เช่าซื้อตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 572 คือสัญญาซึ่งเจ้าของเอาทรัพย์สินออกให้เช่า และให้คำมั่นว่าจะขายทรัพย์สินนั้นหรือจะให้ทรัพย์สินนั้นตกเป็นสิทธิแก่ผู้เช่า โดยเงื่อนไขที่ผู้เช่าได้ใช้เงินเป็นจำนวนเท่านั้นเท่านี้คราว และสัญญาเช่าซื้อที่ไม่ทำเป็นหนังสือเป็นโมฆะ การจัดหาเครื่องจักรโรงงาน อุปกรณ์การแพทย์ และยานพาหนะสำหรับองค์กรธุรกิจ (Fleet & Equipment Financing) จึงมีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญระหว่าง "สัญญาเช่าซื้อ" (Hire-Purchase) และ "สัญญาเช่าทรัพย์ดำเนินงาน" (Operating Lease) ซึ่งมีจุดชี้ขาด 3 ประการ: (1) ลักษณะการโอนกรรมสิทธิ์: ในสัญญาเช่าซื้อ เจ้าของให้คำมั่นว่าจะขายหรือจะให้ทรัพย์สินตกเป็นสิทธิแก่ผู้เช่าเมื่อผู้เช่าใช้เงินครบตามเงื่อนไขของสัญญา (ป.พ.พ. มาตรา 572) ส่วนสัญญาเช่าดำเนินงานเป็นการเช่าทรัพย์สินตามมาตรา 537 ซึ่งผู้ให้เช่ายังคงเป็นเจ้าของทรัพย์สิน และผู้เช่าต้องส่งมอบทรัพย์สินคืนเมื่อสิ้นสุดสัญญา (2) การบอกเลิกสัญญาและการกลับเข้าครองทรัพย์สินตาม ป.พ.พ. มาตรา 574: เจ้าของทรัพย์สินบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อได้เมื่อผู้เช่าซื้อผิดนัดไม่ใช้เงินสองคราวติด ๆ กัน หรือกระทำผิดสัญญาในข้อที่เป็นส่วนสำคัญ เมื่อบอกเลิกแล้ว บรรดาเงินที่ใช้มาแล้วแต่ก่อนให้ริบเป็นของเจ้าของทรัพย์สิน และเจ้าของทรัพย์สินชอบที่จะกลับเข้าครองทรัพย์สินได้ ส่วนกรณีผิดนัดไม่ใช้เงินซึ่งเป็นคราวที่สุด เจ้าของทรัพย์สินจะริบเงินและกลับเข้าครองทรัพย์สินได้ต่อเมื่อระยะเวลาใช้เงินได้พ้นกำหนดไปอีกงวดหนึ่ง การบอกเลิกสัญญาทำด้วยการแสดงเจตนาแก่ผู้เช่าซื้อตามมาตรา 386 และมาตรา 574 ไม่ได้กำหนดระยะเวลาบอกกล่าวล่วงหน้าไว้ ระยะเวลาบอกกล่าวล่วงหน้า เช่น 30 วัน จึงเป็นเรื่องที่คู่สัญญาควรตกลงไว้ในสัญญา และ (3) ผลกระทบทางบัญชี (TFRS 16): ผู้เช่าอาจต้องรับรู้สัญญาเช่าระยะยาวเกิน 12 เดือนเป็น สินทรัพย์สิทธิการใช้ (Right-of-Use Asset) และหนี้สินตามสัญญาเช่า (Lease Liability) ในงบดุลขององค์กรตามมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 16 (TFRS 16) ทั้งนี้ ข้อกำหนดโดยละเอียด รวมทั้งข้อยกเว้นและความแตกต่างระหว่างผู้เช่ากับผู้ให้เช่า เป็นประเด็นทางการบัญชีที่ต้องตรวจจากมาตรฐานฉบับปัจจุบันร่วมกับผู้สอบบัญชี [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
สถานการณ์ที่ผู้ประกอบการมักพบจริง
- เหตุการณ์: โรงงานผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ทำสัญญาจัดหาเครื่องจักร CNC มูลค่า 30 ล้านบาท จากบริษัทลิสซิ่ง โดยใช้สัญญาเช่าซื้อผ่อนชำระ 36 งวด งวดละ 950,000 บาท
- ความเข้าใจผิด: โรงงานเข้าใจว่าตนจ่ายค่างวดมาแล้ว 30 งวด (เป็นเงินกว่า 28.5 ล้านบาท) เครื่องจักรย่อมตกเป็นของโรงงานเกือบสมบูรณ์แล้ว หากขาดสภาพคล่องจนค้างค่างวด 1 งวด บริษัทลิสซิ่งจะยึดเครื่องจักรไม่ได้
- จุดพลิก: เมื่อโรงงานผิดนัดงวดที่ 31 และ 32 ติดกัน 2 งวด บริษัทลิสซิ่งส่งหนังสือบอกเลิกสัญญาและส่งทีมงานเข้ายึดเครื่องจักร CNC กลับไปหลังบอกเลิกสัญญาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 574 พร้อมริบเงินค่างวด 28.5 ล้านบาททั้งหมด และนำเครื่องจักรไปขายทอดตลาดได้เพียง 5 ล้านบาท แล้วกลับมาฟ้องเรียก "ค่าขาดราคา" อีก 4 ล้านบาทจากโรงงาน ทำให้สายการผลิตของโรงงานหยุดชะงักและประสบปัญหาสภาพคล่องรุนแรง
- สิ่งที่ได้จากบทความ: แยกความแตกต่างระหว่าง Hire-Purchase, Financial Lease และ Operating Lease, เหตุบอกเลิกสัญญาและการกลับเข้าครองทรัพย์สินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 574, ข้อสัญญาเรื่องการขายทอดตลาดและค่าขาดราคาที่ควรตกลงไว้ในสัญญา, การประเมินผลกระทบทางบัญชีตาม TFRS 16 ร่วมกับผู้สอบบัญชี, และ Checklist 10 จุดตรวจสัญญาเช่าเครื่องจักร
แกนหลักของกฎหมายเช่าซื้อและเช่าเครื่องจักร
สัญญาเช่าซื้อเป็นสัญญาเฉพาะตาม ป.พ.พ. บรรพ 3 ลักษณะ 5 ซึ่งกฎหมายบังคับว่า "ถ้าไม่ทำเป็นหนังสือ ท่านว่าเป็นโมฆะ" (มาตรา 572) และมาตรา 574 ให้เจ้าของทรัพย์สินบอกเลิกสัญญาได้เมื่อผู้เช่าซื้อผิดนัดไม่ใช้เงินสองคราวติด ๆ กัน หรือกระทำผิดสัญญาในข้อที่เป็นส่วนสำคัญ ส่วนกรณีผิดนัดไม่ใช้เงินซึ่งเป็นคราวที่สุด เจ้าของทรัพย์สินจะริบเงินที่ใช้มาแล้วและกลับเข้าครองทรัพย์สินได้ต่อเมื่อระยะเวลาใช้เงินได้พ้นกำหนดไปอีกงวดหนึ่ง มาตรา 574 ไม่ได้บัญญัติว่าข้อสัญญาที่ให้บอกเลิกได้เมื่อผิดนัดเพียงงวดเดียวเป็นโมฆะ แต่ข้อสัญญาเช่นนั้นให้สิทธิเกินกว่ากรณีที่มาตรา 574 กำหนด หากอยู่ในสัญญาสำเร็จรูป อาจเป็นข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมตามมาตรา 4 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 และมีผลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณี โดยศาลพิเคราะห์พฤติการณ์ทั้งปวงตามมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติเดียวกัน
ผลกระทบเชิงธุรกิจ Business Consequences
- Business Disruption (เครื่องจักรหลักถูกยึด): หากเครื่องจักรถูกยึด โรงงานจะไม่สามารถผลิตสินค้าส่งมอบลูกค้าได้ เกิดความเสียหายเป็นลูกโซ่และถูกปรับส่งมอบงานล่าช้า
- Depreciation Loss (ภาระค่าขาดราคา): หากผู้ให้เช่าซื้อกลับเข้าครองทรัพย์สินไปขายทอดตลาดแล้วได้เงินไม่พอชำระหนี้ ผู้เช่าซื้ออาจถูกเรียกส่วนต่างที่เรียกกันในทางปฏิบัติว่า "ค่าขาดราคา" ซึ่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 572 ถึงมาตรา 574 ไม่ได้บัญญัติไว้ ผลต่อหนี้ค้างชำระและสิทธิเรียกค่าเสียหายต้องพิจารณาจากข้อสัญญาและบทบัญญัติทั่วไปว่าด้วยการเลิกสัญญา (มาตรา 391) [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
- Balance Sheet Gearing (ผลต่อสัดส่วน D/E Ratio): TFRS 16 อาจทำให้ผู้เช่าต้องนำหนี้สินตามสัญญาเช่ามารับรู้ในงบดุล ซึ่งอาจส่งผลให้สัดส่วนหนี้สินต่อทุน (D/E Ratio) ทะลุเงื่อนไข Financial Covenant ของเงินกู้ธนาคาร ทั้งนี้เป็นประเด็นทางการบัญชีที่ต้องตรวจจากมาตรฐานฉบับปัจจุบันร่วมกับผู้สอบบัญชี [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
กรอบกฎหมายและ Claim Ledger Legal Framework
| Claim ID | ข้อความทางกฎหมายที่ยืนยัน | ฐานกฎหมายปฐมภูมิ | ตำแหน่งในแหล่ง | สถานะ |
|---|---|---|---|---|
| C-CC-18-01 | อันว่าเช่าซื้อนั้น คือสัญญาซึ่งเจ้าของเอาทรัพย์สินออกให้เช่า และให้คำมั่นว่าจะขายทรัพย์สินนั้นหรือว่าจะให้ทรัพย์สินนั้นตกเป็นสิทธิแก่ผู้เช่า โดยเงื่อนไขที่ผู้เช่าได้ใช้เงินเป็นจำนวนเท่านั้นเท่านี้คราว สัญญาเช่าซื้อนั้นถ้าไม่ทำเป็นหนังสือ ท่านว่าเป็นโมฆะ | ป.พ.พ. มาตรา 572 | ลักษณะ 5 เช่าซื้อ | ตรวจตรงตัวบท — LAS Audit |
| C-CC-18-02 | ผู้เช่าจะบอกเลิกสัญญาในเวลาใดเวลาหนึ่งก็ได้ ด้วยส่งมอบทรัพย์สินกลับคืนให้แก่เจ้าของโดยเสียค่าใช้จ่ายของตนเอง | ป.พ.พ. มาตรา 573 | ลักษณะ 5 เช่าซื้อ | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
| C-CC-18-03 | ในกรณีผิดนัดไม่ใช้เงินสองคราวติด ๆ กัน หรือกระทำผิดสัญญาในข้อที่เป็นส่วนสำคัญ เจ้าของทรัพย์สินจะบอกเลิกสัญญาเสียก็ได้ ถ้าเช่นนั้นบรรดาเงินที่ได้ใช้มาแล้วแต่ก่อน ให้ริบเป็นของเจ้าของทรัพย์สิน และเจ้าของทรัพย์สินชอบที่จะกลับเข้าครองทรัพย์สินนั้นได้ด้วย อนึ่ง ในกรณีกระทำผิดสัญญาเพราะผิดนัดไม่ใช้เงินซึ่งเป็นคราวที่สุดนั้น ท่านว่าเจ้าของทรัพย์สินชอบที่จะริบบรรดาเงินที่ได้ใช้มาแล้วแต่ก่อนและกลับเข้าครองทรัพย์สินได้ ต่อเมื่อระยะเวลาใช้เงินได้พ้นกำหนดไปอีกงวดหนึ่ง | ป.พ.พ. มาตรา 574 | ลักษณะ 5 เช่าซื้อ | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
| C-CC-18-04 | ผู้เช่าบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อได้ทุกเมื่อด้วยการส่งมอบทรัพย์สินคืนแก่เจ้าของโดยเสียค่าใช้จ่ายของตนเอง (มาตรา 573) ส่วนผลต่อเงินที่ชำระแล้ว หนี้ค้างชำระก่อนวันบอกเลิก และสิทธิเรียกค่าเสียหายต้องพิจารณาจากข้อสัญญาและบทบัญญัติทั่วไปว่าด้วยการเลิกสัญญา (มาตรา 391) ส่วนค่าขาดราคาเป็นถ้อยคำทางปฏิบัติที่มาตรา 572 ถึงมาตรา 574 ไม่ได้บัญญัติ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] | ป.พ.พ. มาตรา 573 และมาตรา 391 | ลักษณะ 5 เช่าซื้อ และลักษณะ 2 สัญญา หมวด 4 เลิกสัญญา | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
| C-CC-18-05 | เจ้าของทรัพย์สินชอบที่จะกลับเข้าครองทรัพย์สินได้เมื่อได้บอกเลิกสัญญาตามมาตรา 574 แล้ว และการบอกเลิกสัญญาทำด้วยการแสดงเจตนาแก่ผู้เช่าซื้อตามมาตรา 386 ตัวบททั้งสองมาตราไม่มีถ้อยคำกำหนดระยะเวลาบอกกล่าวล่วงหน้า และไม่มีถ้อยคำที่ให้อำนาจใช้กำลังเข้ายึดทรัพย์สิน ส่วนผลของข้อตกลงที่ให้เข้ายึดทรัพย์สินโดยพลการ และความรับผิดทางแพ่งและทางอาญาของการเข้ายึดเช่นนั้น ต้องตรวจจากแหล่งที่ยืนยันได้ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] | ป.พ.พ. มาตรา 386 และมาตรา 574 ประกอบประมวลกฎหมายอาญา [ต้องยืนยันมาตรา] | ลักษณะ 2 สัญญา หมวด 4 เลิกสัญญา และลักษณะ 5 เช่าซื้อ | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
ตารางเปรียบเทียบประเภทสัญญาจัดหาอุปกรณ์
| มิติการพิจารณา | 1. สัญญาเช่าซื้อ (Hire-Purchase) | 2. ลิสซิ่งทางการเงิน (Financial Lease) | 3. เช่าดำเนินงาน (Operating Lease) |
|---|---|---|---|
| กรรมสิทธิ์เมื่อครบสัญญา | ตกเป็นของผู้เช่าซื้อตามเงื่อนไขของสัญญา ซึ่งเจ้าของให้คำมั่นว่าจะขายหรือจะให้ตกเป็นสิทธิเมื่อผู้เช่าใช้เงินครบ (ป.พ.พ. มาตรา 572) | ผู้เช่ามีสิทธิเลือกซื้อ (Purchase Option) | ส่งมอบทรัพย์สินคืน แก่ผู้ให้เช่า |
| หน้าที่บำรุงรักษาซ่อมแซม | เป็นไปตามข้อสัญญา เพราะมาตรา 572 ถึงมาตรา 574 ไม่ได้กำหนดหน้าที่นี้ไว้ | เป็นไปตามข้อสัญญา | ผู้ให้เช่าจัดการซ่อมแซมที่จำเป็น ส่วนผู้เช่าบำรุงรักษาและซ่อมแซมเล็กน้อย เว้นแต่สัญญากำหนดเป็นอย่างอื่น (ป.พ.พ. มาตรา 550 และมาตรา 553) |
| การยกเลิกสัญญาฝ่ายเดียว | ผู้เช่าซื้อบอกเลิกได้ด้วยการส่งมอบทรัพย์สินคืนตามมาตรา 573 | สัญญามักกำหนดห้ามบอกเลิกก่อนกำหนด (Non-cancellable) แต่หากสัญญาเข้านิยามเช่าซื้อตามมาตรา 572 ต้องพิจารณาสิทธิของผู้เช่าที่จะบอกเลิกสัญญาด้วยการส่งมอบทรัพย์สินคืนตามมาตรา 573 และผลของข้อสัญญาห้ามบอกเลิกนั้นด้วย [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] | บอกเลิกได้ตามข้อกำหนดสัญญาเช่า |
| การบันทึกบัญชี TFRS 16 (ประเด็นทางการบัญชี ต้องตรวจจากมาตรฐานฉบับปัจจุบันร่วมกับผู้สอบบัญชี) [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] | บันทึกเป็น Right-of-Use Asset + หนี้สิน | บันทึกเป็น Right-of-Use Asset + หนี้สิน | บันทึกในงบดุล (เว้นแต่สัญญา ≤ 12 เดือน) |
สัญญาเช่าดำเนินงานเป็นการเช่าทรัพย์สินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 537 ซึ่งผู้ให้เช่าตกลงให้ผู้เช่าได้ใช้หรือได้รับประโยชน์ในทรัพย์สินชั่วระยะเวลาอันมีจำกัด และผู้เช่าตกลงจะให้ค่าเช่าเพื่อการนั้น ผู้ให้เช่าต้องส่งมอบทรัพย์สินที่ให้เช่าในสภาพอันซ่อมแซมดีแล้ว (มาตรา 546) และต้องจัดการซ่อมแซมทุกอย่างที่จำเป็นในระหว่างเวลาเช่า เว้นแต่การซ่อมแซมชนิดที่กฎหมายหรือจารีตประเพณีให้ผู้เช่าต้องทำเอง (มาตรา 550) ส่วนผู้เช่าต้องสงวนทรัพย์สินที่เช่าเสมอกับที่วิญญูชนจะพึงสงวนทรัพย์สินของตนเอง และต้องบำรุงรักษาทั้งทำการซ่อมแซมเล็กน้อยด้วย (มาตรา 553) สำหรับสัญญาลิสซิ่งทางการเงินที่ให้ผู้เช่ามีสิทธิเลือกซื้อ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่มีบทนิยามเฉพาะ จึงต้องจำแนกตามเนื้อหาของสัญญาว่าเข้านิยามเช่าซื้อตามมาตรา 572 หรือเป็นการเช่าทรัพย์สินตามมาตรา 537 ซึ่งมีผลต่อการใช้มาตรา 573 และมาตรา 574
ผู้เช่าซื้อที่เริ่มขาดสภาพคล่องและคาดว่าจะผ่อนชำระต่อไปไม่ไหวควรปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายแต่เนิ่น ๆ และพิจารณาสิทธิบอกเลิกสัญญาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 573 ซึ่งผู้เช่าบอกเลิกสัญญาได้ในเวลาใดเวลาหนึ่งด้วยการส่งมอบทรัพย์สินกลับคืนให้แก่เจ้าของโดยเสียค่าใช้จ่ายของตนเอง เปรียบเทียบกับความเสี่ยงที่เจ้าของทรัพย์สินจะบอกเลิกสัญญาตามมาตรา 574 เมื่อผู้เช่าซื้อผิดนัดไม่ใช้เงินสองคราวติด ๆ กัน ซึ่งทำให้เงินที่ใช้มาแล้วแต่ก่อนถูกริบเป็นของเจ้าของทรัพย์สิน และเจ้าของทรัพย์สินชอบที่จะกลับเข้าครองทรัพย์สินได้ ส่วนผลต่อเงินที่ชำระแล้ว หนี้ค้างชำระก่อนวันบอกเลิก และสิทธิเรียกค่าเสียหายเมื่อใช้สิทธิตามมาตรา 573 ต้องพิจารณาจากข้อสัญญาและบทบัญญัติทั่วไปว่าด้วยการเลิกสัญญา (มาตรา 391) ส่วนค่าขาดราคาเป็นถ้อยคำทางปฏิบัติที่มาตรา 572 ถึงมาตรา 574 ไม่ได้บัญญัติ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
ข้อต่อสู้ของผู้เช่าซื้อกับข้อเรียกร้องของบริษัทลิสซิ่ง Devil's Advocate
| ข้อเรียกร้องของบริษัทลิสซิ่ง | ข้อต่อสู้ของผู้เช่าซื้อตามกฎหมายไทย | หลักฐานที่ชี้ขาด |
|---|---|---|
| เรียกค่าขาดราคาเต็มจำนวนตามยอดหนี้คงค้างในสัญญา | ลิสซิ่งนำทรัพย์สินไปขายทอดตลาดในราคาที่ต่ำกว่าราคาตลาดอย่างผิดปกติ และไม่แจ้งวันประมูลให้ผู้เช่าซื้อทราบล่วงหน้า [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] | ประกาศขายทอดตลาดและรายงานประเมินราคาอิสระ |
| บอกเลิกสัญญาเพราะผู้เช่าซื้อค้างชำระเพียงงวดเดียว | การค้างชำระเพียงงวดเดียวไม่เข้ากรณีผิดนัดไม่ใช้เงินสองคราวติด ๆ กันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 574 ผู้ให้เช่าซื้อจะอ้างมาตรา 574 ได้ก็ต่อเมื่อพิสูจน์ได้ว่าผู้เช่าซื้อกระทำผิดสัญญาในข้อที่เป็นส่วนสำคัญ หากผู้ให้เช่าซื้ออ้างข้อสัญญาที่ให้บอกเลิกได้เมื่อผิดนัดงวดเดียว ผู้เช่าซื้ออาจโต้แย้งว่า ข้อสัญญานั้นอยู่ในสัญญาสำเร็จรูปและทำให้ผู้ให้เช่าซื้อได้เปรียบเกินสมควร จึงมีผลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณีตามมาตรา 4 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 | ใบเสร็จรับเงินค่างวดและสเตตเมนต์ธนาคาร |
| ส่งคนเข้าไปในโรงงานตัดโซ่คล้องประตูเพื่อยึดเครื่องจักร | การเข้าไปยึดทรัพย์โดยพลการอาจก่อความรับผิดทางแพ่งและทางอาญา ซึ่งต้องตรวจตามประมวลกฎหมายอาญาฉบับทางการ [ต้องยืนยันมาตรา] | ภาพถ่ายกล้องวงจรปิด (CCTV) และบันทึกประจำวันตำรวจ |
ตัวอย่างสถานการณ์จำลอง Worked Example
ข้อเท็จจริงสมมติ: บริษัท A จำกัด เช่าซื้อรถบรรทุกหัวลาก 10 คัน คันละ 3 ล้านบาท รวม 30 ล้านบาท ผ่อนชำระ 48 งวด ชำระไปแล้ว 36 งวด เกิดวิกฤตราคาน้ำมันทำให้ค้างชำระงวดที่ 37 และ 38
กลยุทธ์ทางกฎหมายโดย LAS: (1) ผู้เช่าซื้อได้รับหนังสือบอกกล่าวทวงถามให้ชำระภายใน 30 วัน, (2) ทีมทนายความเจรจาขอทำ Debt Restructuring Agreement ขยายเวลาผ่อนชำระจาก 12 งวดที่เหลือเป็น 24 งวด และขอลดดอกเบี้ย, (3) ตรวจสอบสัญญาไม่พบข้อตกลงเบี้ยปรับซ้ำซ้อน และบริษัทลิสซิ่งยอมรับเงื่อนไข ทำให้รถบรรทุกไม่ต้องถูกยึดและธุรกิจขนส่งสามารถดำเนินการต่อไปได้
Checklist 10 จุดตรวจสัญญาเช่าซื้อและเช่าเครื่องจักร
- สัญญาเช่าซื้อต้องทำเป็นหนังสือ มิฉะนั้นตกเป็นโมฆะตาม ป.พ.พ. มาตรา 572 และ LAS แนะนำให้คู่สัญญาทั้งสองฝ่ายลงลายมือชื่อไว้ในสัญญาเพื่อเป็นหลักฐาน
- กำหนดเหตุบอกเลิกสัญญาให้สอดคล้องกับมาตรา 574 คือผิดนัดไม่ใช้เงินสองคราวติด ๆ กัน หรือกระทำผิดสัญญาในข้อที่เป็นส่วนสำคัญ และกรณีผิดนัดงวดสุดท้ายต้องรอให้ระยะเวลาใช้เงินพ้นกำหนดไปอีกงวดหนึ่งก่อนริบเงินและกลับเข้าครองทรัพย์สิน
- กำหนดในสัญญาให้มีหนังสือบอกกล่าวล่วงหน้า (Notice Period) ก่อนกลับเข้าครองทรัพย์สิน เช่น ไม่น้อยกว่า 30 วัน ซึ่งเป็นข้อเสนอของ LAS มิใช่ระยะเวลาที่มาตรา 574 กำหนด สำหรับสัญญาเช่าดำเนินงานซึ่งเป็นการเช่าทรัพย์สินและค่าเช่าพึงส่งเป็นรายเดือนหรือระยะเวลายาวกว่านั้น ผู้ให้เช่าต้องบอกกล่าวให้ผู้เช่าชำระค่าเช่าภายในเวลาไม่น้อยกว่าสิบห้าวันก่อนบอกเลิกสัญญาเพราะไม่ชำระค่าเช่าตามมาตรา 560 และหากผู้เช่าซื้อเป็นผู้บริโภคในธุรกิจที่คณะกรรมการว่าด้วยสัญญากำหนดให้เป็นธุรกิจที่ควบคุมสัญญาตามพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 ต้องตรวจเงื่อนไขการบอกกล่าวที่ประกาศของคณะกรรมการกำหนดด้วย [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
- มีการส่งมอบทรัพย์สินและใบรับมอบสภาพเครื่องจักร (Equipment Acceptance Certificate) ชัดเจน
- กำหนดหน้าที่การบำรุงรักษา การจัดทำประกันภัยชั้น 1 และผู้รับผลประโยชน์ตามกรมธรรม์
- มีเงื่อนไขสิทธิการซื้อทรัพย์สินก่อนกำหนด (Early Buyout / Purchase Option) พร้อมส่วนลดดอกเบี้ย
- LAS แนะนำให้กำหนดในสัญญาว่าการขายทอดตลาด (Auction Protocol) ต้องโปร่งใสและแจ้งวันเวลาแก่ผู้เช่าซื้อล่วงหน้า
- มีการประเมินผลกระทบทางบัญชีและสัดส่วนหนี้สินตามมาตรฐาน TFRS 16 ร่วมกับฝ่ายการเงินและผู้สอบบัญชี โดยตรวจจากมาตรฐานฉบับปัจจุบัน [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
- ตรวจสอบเงื่อนไขข้อตกลงผู้ค้ำประกันให้สอดคล้องกับ ป.พ.พ. มาตรา 681/1 กล่าวคือ ข้อตกลงที่กำหนดให้ผู้ค้ำประกันต้องรับผิดอย่างเดียวกับลูกหนี้ร่วมหรือในฐานะเป็นลูกหนี้ร่วมเป็นโมฆะตามวรรคหนึ่ง เว้นแต่ผู้ค้ำประกันเป็นนิติบุคคลและยินยอมเข้าผูกพันตนเช่นนั้นตามวรรคสอง ซึ่งผู้ค้ำประกันนิติบุคคลดังกล่าวไม่มีสิทธิตามมาตรา 688 มาตรา 689 และมาตรา 690
- ปิดอากรแสตมป์บนสัญญาเช่าซื้อให้ครบถ้วนตามประมวลรัษฎากร มาตรา 104 และบัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะแห่งตราสาร 3 ซึ่งกำหนดอากรสำหรับเช่าซื้อทรัพย์สินทุกจำนวนเงิน 1,000 บาท หรือเศษของ 1,000 บาทแห่งราคาทั้งหมดเป็นเงิน 1 บาท ส่วนวิธีเสียอากรเป็นไปตามบทนิยามคำว่า “ปิดแสตมป์บริบูรณ์” ในประมวลรัษฎากร มาตรา 103 ได้แก่ การปิดแสตมป์ทับกระดาษ การใช้แสตมป์ดุน หรือการชำระเป็นตัวเงิน
คำถามที่พบบ่อย Frequently Asked Questions
อ้างอิง — References
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 144 มาตรา 146 มาตรา 224 มาตรา 224/1 มาตรา 383 มาตรา 386 มาตรา 391 มาตรา 537 มาตรา 546 มาตรา 550 มาตรา 553 มาตรา 560 มาตรา 572 มาตรา 573 มาตรา 574 มาตรา 654 มาตรา 681/1 มาตรา 688 มาตรา 689 และมาตรา 690
- ประมวลกฎหมายอาญา [ต้องยืนยันมาตรา]
- มาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 16 เรื่อง สัญญาเช่า (TFRS 16) [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
- ประมวลรัษฎากร มาตรา 103 และมาตรา 104 พร้อมบัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะแห่งตราสาร 3
- พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 4 และมาตรา 10
- พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 และประกาศของคณะกรรมการว่าด้วยสัญญา [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
- สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา — ระบบสืบค้นกฎหมาย (OCS)