คำตอบสั้น — Quick Answer / TL;DR
- ใบอนุญาตโรงงานและวัตถุอันตรายของผู้รับจ้าง (Factory Licence & Hazardous Substances): ผู้รับจ้างรีไซเคิลแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าต้องประกอบกิจการโรงงานในประเภทหรือชนิดที่ครอบคลุมการรีไซเคิลแบตเตอรี่ลิเทียมไอออนตามกฎกระทรวงที่ออกตามมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 หากเป็นโรงงานจำพวกที่ 3 ต้องได้รับใบอนุญาตตามมาตรา 12 เว้นแต่ตั้งอยู่ในนิคมอุตสาหกรรมหรือเขตประกอบการอุตสาหกรรมซึ่งได้รับยกเว้นการขอใบอนุญาตตามมาตรา 30 แต่ยังต้องปฏิบัติตามกฎกระทรวงที่ออกตามมาตรา 8 [ต้องยืนยันแหล่งที่มา: ลำดับที่และคำอธิบายประเภทโรงงานตามกฎกระทรวงฉบับปัจจุบัน] นอกจากนี้ หากแบตเตอรี่หรือสารที่แยกได้เป็นวัตถุอันตรายตามพระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 ผู้มีไว้ในครอบครองต้องปฏิบัติตามชนิดของวัตถุนั้น กล่าวคือ วัตถุอันตรายชนิดที่ 1 ต้องปฏิบัติตามประกาศของรัฐมนตรีผู้รับผิดชอบที่ออกตามมาตรา 20 (มาตรา 21) ชนิดที่ 2 ต้องแจ้งให้พนักงานเจ้าหน้าที่ทราบก่อน (มาตรา 22) และชนิดที่ 3 ต้องได้รับอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่ (มาตรา 23) [ต้องยืนยันแหล่งที่มา: ชนิดของวัตถุอันตรายที่เกี่ยวข้องกับแบตเตอรี่ตามประกาศบัญชีรายชื่อวัตถุอันตรายฉบับปัจจุบัน และหน่วยงานผู้รับผิดชอบ]
- การนำออกนอกบริเวณโรงงานและใบกำกับการขนส่ง (Cradle-to-Grave & Manifest): แบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าที่หมดอายุใช้งานอาจเป็นสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้วที่เป็นอันตราย ทั้งนี้ต้องตรวจการจำแนกตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมที่ใช้บังคับ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] หากต้นทางเป็นโรงงานตามมาตรา 5 แห่งพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 (เช่น โรงงานประกอบรถยนต์ หรือศูนย์บริการที่ใช้เครื่องจักรกำลังรวมตั้งแต่ห้าสิบแรงม้าหรือใช้คนงานตั้งแต่ห้าสิบคนขึ้นไปในกิจการที่กฎกระทรวงกำหนด) ผู้ประกอบกิจการโรงงานต้องขออนุญาตนำสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้วออกนอกบริเวณโรงงานตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมที่ใช้บังคับ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] ส่วนศูนย์บริการที่ไม่เข้านิยามโรงงานต้องตรวจหน้าที่ตามกฎหมายว่าด้วยวัตถุอันตรายและกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง ชื่อแบบคำขอ ผู้มีหน้าที่ยื่น และการลงนามรับมอบสามฝ่ายของใบกำกับการขนส่งอธิบายไว้ในบทความ LAS C&C ตอนที่ 28 ซึ่งมีลิงก์ที่หัวข้อที่ 2 และต้องตรวจจากตัวบทฉบับทางการ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
- ความรับผิดต่อความเสียหายจากมลพิษและการจัดสรรความรับผิดในสัญญา (Polluter Pays & Environmental Indemnity): ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 มาตรา 96 เจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษต้องรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทนหรือค่าเสียหาย ไม่ว่าการรั่วไหลหรือแพร่กระจายของมลพิษจะเกิดจากการกระทำโดยจงใจหรือประมาทเลินเล่อหรือไม่ก็ตาม เว้นแต่พิสูจน์ได้ว่ามลพิษเกิดจากเหตุสุดวิสัยหรือการสงคราม การกระทำตามคำสั่งของรัฐบาลหรือเจ้าพนักงานของรัฐ หรือการกระทำหรือละเว้นการกระทำของผู้ที่ได้รับอันตรายหรือความเสียหายเองหรือของบุคคลอื่นซึ่งมีหน้าที่รับผิดชอบโดยตรงหรือโดยอ้อมในการรั่วไหลหรือการแพร่กระจายของมลพิษนั้น สัญญาควรกำหนดจุดส่งมอบ (Point of Handover) เพื่อแบ่งภาระความรับผิดและการชดใช้ระหว่างคู่สัญญา แต่ไม่ตัดความรับผิดหรือหน้าที่ตามกฎหมายที่ผู้ก่อกำเนิดมีต่อรัฐและบุคคลภายนอก ซึ่งต้องพิจารณาตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมที่ใช้บังคับ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] ผู้รับจ้างควรทำประกันภัยความรับผิดต่อสิ่งแวดล้อม (Environmental Impairment Liability) ในวงเงินที่คู่สัญญาตกลงตามความเสี่ยง (ตัวอย่างในบทความนี้คือไม่ต่ำกว่า 50 ล้านบาท) ซึ่งมิใช่วงเงินขั้นต่ำตามกฎหมาย ทั้งนี้ การประกันความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อมอาจถูกกำหนดเป็นหน้าที่ตามประกาศที่ออกตามมาตรา 20 (1/1) แห่งพระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535
สถานการณ์ที่ผู้ประกอบการมักพบจริง
- เหตุการณ์: ค่ายรถยนต์ไฟฟ้ารายใหญ่ว่าจ้างผู้รับเหมาช่วงขนส่งและรีไซเคิลแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าที่เกิดอุบัติเหตุไฟไหม้ ระหว่างการขนย้ายบนทางหลวง แบตเตอรี่เกิดปฏิกิริยาลูกโซ่ความร้อน (Thermal Runaway) ระเบิดลุกไหม้รถบรรทุกและลุกลามไหม้เสาไฟฟ้าแรงสูงข้างทาง ส่งผลให้เกิดไฟฟ้าดับเป็นวงกว้างและสารพิษฟลูออไรด์รั่วไหลลงแหล่งน้ำธรรมชาติ
- ความเข้าใจผิด: ผู้ผลิตรถยนต์เข้าใจว่าเมื่อว่าจ้างบริษัทรีไซเคิลแล้ว ความรับผิดชอบต่ออุบัติเหตุบนท้องถนนย่อมตกเป็นของบริษัทผู้รับจ้างแต่เพียงผู้เดียว
- จุดพลิก: สาระสำคัญทางกฎหมายคือ ผู้ว่าจ้างทำของไม่ต้องรับผิดเพื่อความเสียหายที่ผู้รับจ้างก่อให้เกิดแก่บุคคลภายนอกในระหว่างทำการงานที่ว่าจ้าง เว้นแต่ผู้ว่าจ้างเป็นผู้ผิดในส่วนการงานที่สั่งให้ทำ ในคำสั่งที่ตนให้ไว้ หรือในการเลือกหาผู้รับจ้าง (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 428) ส่วนผู้ขนส่งซึ่งครอบครองหรือควบคุมดูแลยานพาหนะที่เดินด้วยกำลังเครื่องจักรกลต้องรับผิดชอบเพื่อความเสียหายอันเกิดแต่ยานพาหนะนั้น (ป.พ.พ. มาตรา 437) และหากแบตเตอรี่หรือสารที่แยกได้เป็นวัตถุอันตรายตามประกาศบัญชีรายชื่อวัตถุอันตราย [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] ผู้ขนส่งหรือผู้มีไว้ในครอบครองซึ่งวัตถุอันตรายต้องรับผิดชอบเพื่อความเสียหายอันเกิดแต่วัตถุอันตรายที่อยู่ในความครอบครองของตน (พระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 มาตรา 63) ทั้งสองมาตรายกเว้นกรณีที่พิสูจน์ได้ว่าความเสียหายเกิดแต่เหตุสุดวิสัยหรือเกิดเพราะความผิดของผู้ต้องเสียหายนั้นเอง ในทางอาญา หากรถบรรทุกไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขการขนส่งวัตถุอันตรายตามประกาศและกฎหมายว่าด้วยการขนส่งทางบก [ต้องยืนยันมาตรา] และไม่มีใบกำกับการขนส่งตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] เจ้าหน้าที่อาจดำเนินคดีแก่ค่ายรถยนต์ในฐานะผู้ก่อกำเนิดของเสีย (Waste Generator) ซึ่งฐานความผิดต้องตรวจจากตัวบทฉบับทางการ [ต้องยืนยันมาตรา] และผู้บริหารของนิติบุคคลอาจต้องรับโทษด้วย หากการกระทำความผิดของนิติบุคคลเกิดจากการสั่งการ การกระทำ หรือการละเว้นไม่สั่งการหรือไม่กระทำการตามหน้าที่ ตามพระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 มาตรา 87/2 และพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 63
- สิ่งที่ได้จากบทความ: Checklist 10 จุดตรวจสัญญา EV Battery Recycling, แนวทางแบ่งภาระความรับผิดระหว่างคู่สัญญาที่จุดส่งมอบ (Cradle-to-Grave) และโครงสร้างข้อสัญญา Environmental Indemnification
กรอบกฎหมายและ Claim Ledger Legal Framework
หลักทั่วไปของการจัดการกากของเสียอุตสาหกรรม ได้แก่ การขออนุญาตนำสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้วออกนอกบริเวณโรงงาน ใบกำกับการขนส่ง ประเภทโรงงานของผู้รับกำจัด ความรับผิดตามมาตรา 96 แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 และความรับผิดของผู้ว่าจ้างทำของตามมาตรา 428 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ อธิบายไว้ในบทความเรื่อง Checklist 10 จุดตรวจสัญญาจ้างบริการรับกำจัดและบำบัดกากของเสียอุตสาหกรรม (Hazardous Industrial Waste Treatment & Disposal Services Agreement) บทความนี้สรุปหลักดังกล่าวเท่าที่จำเป็นต่อสัญญารีไซเคิลแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า และวิเคราะห์เฉพาะประเด็นของแบตเตอรี่ ได้แก่ ความเสี่ยงเพลิงไหม้จากปฏิกิริยาความร้อนลูกโซ่ (Thermal Runaway) การสกัดโลหะมีค่าจากผงแบตเตอรี่ (Black Mass) การจัดการกากส่วนที่เหลือ และการขนส่งแบตเตอรี่ทางถนน
| รหัสอ้างอิง | ข้อกฎหมาย / สาระสำคัญ | ฐานทางกฎหมาย | สถานะการตรวจสอบ |
|---|---|---|---|
| C-CC-41-01 | มาตรา 5 นิยามโรงงานตามกำลังเครื่องจักรหรือจำนวนคนงาน และตามประเภทหรือชนิดที่กำหนดในกฎกระทรวง มาตรา 7 ให้อำนาจรัฐมนตรีออกกฎกระทรวงกำหนดประเภท ชนิด หรือขนาดของโรงงานเป็นโรงงานจำพวกที่ 1 ถึงจำพวกที่ 3 มาตรา 8 ให้อำนาจออกกฎกระทรวงกำหนดหลักเกณฑ์ที่โรงงานต้องปฏิบัติ รวมถึงมาตรฐานและวิธีการควบคุมการปล่อยของเสียและมลพิษตามมาตรา 8 (5) และมาตรา 12 กำหนดให้โรงงานจำพวกที่ 3 ต้องได้รับใบอนุญาต ส่วนโรงงานจำพวกที่ 3 ในนิคมอุตสาหกรรมหรือเขตประกอบการอุตสาหกรรมได้รับยกเว้นการขอใบอนุญาตตามมาตรา 30 แต่ยังต้องปฏิบัติตามกฎกระทรวงที่ออกตามมาตรา 8 | พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 5 มาตรา 7 มาตรา 8 มาตรา 12 และมาตรา 30; ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมว่าด้วยการจัดการสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้วฉบับที่ใช้บังคับอยู่ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา: ชื่อประกาศ เลขที่ และวันที่ประกาศ] | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
| C-CC-41-02 | มาตรา 21 กำหนดให้ผู้มีไว้ในครอบครองวัตถุอันตรายชนิดที่ 1 ปฏิบัติตามประกาศที่ออกตามมาตรา 20 มาตรา 22 ว่าด้วยการแจ้งวัตถุอันตรายชนิดที่ 2 และมาตรา 23 ว่าด้วยการอนุญาตวัตถุอันตรายชนิดที่ 3 ส่วนเงื่อนไขการขนส่ง การเก็บรักษา และการกำจัดกำหนดโดยประกาศตามมาตรา 20 (1) | พระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 มาตรา 20 มาตรา 21 มาตรา 22 และมาตรา 23; ชนิดของวัตถุอันตรายที่เกี่ยวข้องกับแบตเตอรี่ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา: ประกาศบัญชีรายชื่อวัตถุอันตรายฉบับปัจจุบัน] | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
| C-CC-41-03 | มาตรา 96 กำหนดให้เจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทนหรือค่าเสียหาย ไม่ว่าการรั่วไหลหรือแพร่กระจายของมลพิษจะเกิดจากการกระทำโดยจงใจหรือประมาทเลินเล่อหรือไม่ก็ตาม เว้นแต่พิสูจน์ได้ว่ามลพิษเกิดจากเหตุสุดวิสัยหรือการสงคราม การกระทำตามคำสั่งของรัฐบาลหรือเจ้าพนักงานของรัฐ หรือการกระทำหรือละเว้นการกระทำของผู้ที่ได้รับอันตรายหรือความเสียหายเองหรือของบุคคลอื่นซึ่งมีหน้าที่รับผิดชอบโดยตรงหรือโดยอ้อมในการรั่วไหลหรือการแพร่กระจายของมลพิษนั้น และค่าสินไหมทดแทนดังกล่าวรวมถึงค่าใช้จ่ายทั้งหมดที่ทางราชการต้องรับภาระจ่ายจริงในการขจัดมลพิษ ความรับผิดนี้ผูกกับผู้เป็นเจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษในขณะเกิดเหตุ | พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 มาตรา 96 | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
| C-CC-41-04 | มาตรา 437 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์: ผู้ครอบครองหรือควบคุมดูแลยานพาหนะที่เดินด้วยกำลังเครื่องจักรกลต้องรับผิดชอบเพื่อความเสียหายอันเกิดแต่ยานพาหนะนั้น เว้นแต่พิสูจน์ได้ว่าเกิดแต่เหตุสุดวิสัยหรือความผิดของผู้เสียหายเอง และใช้บังคับแก่ผู้มีไว้ในครอบครองซึ่งทรัพย์ที่เกิดอันตรายได้โดยสภาพ โดยความมุ่งหมายที่จะใช้ หรือโดยอาการกลไกของทรัพย์นั้นด้วย | ป.พ.พ. มาตรา 437 | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
| C-CC-41-05 | มาตรา 428 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์: ผู้ว่าจ้างทำของไม่ต้องรับผิดเพื่อความเสียหายที่ผู้รับจ้างก่อให้เกิดแก่บุคคลภายนอกในระหว่างทำการงานที่ว่าจ้าง เว้นแต่ผู้ว่าจ้างเป็นผู้ผิดในส่วนการงานที่สั่งให้ทำ ในคำสั่งที่ตนให้ไว้ หรือในการเลือกหาผู้รับจ้าง ทั้งนี้ หน้าที่และความรับผิดตามกฎหมายเฉพาะที่ผู้ก่อกำเนิดของเสียมีต่อรัฐต้องพิจารณาแยกจากมาตรา 428 | ป.พ.พ. มาตรา 428 | ตรวจตรงตัวบท — LAS Audit |
| C-CC-41-06 | มาตรา 63 แห่งพระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535: ผู้ผลิต ผู้นำเข้า ผู้ขนส่ง ผู้นำผ่าน ผู้นำกลับเข้ามา ผู้ส่งกลับออกไป หรือผู้มีไว้ในครอบครองซึ่งวัตถุอันตรายต้องรับผิดชอบเพื่อความเสียหายอันเกิดแต่วัตถุอันตรายที่อยู่ในความครอบครองของตน เว้นแต่พิสูจน์ได้ว่าความเสียหายเกิดแต่เหตุสุดวิสัยหรือเกิดเพราะความผิดของผู้ต้องเสียหายนั้นเอง ทั้งนี้ มาตรานี้ใช้กับแบตเตอรี่เฉพาะในกรณีที่แบตเตอรี่หรือสารที่แยกได้เป็นวัตถุอันตรายตามประกาศบัญชีรายชื่อวัตถุอันตรายฉบับปัจจุบัน [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] | พระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 มาตรา 63 | ตรวจตรงตัวบท — LAS Audit |
| C-CC-41-07 | ผู้ขับรถที่ใช้ขนส่งวัตถุอันตรายตามประเภทหรือชนิดและลักษณะการบรรทุกที่อธิบดีกำหนดโดยประกาศในราชกิจจานุเบกษาต้องมีใบอนุญาตขับรถชนิดที่สี่ตามมาตรา 95 (4) [ต้องยืนยันแหล่งที่มา: ประกาศของอธิบดีกรมการขนส่งทางบก] | พระราชบัญญัติการขนส่งทางบก พ.ศ. 2522 มาตรา 95 | ตรวจตรงตัวบท — LAS Audit |
| C-CC-41-08 | มาตรา 20 (1/1) ให้อำนาจรัฐมนตรีผู้รับผิดชอบประกาศกำหนดให้มีการประกันความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นต่อสิ่งแวดล้อม สุขภาพอนามัย ชีวิตหรือทรัพย์สินซึ่งเกิดจากการประกอบกิจการ มาตรานี้มิได้กำหนดวงเงินขั้นต่ำไว้ในตัวบท วงเงินประกันภัยจึงเป็นเรื่องที่คู่สัญญาตกลงกันตามความเสี่ยง เว้นแต่ประกาศที่ใช้บังคับกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] | พระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 มาตรา 20 | ตรวจตรงตัวบท — LAS Audit |
| C-CC-41-09 | เมื่อผู้กระทำความผิดเป็นนิติบุคคล ถ้าการกระทำความผิดเกิดจากการสั่งการหรือการกระทำของกรรมการ ผู้จัดการ หรือบุคคลใดซึ่งรับผิดชอบในการดำเนินงานของนิติบุคคลนั้น หรือบุคคลดังกล่าวมีหน้าที่ต้องสั่งการหรือกระทำการและละเว้นไม่สั่งการหรือไม่กระทำการจนเป็นเหตุให้นิติบุคคลกระทำความผิด ผู้นั้นต้องรับโทษตามที่บัญญัติไว้สำหรับความผิดนั้นด้วย (พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 63 และมีหลักทำนองเดียวกันตามพระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 มาตรา 87/2) | พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 63; พระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 มาตรา 87/2 | ตรวจตรงตัวบท — LAS Audit |
| C-CC-41-10 | มาตรา 4 ยกข้อตกลงให้ต้องรับผิดหรือรับภาระมากกว่าที่กฎหมายกำหนดเป็นตัวอย่างของข้อตกลงที่อาจถือได้ว่าทำให้ได้เปรียบคู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่ง หากข้อตกลงเช่นนั้นอยู่ในสัญญาสำเร็จรูปที่ฝ่ายหนึ่งกำหนดไว้ อาจมีผลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณี ข้อสัญญาชดใช้ความเสียหายและค่าปรับจึงควรจำกัดเฉพาะความเสียหายที่เกิดจากการกระทำของผู้รับจ้างและผู้ที่ผู้รับจ้างใช้ | พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 4 | ตรวจตรงตัวบท — LAS Audit |
Checklist 10 จุดตรวจสัญญาจ้างรีไซเคิลแบตเตอรี่ EV
- ใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงานของปลายทาง: ตรวจสอบว่าผู้รับจ้างประกอบกิจการโรงงานในประเภทหรือชนิดที่ครอบคลุมการรีไซเคิลแบตเตอรี่ลิเทียมไอออน และใบอนุญาตระบุชนิดวัตถุดิบที่รับเข้าครอบคลุมแบตเตอรี่ของผู้ว่าจ้างอย่างชัดเจน มิใช่โรงงานรีไซเคิลพลาสติกหรือกระดาษทั่วไป ลำดับที่และคำอธิบายประเภทโรงงานกำหนดโดยกฎกระทรวงที่ออกตามมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 [ต้องยืนยันแหล่งที่มา: ลำดับที่และคำอธิบายประเภทโรงงานตามกฎกระทรวงฉบับปัจจุบัน] หากเป็นโรงงานจำพวกที่ 3 ต้องมีใบอนุญาตตามมาตรา 12 เว้นแต่ได้รับยกเว้นตามมาตรา 30
- การขออนุญาตนำสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้วออกนอกโรงงาน: ตรวจให้ชัดว่าผู้ใดเป็นผู้มีหน้าที่ขออนุญาตตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมที่ใช้บังคับ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] หากต้นทางเป็นโรงงานตามมาตรา 5 แห่งพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 ผู้ประกอบกิจการโรงงานต้นทางเป็นผู้มีหน้าที่ สัญญาอาจให้ผู้รับจ้างช่วยจัดเตรียมเอกสารก่อนเคลื่อนย้ายแบตเตอรี่ออกจากโรงงานหรือศูนย์บริการได้ในฐานะงานธุรการ แต่ไม่ทำให้หน้าที่ตามกฎหมายโอนไปยังผู้รับจ้าง ส่วนศูนย์บริการที่ไม่เข้านิยามโรงงานต้องตรวจหน้าที่ตามกฎหมายว่าด้วยวัตถุอันตรายและกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง
- ใบกำกับการขนส่ง (Manifest): สัญญาควรกำหนดให้มีใบกำกับการขนส่งตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมที่ใช้บังคับ และให้มีการลงนามรับมอบและยืนยันการส่งถึงปลายทางเพื่อตัดบัญชีของเสีย ทั้งนี้ ชื่อแบบ ผู้มีหน้าที่ยื่น และวิธีบันทึกข้อมูลต้องตรวจจากตัวบทฉบับทางการ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
- ยานพาหนะและผู้ขับรถขนส่งวัตถุอันตราย (Road Transport of Hazardous Substances): ยานพาหนะและผู้ขับต้องเป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยการขนส่งทางบกและประกาศที่เกี่ยวข้อง ผู้ขับต้องมีใบอนุญาตขับรถชนิดที่สี่ตามมาตรา 95 (4) แห่งพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก พ.ศ. 2522 และคู่สัญญาอาจกำหนดมาตรฐานสากล เช่น ข้อแนะนำขององค์การสหประชาชาติ รวมทั้งอุปกรณ์ดับเพลิงชนิดพิเศษที่เหมาะกับเพลิงจากแบตเตอรี่และการอบรมผู้ขับเพิ่มเติม เป็นข้อสัญญาเพิ่มเติมทางการค้าได้ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา: ประกาศที่กำหนดอุปกรณ์ดับเพลิงและการอบรม]
- จุดส่งมอบและการโอนความเสี่ยง (Transfer of Risk & Ownership): คู่สัญญาอาจกำหนดให้ความเสี่ยงภัยในตัวแบตเตอรี่ตกไปยังผู้รับจ้างทันทีที่แบตเตอรี่ถูกยกขึ้นบนรถบรรทุกของผู้รับจ้าง (FOB Origin Equivalent) เป็นข้อตกลงทางการค้าระหว่างกัน แต่จุดส่งมอบนี้แบ่งได้เฉพาะภาระความรับผิดและการชดใช้ระหว่างคู่สัญญา ไม่ตัดความรับผิดหรือหน้าที่ตามกฎหมายที่ผู้ก่อกำเนิดมีต่อรัฐและบุคคลภายนอก ซึ่งต้องพิจารณาตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมที่ใช้บังคับ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
- การรับประกันอัตราการสกัดโลหะมีค่า (Recovery Rate SLA): สัญญาควรระบุอัตราการสกัดโลหะมีค่าคืนจากผงแบตเตอรี่ (Black Mass Recovery: Lithium, Cobalt, Nickel) ที่ผู้รับจ้างรับประกันเป็นตัวเลขที่ชัดเจน พร้อมวิธีวัดผลและผลทางสัญญาเมื่อทำได้ต่ำกว่าที่ตกลง และให้ผู้รับจ้างจัดทำ Certificate of Recycling ส่งมอบให้ผู้ว่าจ้าง อัตราไม่ต่ำกว่าร้อยละ 85 ถึง 90 ที่บทความนี้ยกขึ้นเป็นเพียงตัวอย่างสำหรับการเจรจา ซึ่งขึ้นอยู่กับเคมีของแบตเตอรี่ ชนิดของโลหะ และกระบวนการของผู้รับจ้าง มิใช่อัตราที่กฎหมายกำหนดหรือมาตรฐานของตลาด
- การจัดการซากที่ไม่สามารถรีไซเคิลได้ (Residue Disposal Protocol): ของเสียส่วนที่เหลือจากการสกัดต้องถูกส่งไปบำบัดหรือกำจัดอย่างปลอดภัย เช่น เผาทำลายหรือฝังกลบ ณ โรงงานที่ได้รับใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงานในประเภทหรือชนิดที่ตรงกับวิธีบำบัดหรือกำจัดกากแต่ละรหัสตามกฎหมาย [ต้องยืนยันแหล่งที่มา: ลำดับที่และคำอธิบายประเภทโรงงานตามกฎกระทรวงฉบับปัจจุบัน]
- ประกันภัยความรับผิดต่อสิ่งแวดล้อม (Environmental Liability Insurance): บังคับให้ผู้รับจ้างจัดทำกรมธรรม์ประกันภัยมลพิษในวงเงินที่คู่สัญญาตกลงตามความเสี่ยง (ตัวอย่างในบทความนี้คือไม่ต่ำกว่า 50 ล้านบาท ซึ่งมิใช่วงเงินขั้นต่ำตามกฎหมาย) โดยระบุให้ผู้ว่าจ้างเป็นผู้เอาประกันร่วม (Additional Insured) การประกันความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อมอาจถูกกำหนดเป็นหน้าที่ตามประกาศที่ออกตามมาตรา 20 (1/1) แห่งพระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535
- สิทธิการเข้าตรวจสอบโรงงาน (Audit & Inspection Rights): กำหนดสิทธิให้ผู้ว่าจ้างเข้าตรวจสอบมาตรฐานความปลอดภัยและคลังเก็บแบตเตอรี่ของผู้รับจ้าง ทั้งนี้ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 592 เป็นฐานของสิทธิตรวจตราการงานได้ตลอดเวลาที่ผู้รับจ้างทำอยู่ ส่วนการเข้าตรวจโดยไม่ต้องแจ้งล่วงหน้าตามที่บทความนี้ยกเป็นตัวอย่าง ความถี่ของการตรวจ และการเข้าตรวจ ณ โรงงานปลายทางของบุคคลอื่นที่รับกากส่วนที่เหลือ ต้องเขียนไว้ในสัญญาเป็นข้อตกลงที่เจรจากันได้ มิใช่สิทธิตามกฎหมายหรือมาตรฐานของตลาด
- ข้อสัญญาชดใช้ความเสียหายและปลดเปลื้องภาระ (Environmental Indemnification): ผู้รับจ้างต้องชดใช้ค่าเสียหายต่อทรัพย์สินของบุคคลภายนอกและค่าฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมที่เกิดจากการกระทำหรือการละเว้นของตน ส่วนค่าปรับที่ผู้ว่าจ้างถูกเรียกเก็บให้ชดใช้ได้เฉพาะเท่าที่เกิดจากการกระทำของผู้รับจ้างและกฎหมายอนุญาต [ต้องยืนยันมาตรา] จึงควรให้ที่ปรึกษากฎหมายตรวจก่อนกำหนดข้อสัญญา และหากข้อสัญญาอยู่ในสัญญาสำเร็จรูป อาจมีผลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณีตามมาตรา 4 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 ทั้งนี้ ผู้รับจ้างไม่ต้องรับผิดตามข้อสัญญานี้ในส่วนที่ความเสียหายเกิดจากเหตุสุดวิสัย
ตารางเปรียบเทียบ: การกำจัดของเสียทั่วไปกับการรีไซเคิลแบตเตอรี่ EV
| มิติการกำกับดูแล | การกำจัดของเสียทั่วไป (General Scrap) | การรีไซเคิลแบตเตอรี่ EV (Specialized Recycling) |
|---|---|---|
| ประเภทใบอนุญาตโรงงาน | ใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงานในประเภทหรือชนิดที่ตรงกับวิธีบำบัดหรือกำจัดของเสียแต่ละรหัส [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] | ใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงานในประเภทหรือชนิดที่ครอบคลุมการรีไซเคิลแบตเตอรี่ลิเทียมไอออนและโลหะมีค่า [ต้องยืนยันแหล่งที่มา: ลำดับที่และคำอธิบายประเภทโรงงานตามกฎกระทรวงฉบับปัจจุบัน] |
| เอกสารกำกับการขนย้าย | เอกสารชั่งน้ำหนักและเอกสารทางการค้าทั่วไป ซึ่งหากเป็นสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้วจากโรงงาน ยังต้องตรวจหน้าที่ตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมที่ใช้บังคับ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] | ใบอนุญาตนำสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้วออกนอกบริเวณโรงงานและใบกำกับการขนส่ง (Manifest) ตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมที่ใช้บังคับ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] |
| ความเสี่ยงด้านความปลอดภัย | เศษวัสดุตกหล่นหรือบาดคม | ความเสี่ยงไฟไหม้ Thermal Runaway และไอพิษ HF/CO |
| เอกสารรับรองปลายทาง | ใบรับเงินหรือใบส่งของ | Certificate of Sustainable Recycling สำหรับรายงาน ESG |
อ้างอิง — References
- พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 5 มาตรา 7 มาตรา 8 มาตรา 12 มาตรา 30 และมาตรา 63 (และที่แก้ไขเพิ่มเติม)
- พระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 มาตรา 20 มาตรา 21 มาตรา 22 มาตรา 23 และมาตรา 63 (และที่แก้ไขเพิ่มเติม)
- พระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 มาตรา 87/2 (และที่แก้ไขเพิ่มเติม)
- พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 มาตรา 96 (และที่แก้ไขเพิ่มเติม)
- พระราชบัญญัติการขนส่งทางบก พ.ศ. 2522 มาตรา 95 (และที่แก้ไขเพิ่มเติม)
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (มาตรา 428 มาตรา 437 และมาตรา 592)
- พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 4
- ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมว่าด้วยการจัดการสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้ว [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
- Checklist 10 จุดตรวจสัญญาจ้างบริการรับกำจัดและบำบัดกากของเสียอุตสาหกรรม (LAS C&C ตอนที่ 28)
- สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา — ระบบสืบค้นกฎหมาย (OCS)
บทความที่เกี่ยวข้อง
ข้อสงวน (Disclaimer): บทความนี้จัดทำโดย Legal Advance Solution Co., Ltd. เพื่อเป็นข้อมูลทั่วไปด้านกฎหมายเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำปรึกษากฎหมายเฉพาะกรณี และไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์ทนาย-ลูกความ กฎหมายอาจมีการเปลี่ยนแปลง กรุณาปรึกษาทนายความที่มีใบอนุญาตก่อนดำเนินการใด ๆ ตามกฎหมาย | LAS Legal Hub — ข้อมูลกฎหมายเพื่อธุรกิจ