหนี้บังคับชำระหนี้เอาจากทรัพย์สินของลูกหนี้ก่อน และไม่มีสิทธิให้เจ้าหนี้บังคับชำระหนี้เอาจากทรัพย์ของลูกหนี้ที่ยึดถือไว้เป็นประกันก่อน (มาตรา 681/1 วรรคสอง ประกอบมาตรา 688 ถึงมาตรา 690) |
| หน้าที่แจ้งเตือนภายใน 60 วัน (มาตรา 686) | เจ้าหนี้ต้องแจ้งเป็นหนังสือภายใน 60 วัน | เจ้าหนี้ต้องแจ้งเป็นหนังสือภายใน 60 วันเช่นกัน |
การบังคับจำนำตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 764 ไม่ต้องฟ้องศาล แต่ผู้รับจำนำต้องบอกกล่าวเป็นหนังสือไปยังลูกหนี้ก่อนให้ชำระหนี้และอุปกรณ์ภายในเวลาอันควรที่กำหนดในคำบอกกล่าว เมื่อลูกหนี้ละเลยจึงนำหุ้นออกขายทอดตลาด และต้องมีจดหมายบอกกล่าวไปยังผู้จำนำถึงเวลาและสถานที่ที่จะขายทอดตลาด เจ้าหนี้จึงควรรับมอบเอกสารตั้งแต่วันลงนาม ได้แก่ (1) ใบหุ้นตัวจริง และ (2) หนังสือแจ้งกรรมการบริษัทให้จดทะเบียนการจำนำไว้ในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นตามมาตรา 753 พร้อมสำเนาหน้าทะเบียนที่จดการจำนำไว้เป็นหลักฐาน ข้อตกลงที่ทำไว้ก่อนหนี้ถึงกำหนดชำระให้เจ้าหนี้เข้าเป็นเจ้าของหุ้นที่จำนำ หรือให้โอนหรือขายหุ้นนอกวิธีการบังคับจำนำ เช่น การให้เจ้าหนี้กรอกชื่อตนเองลงในตราสารโอนหุ้นที่ผู้จำนำลงชื่อไว้ล่วงหน้า เป็นข้อตกลงที่ไม่สมบูรณ์ตามมาตรา 756
ข้อต่อสู้ของผู้ค้ำประกันกับเจ้าหนี้ Devil's Advocate
| ข้อต่อสู้ของผู้ค้ำประกัน / ผู้จำนำ | ข้อชี้แจงของเจ้าหนี้ตามกฎหมายไทย | หลักฐานที่ชี้ขาด |
|---|---|---|
| สัญญาค้ำประกันบังคับให้ตนรับผิดร่วม ตกเป็นโมฆะทั้งหมดตามมาตรา 681/1 | เฉพาะข้อตกลงเรื่องลูกหนี้ร่วมเท่านั้นที่เป็นโมฆะ แต่สัญญาค้ำประกันส่วนอื่นยังคงสมบูรณ์ | ข้อสัญญา Severability Clause และ ป.พ.พ. มาตรา 173 |
| เจ้าหนี้มิได้แจ้งเตือนภายใน 60 วัน ตนจึงหลุดพ้นจากหนี้ดอกเบี้ยทั้งหมด | เจ้าหนี้ส่งหนังสือบอกกล่าวทางไปรษณีย์ตอบรับภายใน 45 วันนับแต่วันผิดนัด จึงอยู่ในกำหนดหกสิบวัน อนึ่ง แม้เจ้าหนี้มิได้บอกกล่าวภายในกำหนด ผู้ค้ำประกันหลุดพ้นเฉพาะดอกเบี้ย ค่าสินไหมทดแทน และค่าภาระติดพันที่เกิดขึ้นภายหลังพ้นกำหนดนั้น ส่วนที่เกิดก่อนยังเรียกได้ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 686 วรรคสอง) | ใบตอบรับไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับของหนังสือบอกกล่าว |
| การจำนำหุ้นไม่มีผลใช้ยัน เพราะผู้จำนำมิได้แจ้งจดทะเบียนที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้า | มาตรา 753 กำหนดให้ต้องจดทะเบียนการจำนำไว้ในสมุดของบริษัท จึงจะยกการจำนำขึ้นต่อสู้บริษัทหรือบุคคลภายนอกได้ ซึ่งมิใช่การจดทะเบียนที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้า | สมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นของบริษัทที่มีตราประทับและลายมือชื่อกรรมการ |
ตัวอย่างสถานการณ์จำลอง Worked Example
ข้อเท็จจริงสมมติ: กองทุนปล่อยกู้ 20 ล้านบาทให้บริษัท A กำหนดชำระหนี้วันที่ 30 มิถุนายน 2568 บริษัทผิดนัดไม่ชำระหนี้ กองทุนส่งหนังสือบอกกล่าวไปยังกรรมการผู้ค้ำประกันในวันที่ 15 กรกฎาคม 2568 (15 วันหลังผิดนัด ไม่เกิน 60 วัน)
การบังคับจำนำหุ้น: (1) กองทุนมีหนังสือบอกกล่าวไปยังบริษัทซึ่งเป็นลูกหนี้ให้ชำระหนี้และอุปกรณ์ภายในเวลาอันควรที่กำหนดในคำบอกกล่าวตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 764 (ตัวอย่างนี้กำหนด 30 วัน ซึ่งเป็นเวลาอันควรตามข้อเท็จจริงของกรณี มิใช่ระยะเวลาที่ตัวบทกำหนดไว้), (2) เมื่อพ้นกำหนดตามคำบอกกล่าวแล้วบริษัทยังไม่ชำระ กองทุนนำหุ้นร้อยละ 51 ที่จำนำไว้ออกขายทอดตลาดตามมาตรา 764 โดยมีจดหมายแจ้งกรรมการผู้จำนำถึงเวลาและสถานที่ขาย แล้วนำเงินสุทธิจัดสรรชำระหนี้และอุปกรณ์ตามมาตรา 767 หากมีเงินเหลือต้องส่งคืนแก่ผู้จำนำ, (3) หนี้ส่วนที่เหลือฟ้องร้องบังคับคดีจากผู้ค้ำประกันได้เต็มจำนวนพร้อมดอกเบี้ย
หมายเหตุ: หากไม่สามารถบอกกล่าวก่อนได้ ผู้รับจำนำนำทรัพย์สินที่จำนำออกขายทอดตลาดได้เมื่อหนี้ค้างชำระล่วงเวลาเดือนหนึ่งแล้ว (มาตรา 765) และหากจำนำทรัพย์สินหลายสิ่งเพื่อประกันหนี้รายเดียว ผู้รับจำนำเลือกขายสิ่งใดสิ่งหนึ่งก็ได้ แต่จะขายเกินกว่าที่จำเป็นเพื่อใช้เงินตามสิทธิของตนมิได้ (มาตรา 768) ซึ่งสำคัญเมื่อจำนำหุ้นหลายรายการ
ขั้นตอนปฏิบัติในการทำสัญญาค้ำประกันและจำนำหุ้น Action Steps
| ขั้นตอน | การดำเนินงาน | ผู้รับผิดชอบ | เอกสารผลลัพธ์ | กำหนดเวลา |
|---|---|---|---|---|
| 1 | ยกร่างสัญญาค้ำประกันโดยตัดข้อความลูกหนี้ร่วมออก (มาตรา 681/1) | ฝ่ายกฎหมาย LAS | สัญญาค้ำประกันฉบับสอดคล้องกับกฎหมายใหม่ | ก่อนให้กู้ยืม |
| 2 | ลงนามสัญญาจำนำหุ้นและรับมอบใบหุ้นตัวจริง (Share Certificate) | ผู้จำนำและเจ้าหนี้ | สัญญาจำนำหุ้น + ใบหุ้นตัวจริง | วันทำสัญญา |
| 3 | จดทะเบียนการจำนำไว้ในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นของบริษัทตามมาตรา 753 | กรรมการบริษัท | สำเนาหน้าสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นที่จดทะเบียนการจำนำไว้ | วันทำสัญญา |
| 4 | ทำระบบติดตามวันผิดนัดและแจ้งเตือนภายใน 60 วัน (มาตรา 686) | ฝ่ายบริหารหนี้ | หนังสือบอกกล่าวการผิดนัดทางไปรษณีย์ตอบรับ | ภายใน 60 วันหลังผิดนัด |
Checklist 10 จุดตรวจสัญญาค้ำประกันและจำนำหุ้น
- สัญญาค้ำประกันบุคคลธรรมดาไม่มีข้อความระบุให้รับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมตาม ป.พ.พ. มาตรา 681/1
- สัญญาค้ำประกันระบุหนี้หรือสัญญาที่ค้ำประกันไว้โดยชัดแจ้ง และหากเป็นหนี้ในอนาคตหรือหนี้มีเงื่อนไข ได้ระบุวัตถุประสงค์ในการก่อหนี้ ลักษณะของมูลหนี้ จำนวนเงินสูงสุดที่ค้ำประกัน และระยะเวลาในการก่อหนี้ไว้ครบถ้วน ไม่ว่าผู้ค้ำประกันเป็นบุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคล (มาตรา 681)
- มีระบบบันทึกและตรวจสอบวันผิดนัดของลูกหนี้เพื่อส่งหนังสือบอกกล่าวให้ทันภายใน 60 วันตามมาตรา 686
- มีการส่งมอบใบหุ้นตัวจริง (Share Certificate) ให้แก่เจ้าหนี้ผู้รับจำนำ ซึ่งเป็นแนวปฏิบัติที่ปลอดภัย เพราะการจำนำสิทธิซึ่งมีตราสารที่มิได้ส่งมอบตราสารให้แก่ผู้รับจำนำ ทั้งมิได้บอกกล่าวเป็นหนังสือแจ้งการจำนำแก่ลูกหนี้แห่งสิทธินั้น ย่อมเป็นโมฆะตามมาตรา 750
- มีการจดทะเบียนการจำนำไว้ในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นของบริษัทตามมาตรา 753 และควรให้กรรมการลงนามรับรองรายการที่จดไว้เพื่อเป็นหลักฐาน
- สัญญาจำนำไม่มีข้อตกลงล่วงหน้าให้เจ้าหนี้เข้าเป็นเจ้าของหุ้นที่จำนำ หรือให้โอนหรือขายหุ้นนอกวิธีการบังคับจำนำ (มาตรา 756)
- ตรวจแล้วว่าข้อบังคับของบริษัทไม่มีข้อจำกัดการโอนหุ้นชนิดระบุชื่อที่จะขัดขวางการโอนหุ้นแก่ผู้ซื้อจากการขายทอดตลาด หรือได้ดำเนินการตามเงื่อนไขในข้อบังคับนั้นไว้แล้ว (มาตรา 1129 วรรคหนึ่ง)
- มีข้อตกลงเรื่องสิทธิการออกเสียงและสิทธิรับเงินปันผลในระหว่างการจำนำชัดเจน
- ข้อสัญญากำหนดขั้นตอนการบอกกล่าวเป็นหนังสือไปยังลูกหนี้ให้ชำระหนี้และอุปกรณ์ภายในเวลาอันควรซึ่งกำหนดในคำบอกกล่าว การมีจดหมายบอกกล่าวไปยังผู้จำนำถึงเวลาและสถานที่ที่จะขายทอดตลาด และการขายทอดตลาด สอดคล้องกับมาตรา 764
- มีการปิดอากรแสตมป์บนสัญญาค้ำประกันและสัญญาจำนำครบถ้วนตามประมวลรัษฎากร มาตรา 104 และบัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะแห่งตราสาร 17 (ค้ำประกัน) และลักษณะแห่งตราสาร 18 (จำนำ) ทั้งนี้ ลักษณะแห่งตราสาร 18 ยกเว้นอากรสำหรับจำนำอันเกี่ยวกับกู้ยืมซึ่งได้ปิดแสตมป์บริบูรณ์แล้วตามลักษณะแห่งตราสาร 5 สัญญาจำนำหุ้นเพื่อประกันเงินกู้ที่ปิดอากรสัญญากู้ครบถ้วนแล้วจึงอาจไม่ต้องเสียอากรซ้ำ
คำถามที่พบบ่อย Frequently Asked Questions
อ้างอิง — References
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 148 มาตรา 681 มาตรา 681/1 มาตรา 685/1 มาตรา 686 มาตรา 688 มาตรา 689 มาตรา 690 มาตรา 691 มาตรา 693 มาตรา 699 มาตรา 700 มาตรา 747 มาตรา 750 มาตรา 753 มาตรา 756 มาตรา 761 มาตรา 764 มาตรา 765 มาตรา 767 มาตรา 768 และมาตรา 1129
- พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 20) พ.ศ. 2557
- ประมวลรัษฎากร มาตรา 104 และมาตรา 118 พร้อมบัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะแห่งตราสาร 17 และลักษณะแห่งตราสาร 18
- สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา — ระบบสืบค้นกฎหมาย (OCS)