คำตอบสั้น — Quick Answer / TL;DR
- เงื่อนไขสิทธิได้รับค่านายหน้าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 845: สิทธิเรียกบำเหน็จเกิดขึ้นเมื่อสัญญาระหว่างตัวการกับบุคคลภายนอกทำกันสำเร็จ "เนื่องแต่ผลแห่งการที่นายหน้าได้ชี้ช่องหรือจัดการนั้น" หากสัญญาที่ทำกันมีเงื่อนไขบังคับก่อน นายหน้าจะเรียกร้องบำเหน็จไม่ได้จนกว่าเงื่อนไขสำเร็จ ส่วนสิทธิรับบำเหน็จเมื่อสัญญาหลักถูกเลิกหรือสิ้นผลภายหลัง ตัวบทมิได้บัญญัติไว้ จึงควรกำหนดไว้ในสัญญานายหน้าให้ชัดเจน [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
- ข้อตกลงคุ้มครองนายหน้า (Non-Circumvention & Tail Period): เพื่อป้องกันการ "ข้ามหัว" นายหน้าควรระบุสิทธิเรียกค่านายหน้ากรณีตัวการแอบไปทำสัญญากับคู่ค้าที่นายหน้าเคยแนะนำ (Protected Prospect) ภายในช่วงเวลาที่ตกลงกัน เช่น 12 ถึง 24 เดือน (Tail Period) หลังสัญญาสิ้นสุดลง ทั้งนี้สิทธิแต่ผู้เดียว ข้อห้ามข้ามหัว และระยะคุ้มครองหลังสัญญาสิ้นสุดเป็นข้อตกลงตามสัญญา ไม่ใช่บทบัญญัติของมาตรา 845 ถึงมาตรา 849 และระยะ 12 ถึง 24 เดือนเป็นข้อเสนอเชิงพาณิชย์ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
- ข้อห้ามและอายุความ: นายหน้าไม่มีสิทธิได้รับค่าบำเหน็จหรือรับชดใช้ค่าใช้จ่ายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 847 หากทำการให้แก่บุคคลภายนอกด้วย หรือได้รับคำมั่นจากบุคคลภายนอกว่าจะให้ค่าบำเหน็จอันไม่ควรแก่นายหน้าผู้กระทำการโดยสุจริต อันเป็นการฝ่าฝืนต่อการที่ตนเข้ารับทำหน้าที่ และต้องระวัง อายุความ ซึ่งขึ้นอยู่กับลักษณะของนายหน้า หากนายหน้าเป็นผู้ประกอบธุรกิจในการดูแลกิจการของผู้อื่นหรือรับทำการงานต่าง ๆ สิทธิเรียกค่าบำเหน็จรวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไปมีอายุความสองปีตามมาตรา 193/34 (7) หากนายหน้าเป็นผู้ประกอบการค้าเรียกเอาค่าการงานที่ได้ทำ มีอายุความสองปีตามมาตรา 193/34 (1) เว้นแต่เป็นการที่ได้ทำเพื่อกิจการของฝ่ายลูกหนี้นั้นเอง ซึ่งมีอายุความห้าปีตามมาตรา 193/33 (5) และหากนายหน้ามิได้เข้าลักษณะใดข้างต้น ใช้อายุความสิบปีตามมาตรา 193/30 อายุความเริ่มนับแต่ขณะที่อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ตามมาตรา 193/12 และคู่สัญญาตกลงขยายหรือย่นอายุความไม่ได้ตามมาตรา 193/11 นายหน้าที่ไม่แน่ใจว่าตนเข้าลักษณะใดจึงควรฟ้องภายในสองปี
ก่อนตรวจข้อสัญญา ควรแยกให้ชัดเจนว่าคนกลางเป็นผู้ใดในสี่ประเภท เพราะแต่ละประเภทมีบทบัญญัติและความรับผิดต่างกัน ตัวแทนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 797 คือผู้มีอำนาจทำการแทนตัวการ และมีสิทธิได้รับบำเหน็จเมื่อได้ตกลงกันไว้ในสัญญาว่ามีบำเหน็จ หรือทางการที่คู่สัญญาประพฤติต่อกันเป็นปริยายว่ามีบำเหน็จ หรือเคยเป็นธรรมเนียมมีบำเหน็จตามมาตรา 803 ตัวแทนค้าต่างตามมาตรา 833 คือผู้ซึ่งในทางค้าขายของตนทำการซื้อหรือขายทรัพย์สิน หรือรับจัดทำกิจการค้าขายอย่างอื่นในนามของตนเองต่างตัวการ จึงได้สิทธิและต้องผูกพันต่อคู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งโดยตรงตามมาตรา 837 นายหน้าตามมาตรา 845 เพียงชี้ช่องหรือจัดการให้ผู้อื่นทำสัญญากัน มิได้ทำสัญญาแทนผู้ใด และตามมาตรา 848 ไม่ต้องรับผิดชำระหนี้ตามสัญญาที่ตนเป็นสื่อ เว้นแต่มิได้บอกชื่อของฝ่ายหนึ่งให้อีกฝ่ายหนึ่งทราบ ส่วนผู้จัดจำหน่ายมิใช่ตัวแทนหรือนายหน้า แต่ซื้อสินค้าเป็นกรรมสิทธิ์ของตนตามสัญญาซื้อขายในมาตรา 453 แล้วขายต่อในนามของตนเอง ชื่อเรียกในสัญญาจึงมิใช่เกณฑ์ตัดสิน ต้องพิจารณาว่าคนกลางทำการในนามของใครและมีอำนาจผูกพันใครเพียงใด ดูรายละเอียดของสัญญาแต่งตั้งตัวแทนและผู้จัดจำหน่ายเพิ่มเติมได้ในบทความ "Checklist 10 จุดตรวจสัญญาแต่งตั้งตัวแทนและผู้จัดจำหน่าย"
สถานการณ์ที่ผู้ประกอบการมักพบจริง
- ในโลกธุรกิจอสังหาริมทรัพย์และดีล M&A ขนาดใหญ่ นายหน้ามักทุ่มเททรัพยากรในการ "ชี้ช่อง" และ "จัดการ" เจรจาจนเกือบจบดีล แต่กลับพบว่า ตัวการ (Principal) แอบไปเซ็นสัญญากับลูกค้าโดยตรง เพื่อเลี่ยงการจ่ายค่านายหน้าหลักล้าน ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือ "ถ้าสัญญานายหน้าหมดอายุแล้ว ตัวการย่อมมีสิทธิทำสัญญาเองได้โดยไม่ต้องจ่าย" ซึ่งในทางกฎหมายอาจไม่เป็นเช่นนั้นเสมอไป เพราะประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 845 พิจารณาว่าสัญญาได้ทำกันสำเร็จเนื่องแต่ผลแห่งการที่นายหน้าได้ชี้ช่องหรือจัดการหรือไม่ โดยไม่มีบทบัญญัติเฉพาะเรื่องสัญญาที่ทำกันหลังสัญญานายหน้าสิ้นสุด และสัญญานายหน้าอาจมีข้อตกลงระยะคุ้มครองหลังสัญญาสิ้นสุดไว้ บทความนี้จะอธิบายเงื่อนไขตามตัวบทและกลไกการร่างสัญญาเพื่อปิดช่องโหว่ดังกล่าว
ภูมิทัศน์กฎหมายนายหน้าของไทยตาม ป.พ.พ. (มาตรา 845 ถึงมาตรา 849)
กฎหมายไทยวางหลักการของ "นายหน้า" ไว้ในลักษณะ 16 โดยเน้นที่ "ผลสำเร็จ" ของงาน นายหน้าไม่ใช่ลูกจ้างและไม่ใช่ตัวแทนที่มีอำนาจทำสัญญาแทน แต่เป็นผู้เชื่อมโยงโอกาส (Intermediary) หัวใจสำคัญคือมาตรา 845 ที่กำหนดว่าบำเหน็จจะเกิดขึ้นต่อเมื่อสัญญาระหว่างตัวการและบุคคลภายนอกสำเร็จผลเนื่องจากการกระทำของนายหน้า
นายหน้าชี้ช่องหรือจัดการให้เกิดสัญญาโดยไม่ทำสัญญาแทนใคร (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 845 ถึงมาตรา 849) ส่วนตัวแทนค้าต่างทำการในนามของตนเองต่างตัวการ หากสัญญาที่เรียกว่า Commission Agreement เข้าลักษณะหลัง ต้องใช้บทบัญญัติเรื่องตัวแทนค้าต่างในมาตรา 833 ถึงมาตรา 844 และบทบัญญัติว่าด้วยตัวแทนเพียงเท่าที่ไม่ขัดกับบทบัญญัติในหมวดนั้นตามมาตรา 835
ผลกระทบเชิงธุรกิจ Business Consequences
- การถูกเบี้ยวค่านายหน้า: การที่นายหน้าทำงานจนจบแต่ไม่ได้ระบุ "เงื่อนไขการจ่าย" ที่ชัดเจน ทำให้ตัวการอ้างว่าสัญญาไม่สำเร็จเพราะนายหน้า
- Exclusive Agency Trap: ตัวการติดล็อกสัญญากับนายหน้าที่ไม่มีประสิทธิภาพ แต่ไม่สามารถตั้งนายหน้าคนอื่นหรือขายเองได้โดยไม่เสียค่าปรับ
- การถูกปฏิเสธบำเหน็จหรือถูกเรียกคืนเงิน: หากนายหน้าทำการให้แก่บุคคลภายนอกด้วย หรือได้รับคำมั่นจากบุคคลภายนอกว่าจะให้ค่าบำเหน็จอันไม่ควรแก่นายหน้าผู้กระทำการโดยสุจริต อันเป็นการฝ่าฝืนต่อการที่ตนเข้ารับทำหน้าที่ นายหน้าไม่มีสิทธิได้รับค่าบำเหน็จหรือรับชดใช้ค่าใช้จ่ายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 847 ตัวการจึงอาจปฏิเสธการจ่ายบำเหน็จ และเรียกคืนบำเหน็จที่จ่ายไปแล้วตามหลักลาภมิควรได้ในมาตรา 406 เพราะนายหน้าได้รับเงินนั้นไว้โดยปราศจากมูลอันจะอ้างกฎหมายได้ เว้นแต่ตัวการได้ชำระไปตามอำเภอใจโดยรู้อยู่ว่าตนไม่มีความผูกพันที่จะต้องชำระ ซึ่งมาตรา 407 ไม่ให้เรียกคืน
กรอบกฎหมายและ Claim Ledger Legal Framework
| Claim ID | ฐานสิทธิ (Legal Basis) | สิทธิเรียกร้อง / หน้าที่ | อายุความ |
|---|---|---|---|
| C-CC-20-01 | ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 845 | สิทธิเรียกบำเหน็จเมื่อสัญญาสำเร็จจากการชี้ช่อง/จัดการ | สองปี ห้าปี หรือสิบปี แล้วแต่ลักษณะของนายหน้า (มาตรา 193/34 (1) หรือ (7) มาตรา 193/33 (5) หรือมาตรา 193/30) |
| C-CC-20-02 | ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 846 | การถือว่าตกลงกันโดยปริยายว่ามีค่าบำเหน็จ หากกิจการที่มอบหมายโดยพฤติการณ์เป็นที่คาดหมายได้ว่าย่อมทำให้แต่เพื่อจะเอาค่าบำเหน็จ และหากมิได้กำหนดจำนวนไว้ ให้ถือว่าตกลงกันเป็นจำนวนตามธรรมเนียม | สองปี ห้าปี หรือสิบปี แล้วแต่ลักษณะของนายหน้า (มาตรา 193/34 (1) หรือ (7) มาตรา 193/33 (5) หรือมาตรา 193/30) |
| C-CC-20-03 | ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 847 | นายหน้าไม่มีสิทธิได้รับค่าบำเหน็จหรือรับชดใช้ค่าใช้จ่ายหากทำการให้แก่บุคคลภายนอกด้วย หรือได้รับคำมั่นจากบุคคลภายนอกว่าจะให้ค่าบำเหน็จอันไม่ควรแก่นายหน้าผู้กระทำการโดยสุจริต อันเป็นการฝ่าฝืนต่อการที่ตนเข้ารับทำหน้าที่ | - |
| C-CC-20-04 | ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 845 ตอนท้าย | นายหน้ามีสิทธิได้รับชดใช้ค่าใช้จ่ายที่ได้เสียไปต่อเมื่อได้ตกลงกันไว้เช่นนั้น และใช้บังคับแม้สัญญามิได้ทำกันสำเร็จ | สองปี ห้าปี หรือสิบปี แล้วแต่ลักษณะของนายหน้า (มาตรา 193/34 (1) หรือ (7) มาตรา 193/33 (5) หรือมาตรา 193/30) |
| C-CC-20-05 | ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 849 | ข้อสันนิษฐานไว้ก่อนว่านายหน้าไม่มีอำนาจรับเงินหรือรับชำระหนี้แทนผู้เป็นคู่สัญญา (หักล้างได้) | - |
| C-CC-20-06 | ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 848 | นายหน้าไม่ต้องรับผิดชำระหนี้ตามสัญญาที่ตนเป็นสื่อ เว้นแต่มิได้บอกชื่อของฝ่ายหนึ่งให้อีกฝ่ายหนึ่งทราบ | - |
สิทธิได้รับบำเหน็จนายหน้า Commission Trigger
- การชี้ช่อง (Procuring Cause): นายหน้ามีสิทธิได้รับบำเหน็จเมื่อสัญญาระหว่างตัวการกับบุคคลภายนอกได้ทำกันสำเร็จเนื่องแต่ผลแห่งการที่นายหน้าได้ชี้ช่องหรือจัดการ ซึ่งนายหน้าต้องพิสูจน์ความเชื่อมโยงนั้น
- การจัดการ (Negotiation): การเป็นคนกลางช่วยต่อรองจนบรรลุข้อตกลง
- จุดสำคัญ: ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 845 หากสัญญาที่ทำกันมีเงื่อนไขบังคับก่อน นายหน้าจะเรียกร้องบำเหน็จไม่ได้จนกว่าเงื่อนไขสำเร็จ ส่วนสิทธิรับบำเหน็จเมื่อสัญญาหลักถูกเลิกหรือสิ้นผลภายหลัง ตัวบทมิได้บัญญัติไว้ จึงควรกำหนดไว้ในสัญญานายหน้าให้ชัดเจน [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
สัญญานายหน้าแบบเปิด (Open) กับแบบแต่ผู้เดียว Exclusive
- Open Brokerage: ตัวการตั้งนายหน้าหลายราย ใครทำสำเร็จก่อนได้เงิน หรือตัวการหาเองได้ไม่ต้องจ่าย
- Exclusive Brokerage: นายหน้ารายเดียวมีสิทธิจัดการ หากตัวการขายเองหรือใช้คนอื่นในช่วงสัญญา นายหน้ามีสิทธิเรียกค่าเสียหายหรือค่าตอบแทนเสมือนทำสำเร็จตามที่ตกลงกันไว้ในสัญญา
สิทธิแต่ผู้เดียว ข้อห้ามข้ามหัว และระยะคุ้มครองหลังสัญญาสิ้นสุดเป็นข้อตกลงตามสัญญา ไม่ใช่บทบัญญัติของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 845 ถึงมาตรา 849 หากสัญญามีข้อตกลงดังกล่าวและตัวการทำสัญญากับผู้ที่นายหน้าแนะนำ นายหน้ามีสิทธิเรียกร้องตามข้อตกลงนั้น ทั้งนี้ ถ้ากำหนดค่าปรับไว้สูงเกินส่วน ศาลอาจลดลงได้ตามมาตรา 383
กลไก Non-Circumvention และ Tail Period
เพื่อป้องกันการ "ตลบหลัง" สัญญาควรมี:
- Non-Circumvention: ข้อห้ามตัวการติดต่อลูกค้าที่นายหน้าแนะนำโดยตรง ซึ่งเป็นข้อตกลงตามสัญญา
- Tail Period: ระยะเวลาคุ้มครอง (เช่น 12 ถึง 24 เดือน ซึ่งเป็นข้อเสนอเชิงพาณิชย์ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]) หลังสัญญาสิ้นสุด หากลูกค้าใน Protected Prospect List กลับมาทำสัญญากับตัวการ นายหน้ามีสิทธิได้รับค่านายหน้าตามที่ตกลงกันไว้ในสัญญา
LAS Practice Note: เทคนิคการร่างข้อสัญญา
- Success Fee: กำหนดงวดการจ่ายให้ชัดเจน (เช่น วันมัดจำ 50%, วันโอน 50%)
- Retainer Fee: สำหรับดีลซับซ้อน นายหน้าควรเรียกค่าธรรมเนียมแรกเข้าเพื่อประกันต้นทุนการทำงาน
- Registration of Prospects: นายหน้าต้องส่ง "บันทึกรายชื่อ" ลูกค้าที่พามาดูให้ตัวการเซ็นรับทราบทุกครั้งเพื่อเป็นหลักฐาน
ข้อต่อสู้ของตัวการกับนายหน้า Devil's Advocate
- ฝ่ายตัวการ: มักอ้างว่า "สัญญาสำเร็จเพราะบุคคลอื่น" หรือ "นายหน้าทิ้งงานไปก่อนที่การเจรจาจะจบ"
- ฝ่ายนายหน้า: อ้างหลัก "Procuring Cause" ว่าตนเป็นต้นเหตุเริ่มแรกที่ทำให้เกิดดีล แม้ตัวการจะไปปิดงานเองก็ตาม
ตัวอย่างสถานการณ์จำลอง Worked Example
- ดีล: ซื้อขายโรงงาน 150 ล้านบาท
- เหตุการณ์: นายหน้า A พาลูกค้า B มาชมโรงงานและส่งเอกสารแนะนำ ต่อมาสัญญานายหน้าหมดอายุ 1 เดือน ตัวการแอบไปเซ็นสัญญากับ B
- ผลทางกฎหมาย: หากสัญญามี Tail Period ที่ครอบคลุมการทำสัญญากับลูกค้า B ซึ่งนายหน้า A แนะนำ นายหน้า A มีสิทธิเรียกร้องตามข้อตกลงนั้น ทั้งนี้นายหน้า A ต้องพิสูจน์ว่า B คือผู้ที่ตนแนะนำและข้อสัญญานั้นใช้บังคับได้ หากไม่มี Tail Period นายหน้า A ต้องพิสูจน์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 845 ว่าสัญญานั้นทำกันสำเร็จเนื่องแต่ผลแห่งการที่ตนชี้ช่องหรือจัดการ ซึ่งตัวบทไม่มีบทบัญญัติเรื่องสัญญาที่ทำกันหลังสัญญานายหน้าสิ้นสุด คู่สัญญาจึงควรกำหนดเรื่องนี้ไว้ในสัญญาให้ชัดเจน
Checklist 10 จุดตรวจสัญญาบริการนายหน้า
- Scope of Services: ระบุชัดว่าต้องชี้ช่องหรือจัดการในขอบเขตใด
- Exclusivity: เป็นนายหน้าแต่ผู้เดียวหรือไม่ (ระบุค่าปรับกรณีผิดเงื่อนไข ทั้งนี้หากกำหนดค่าปรับไว้สูงเกินส่วน ศาลอาจลดลงได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 383)
- Commission Rate: อัตราค่านายหน้า เช่น อัตราคงที่หรืออัตราก้าวหน้า (Progressive Rate) ตามที่ตกลงกัน และหากมิได้กำหนดจำนวนไว้ ให้ถือว่าตกลงกันเป็นจำนวนตามธรรมเนียมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 846
- Payment Trigger: จ่ายเมื่อใด (วันทำสัญญาจะซื้อจะขาย หรือวันโอนกรรมสิทธิ์) โดยหากสัญญาที่ทำกันมีเงื่อนไขบังคับก่อน นายหน้าจะเรียกร้องบำเหน็จไม่ได้จนกว่าเงื่อนไขสำเร็จตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 845
- Non-Circumvention Clause: ห้ามข้ามหัวติดต่อกันเอง
- Tail Period: ระยะเวลาคุ้มครองหลังเลิกสัญญา (12 ถึง 24 เดือนเป็นข้อเสนอเชิงพาณิชย์ ไม่ใช่เกณฑ์ตามกฎหมาย [ต้องยืนยันแหล่งที่มา])
- Expense Reimbursement: ค่าใช้จ่ายในการตลาด/เดินทาง ใครรับผิดชอบ
- Dual Agency Disclosure: การเปิดเผยและการขอความยินยอมหากเป็นนายหน้าสองฝ่าย ซึ่งเป็นแนวปฏิบัติที่ควรกำหนดไว้ในสัญญา ไม่ใช่เงื่อนไขที่มาตรา 847 กำหนดไว้โดยชัดแจ้ง
- Termination: เงื่อนไขการบอกเลิกสัญญาและผลกระทบต่อดีลที่ค้างอยู่
- Statute of Limitations Awareness: อายุความของค่าบำเหน็จเป็นสองปี ห้าปี หรือสิบปี แล้วแต่ลักษณะของนายหน้าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/34 มาตรา 193/33 (5) หรือมาตรา 193/30 คู่สัญญาตกลงขยายหรือย่นอายุความไม่ได้ตามมาตรา 193/11 และการเจรจาก่อนฟ้องโดยลำพังมิใช่เหตุที่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงตามมาตรา 193/14 นายหน้าจึงควรฟ้องคดีหรือให้ตัวการทำหนังสือรับสภาพหนี้ก่อนครบกำหนด
คำถามที่พบบ่อย Frequently Asked Questions
ถ้าสัญญาไม่ได้เขียนว่าต้องจ่ายค่านายหน้า จะเรียกได้ไหม?
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 846 หากกิจการที่มอบหมายโดยพฤติการณ์เป็นที่คาดหมายได้ว่าย่อมทำให้แต่เพื่อจะเอาค่าบำเหน็จ ให้ถือว่าตกลงกันโดยปริยายว่ามีค่าบำเหน็จนายหน้า และหากมิได้กำหนดจำนวนไว้ ให้ถือว่าตกลงกันเป็นจำนวนตามธรรมเนียม
อ้างอิง — References
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/11 มาตรา 193/12 มาตรา 193/14 มาตรา 193/30 มาตรา 193/33 มาตรา 193/34 มาตรา 383 มาตรา 406 มาตรา 407 มาตรา 453 มาตรา 797 มาตรา 803 มาตรา 833 ถึงมาตรา 844 และมาตรา 845 ถึงมาตรา 849
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 845: ตัวการรับผิดใช้ค่าบำเหน็จเมื่อสัญญาทำกันสำเร็จเนื่องแต่ผลแห่งการที่นายหน้าได้ชี้ช่องหรือจัดการ ตัวบทไม่มีบทบัญญัติเรื่องสัญญาที่ทำกันหลังสัญญานายหน้าสิ้นสุด คู่สัญญาจึงควรกำหนดเรื่องนี้ไว้ในสัญญาให้ชัดเจน
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 849: ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่านายหน้าไม่มีอำนาจรับเงินหรือรับชำระหนี้แทนผู้เป็นคู่สัญญา ผู้ที่ประสงค์ให้นายหน้ารับเงินแทนจึงควรมอบอำนาจเป็นหนังสือ
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/34 มาตรา 193/33 (5) และมาตรา 193/30: อายุความของค่าบำเหน็จเป็นสองปี ห้าปี หรือสิบปี แล้วแต่ลักษณะของนายหน้า
- สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา — ระบบสืบค้นกฎหมาย (OCS)
บทความที่เกี่ยวข้อง
ข้อสงวน (Disclaimer): บทความนี้จัดทำโดย Legal Advance Solution Co., Ltd. เพื่อเป็นข้อมูลทั่วไปด้านกฎหมายเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำปรึกษากฎหมายเฉพาะกรณี และไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์ทนาย-ลูกความ กฎหมายอาจมีการเปลี่ยนแปลง กรุณาปรึกษาทนายความที่มีใบอนุญาตก่อนดำเนินการใด ๆ ตามกฎหมาย | LAS Legal Hub — ข้อมูลกฎหมายเพื่อธุรกิจ