พิมพ์เขียวและแม่แบบสัญญาบริการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบและการบริหารโลจิสติกส์แบบ 3PL (Multimodal Transport & Third-Party Logistics Services Agreement Template)
โครงสร้างสัญญาขนส่งทางบก-เรือ-อากาศ, ขอบเขตความรับผิดของผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่องตาม พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548 (SDR Limits), การประกันภัยสินค้า Transit Cargo Insurance, และกลไกเคลมค่าเสียหายและอายุความฟ้องร้อง 9 เดือน ✓

ภูมิทัศน์สัญญาให้บริการโลจิสติกส์แบบ 3PL และการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบในประเทศไทย

ในระบบโลจิสติกส์สมัยใหม่ การบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทานมักพึ่งพาผู้ให้บริการโลจิสติกส์แบบ Third-Party Logistics (3PL) ซึ่งทำหน้าที่เป็นผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ (Multimodal Transport Operator: MTO) สัญญาบริการประเภทนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการขนส่งทางรถบรรทุกหรือทางเรือเพียงอย่างเดียว แต่เป็นการผสมผสานรูปแบบการขนส่งอย่างน้อยสองรูปแบบขึ้นไป (บก เรือ อากาศ) ภายใต้สัญญาฉบับเดียวและใบตราส่งต่อเนื่องใบเดียวแบบ Door-to-Door ทั้งนี้ ตามนิยามในมาตรา 4 แห่ง พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548 การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบต้องเป็นการขนส่งจากสถานที่ที่ผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่องรับมอบของในประเทศหนึ่งไปยังสถานที่ส่งมอบของในอีกประเทศหนึ่ง ส่วนสัญญารับขนของภายในราชอาณาจักรที่ใช้การขนส่งตั้งแต่สองรูปแบบภายใต้สัญญาฉบับเดียว จะนำหมวด 1 ของพระราชบัญญัตินี้มาใช้บังคับได้ก็ต่อเมื่อคู่สัญญาตกลงกันเป็นหนังสือตามมาตรา 5

การกำกับดูแลทางกฎหมายในประเทศไทยต่อนิติกรรมประเภทนี้อยู่ภายใต้ พระราชบัญญัติการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548 ซึ่งกำหนดสิทธิ หน้าที่ และความรับผิดของผู้ประกอบการไว้อย่างเฉพาะเจาะจง รวมถึงการนำประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) ลักษณะรับขน ลักษณะฝากทรัพย์ และลักษณะเก็บของในคลังสินค้า มาบังคับใช้ในส่วนงานคลังสินค้าและการกระจายสินค้า

ผลกระทบเชิงธุรกิจ Business Consequences

ความไม่เข้าใจในกรอบกฎหมายการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบสร้างความเสี่ยงรุนแรงต่อคู่สัญญา ดังนี้:

• ตู้สินค้าตกหล่นระหว่างยกขึ้นเรือแต่คดีขาดอายุความเพราะยื่นฟ้องหลัง 9 เดือน: ผู้ส่งออกที่ยื่นฟ้องคดีเมื่อพ้นกำหนด 9 เดือนนับแต่วันส่งมอบสินค้า หรือวันที่ควรส่งมอบสินค้า ย่อมเสี่ยงต่อการถูกยกฟ้อง เพราะผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่องมีสิทธิยกอายุความเก้าเดือนตามมาตรา 38 แห่ง พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548 ขึ้นเป็นข้อต่อสู้ และเมื่อยกขึ้นต่อสู้แล้วศาลจึงพิพากษายกฟ้องในส่วนที่ขาดอายุความ หากไม่ยกขึ้นต่อสู้ ศาลจะยกขึ้นวินิจฉัยเองไม่ได้ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/29)
• ผู้ว่าจ้างไม่ได้ทำประกันภัยสินค้า Transit Insurance ทำให้ได้เงินชดใช้เพียงเพดาน SDR ขั้นต่ำ: หากเกิดความเสียหาย MTO รับผิดจำกัดเพียง 666.67 SDR ต่อหนึ่งหน่วยการขนส่ง หรือ 2 SDR ต่อหนึ่งกิโลกรัม แล้วแต่จำนวนใดจะมากกว่า (มาตรา 28 ภายใต้บังคับมาตรา 30 มาตรา 31 และมาตรา 32) ซึ่งอาจคิดเป็นมูลค่าเพียงหลักหมื่นบาท ขณะที่สินค้าจริงมีมูลค่าหลายล้านบาท
• ข้อพิพาทค่าชดเชยการส่งมอบล่าช้า: ผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่องไม่ต้องรับผิดเพื่อความเสียหายอันเป็นผลจากการส่งมอบชักช้า เว้นแต่ผู้ตราส่งได้แจ้งก่อนที่ผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่องจะรับมอบของว่าหากส่งมอบชักช้าผู้ประกอบการต้องรับผิด และผู้ประกอบการได้ยินยอมรับผิดไว้ก่อนรับมอบของ (มาตรา 20 วรรคสอง) ในกรณีที่ต้องรับผิด ความรับผิดทั้งหมดเพื่อการส่งมอบชักช้าจำกัดไว้ไม่เกินค่าระวางตามสัญญาขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ (มาตรา 28 วรรคสาม) คู่สัญญาอาจตกลงกำหนดจำนวนเงินจำกัดความรับผิดให้มากกว่านั้นได้ (มาตรา 36) แต่ข้อกำหนดที่ลดความรับผิดให้ต่ำกว่าที่พระราชบัญญัตินี้บัญญัติไว้เป็นโมฆะ (มาตรา 8) และการจำกัดความรับผิดนี้ไม่ใช้บังคับในกรณีตามมาตรา 32

กรอบกฎหมายและ Claim Ledger Legal Framework

ตาราง Claim Ledger สรุปฐานกฎหมายและเพดานความรับผิด (C-UP-15-01 ถึง 05)

การเปรียบเทียบเชิงโครงสร้าง: Freight Forwarder (ตัวแทน) กับ Multimodal Transport Operator (ผู้ขนส่งต่อเนื่องหลัก)

• Freight Forwarder (ตัวแทนจัดส่งสินค้า): ทำหน้าที่เป็นตัวแทน (Agent) ของผู้ส่งสินค้าในการจัดหาและทำสัญญากับผู้ขนส่งแต่ละทอด ไม่ได้ทำสัญญาในฐานะคู่สัญญาหลักในการรับขนส่ง จึงไม่ต้องรับผิดอย่างผู้ขนส่งต่อความสูญหายหรือเสียหายของสินค้า แต่ในฐานะตัวแทนต้องรับผิดต่อผู้ส่งสินค้าซึ่งเป็นตัวการ เมื่อความเสียหายเกิดขึ้นเพราะความประมาทเลินเล่อของตน รวมถึงความประมาทเลินเล่อในการเลือกผู้ขนส่ง เพราะไม่ทำการเป็นตัวแทน หรือเพราะทำการโดยปราศจากอำนาจหรือนอกเหนืออำนาจ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 812)
• Multimodal Transport Operator - MTO (ผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่อง): ทำหน้าที่เป็นคู่สัญญาหลัก (Principal) กับผู้ส่งสินค้า ออกใบตราส่งต่อเนื่อง รับผิดชอบการเคลื่อนย้ายสินค้าตลอดเส้นทางแบบ Door-to-Door และต้องรับผิดชอบต่อความสูญหาย เสียหาย หรือส่งมอบล่าช้าของสินค้าตาม พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548 ทั้งนี้ ผู้ที่จะประกอบการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบได้ต้องเป็นผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่องจดทะเบียนตามมาตรา 39 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าว

ระบบความรับผิดแบบเครือข่าย (Network Liability System) กับระบบความรับผิดแบบเอกภาพ Uniform Liability System

• ระบบความรับผิดแบบเครือข่าย (Network Liability System): พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548 ใช้หลักความรับผิดเดียวกันตลอดการขนส่งตามมาตรา 20 และมาตรา 27 และใช้เพดานหลักตามมาตรา 28 โดยมีข้อยกเว้นแบบเครือข่ายตามมาตรา 31 เฉพาะเรื่องจำนวนเงินจำกัดความรับผิด กล่าวคือ เมื่อปรากฏชัดว่าของสูญหายหรือเสียหายในช่วงการขนส่งใด และในช่วงนั้นกฎหมายภายในของประเทศที่ของสูญหายหรือเสียหาย หรืออนุสัญญาระหว่างประเทศ กำหนดจำนวนเงินแห่งการจำกัดความรับผิดของผู้ขนส่งไว้เป็นอย่างอื่น ให้ใช้จำนวนเงินจำกัดความรับผิดตามกฎหมายหรืออนุสัญญานั้น ส่วนกรณีความเสียหายในช่วงการขนส่งทางทะเล จะใช้เพดานตาม พ.ร.บ.การรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 (หนึ่งหมื่นบาทต่อหนึ่งหน่วยการขนส่ง หรือกิโลกรัมละสามสิบบาทต่อน้ำหนักสุทธิแห่งของ แล้วแต่จำนวนใดจะมากกว่า ตามมาตรา 58) ก็ต่อเมื่อกฎหมายไทยเป็นกฎหมายของประเทศที่เกิดความเสียหาย
• ระบบความรับผิดแบบเอกภาพ (Uniform Liability System): เป็นระบบที่ใช้อัตราและกฎเกณฑ์ความรับผิดเดียวตลอดการขนส่งไม่ว่าจะเกิดความเสียหายในทอดใด ซึ่ง พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548 ใช้เป็นหลักทั่วไป โดยไม่จำกัดเฉพาะกรณีที่ไม่ปรากฏแน่ชัดว่าความสูญหายหรือเสียหายเกิดขึ้นในทอดการขนส่งใด กล่าวคือ ผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่องจำกัดความรับผิดไว้เพียง 666.67 SDR ต่อหนึ่งหน่วยการขนส่ง หรือ 2 SDR ต่อหนึ่งกิโลกรัมของน้ำหนักทั้งหมดแห่งของที่สูญหายหรือเสียหาย แล้วแต่จำนวนใดจะมากกว่า (มาตรา 28) ภายใต้บังคับมาตรา 30 มาตรา 31 และมาตรา 32 ส่วนมาตรา 25 เป็นบทบัญญัติเรื่องความรับผิดของผู้ประกอบการต่อการกระทำของลูกจ้าง ตัวแทน และบุคคลอื่นที่ตนใช้บริการ มิใช่บทกำหนดเพดานความรับผิด

การกำหนดขอบเขตงานคลังสินค้าและการกระจายสินค้า Warehousing, Value-Added Services & Last-Mile Delivery

การทำสัญญา 3PL Logistics ครอบคลุมบริการที่มากกว่าการขนส่ง Pure Transit ได้แก่:

• งานคลังสินค้า (Warehousing & Storage): การรับฝาก จัดเก็บ ควบคุมอุณหภูมิ และตรวจนับสต็อก อยู่ภายใต้บังคับประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ลักษณะ 10 ฝากทรัพย์ และลักษณะ 14 เก็บของในคลังสินค้า (มาตรา 770 ถึงมาตรา 772) ซึ่งผู้รับฝากที่มีบำเหน็จค่าฝากต้องใช้ความระมัดระวังเช่นวิญญูชน (มาตรา 659) นอกจากนี้ ผู้ให้บริการที่รับเก็บรักษาสินค้าเพื่อบำเหน็จเป็นทางการค้าปกติต้องได้รับใบอนุญาตตามมาตรา 18 แห่ง พ.ร.บ.คลังสินค้า ไซโล และห้องเย็น พ.ศ. 2558 เว้นแต่สถานที่นั้นเป็นเพียงที่พักหรือรวบรวมสินค้าเพื่อรอการกระจายหรือรอการจัดส่งสินค้า ซึ่งมาตรา 3 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าวไม่ถือเป็นคลังสินค้า
• บริการเพิ่มมูลค่า (Value-Added Services - VAS): การบรรจุใหม่ (Repackaging), ติดป้ายสินค้า (Labeling), หรือประกอบสินค้าแบบ Kitting
• การกระจายสินค้าขั้นตอนสุดท้าย (Last-Mile Delivery): การขนส่งทางบกจากคลังสินค้าไปยังผู้ซื้อปลายทาง ต้องกำหนดขอบเขตเวลาและดรรชนีวัดผลการดำเนินงาน (KPI) ให้ชัดเจนเพื่อแยกแยะระหว่างเหตุส่งมอบล่าช้ากับเหตุสินค้าเสียหาย

LAS Practice Note: ข้อความสัญญาแม่แบบสำคัญ (Model Clauses) ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ พร้อมข้อกำหนด Marine Cargo Insurance Clause

1 ข้อกำหนดขอบเขตความรับผิดและเพดานจำกัดความรับผิด (Limitation of Liability Clause)

ภาษาไทย:"ผู้ให้บริการในฐานะผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ (MTO) จะต้องรับผิดชอบต่อความสูญหายหรือเสียหายของสินค้าที่เกิดขึ้นในระหว่างที่สินค้าอยู่ในความดูแลของตน อย่างไรก็ดี ความรับผิดของผู้ให้บริการสำหรับสินค้าที่สูญหายหรือเสียหายจะถูกจำกัดไว้ (ก) ในกรณีที่สัญญานี้ระบุให้มีการขนส่งทางทะเลหรือการขนส่งในน่านน้ำภายในรวมอยู่ด้วย ไม่เกิน 666.67 สิทธิพิเศษถอนเงิน (SDR) ต่อหนึ่งหน่วยการขนส่ง หรือ 2 SDR ต่อหนึ่งกิโลกรัมของน้ำหนักทั้งหมดแห่งสินค้าที่สูญหายหรือเสียหาย แล้วแต่จำนวนใดจะมากกว่า หรือ (ข) ในกรณีที่สัญญานี้ไม่ได้ระบุให้มีการขนส่งทางทะเลหรือการขนส่งในน่านน้ำภายในรวมอยู่ด้วย ไม่เกิน 8.33 SDR ต่อหนึ่งกิโลกรัมของน้ำหนักทั้งหมดแห่งสินค้าที่สูญหายหรือเสียหาย เว้นแต่ผู้ใช้บริการได้แจ้งสภาพและราคาของสินค้าก่อนที่ผู้ให้บริการจะรับมอบสินค้า และผู้ให้บริการได้จดแจ้งสภาพและราคานั้นไว้ในใบตราส่งต่อเนื่องแล้ว ทั้งนี้ การจำกัดความรับผิดตามข้อนี้อยู่ภายใต้บังคับมาตรา 31 และมาตรา 32 แห่งพระราชบัญญัติการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548"

ภาษาอังกฤษ:"The Service Provider, acting as a Multimodal Transport Operator (MTO), shall be liable for loss of or damage to the goods occurring while the goods are in its charge. However, the liability of the Service Provider for loss of or damage to the goods shall be limited to (a) where this Agreement provides for carriage by sea or by inland waterways, an amount not exceeding 666.67 SDR per package or other shipping unit, or 2 SDR per kilogram of gross weight of the goods lost or damaged, whichever is higher; or (b) where this Agreement does not provide for carriage by sea or by inland waterways, an amount not exceeding 8.33 SDR per kilogram of gross weight of the goods lost or damaged, unless the Customer has declared the nature and value of the goods before the Service Provider took the goods in charge and the Service Provider has entered such nature and value in the multimodal transport document. This limitation is subject to Sections 31 and 32 of the Multimodal Transport Act B.E. 2548."

2 ข้อกำหนดเงื่อนไขการแจ้งความเสียหายและอายุความ (Notice of Claim and Prescription Clause)

ภาษาไทย:"ผู้รับตราส่งมีสิทธิโต้แย้งเป็นหนังสือถึงการสูญหายหรือสภาพความเสียหายของสินค้าต่อผู้ให้บริการเมื่อได้รับสินค้า และในกรณีที่การสูญหายหรือเสียหายไม่เห็นประจักษ์ มีสิทธิโต้แย้งเป็นหนังสือภายใน 6 (หก) วันนับแต่วันที่ได้รับสินค้า หรือภายในระยะเวลาที่นานกว่านั้นตามที่คู่สัญญาตกลงกันเป็นหนังสือ หากมิได้โต้แย้งภายในกำหนด ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้ให้บริการได้ส่งมอบสินค้าถูกต้องตามที่ระบุไว้ในใบตราส่งต่อเนื่อง โดยการมิได้โต้แย้งดังกล่าวไม่ทำให้สิทธิเรียกร้องระงับสิ้นไป สิทธิเรียกร้องใด ๆ ต่อผู้ให้บริการอันเกิดจากการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบตามสัญญานี้เป็นอันขาดอายุความ หากมิได้ฟ้องคดีต่อศาลหรือเสนอข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการภายในกำหนด 9 (เก้า) เดือนนับแต่วันที่ผู้ให้บริการได้ส่งมอบสินค้าหรือควรจะส่งมอบสินค้า ทั้งนี้ ภายในอายุความดังกล่าว ฝ่ายที่ถูกเรียกร้องอาจยินยอมเป็นหนังสือลงลายมือชื่อว่าจะไม่ยกอายุความขึ้นเป็นข้อต่อสู้ ซึ่งความยินยอมนั้นใช้บังคับได้ไม่เกินสองปีนับแต่วันที่ผู้ให้บริการได้ส่งมอบสินค้าหรือควรจะส่งมอบสินค้า ตามมาตรา 38 วรรคสองและวรรคสามแห่งพระราชบัญญัติการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548"

ภาษาอังกฤษ:"The Consignee may give written notice of loss of or damage to the goods to the Service Provider when the goods are received and, where the loss or damage is not apparent, within 6 (six) days after the day the goods are received, or within such longer period as the Parties agree in writing. If no such notice is given, the goods are presumed, until the contrary is proved, to have been delivered as described in the multimodal transport document; failure to give notice shall not extinguish any claim. Any claim against the Service Provider arising out of the multimodal transport under this Agreement shall be time-barred unless legal proceedings or arbitration are instituted within 9 (nine) months after the date on which the goods were delivered or should have been delivered, provided that, within that period, the party against whom the claim is made may agree in a signed writing not to plead prescription, and such consent shall be effective for no longer than two years after the date on which the goods were delivered or should have been delivered (Section 38, paragraphs two and three, of the Multimodal Transport Act B.E. 2548)."

3 ข้อกำหนดการประกันภัยสินค้า (Transit Cargo Insurance Clause)

ภาษาไทย:"ผู้ใช้บริการมีหน้าที่จัดให้มีการทำประกันภัยการขนส่งสินค้า (Transit / Marine Cargo Insurance) ครอบคลุมความเสี่ยงภัยทุกชนิด (All Risks) รวมมูลค่าสินค้าเต็มจำนวนตลอดเส้นทางการขนส่ง หากผู้ใช้บริการปฏิเสธการทำประกันภัยดังกล่าว ให้ถือว่าผู้ใช้บริการ ยอมรับความเสี่ยงภัยในมูลค่าสินค้าส่วนที่เกินกว่าเพดานความรับผิดตามกฎหมายของผู้ให้บริการแต่เพียงผู้เดียว ทั้งนี้ ข้อกำหนดนี้ไม่กระทบความรับผิดของผู้ให้บริการในกรณีที่เพดานความรับผิดไม่ใช้บังคับตามมาตรา 32 แห่ง พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548"

ภาษาอังกฤษ:"The Customer shall be responsible for procuring and maintaining Transit / Marine Cargo Insurance covering All Risks for the full declared value of the goods throughout the transit. If the Customer elects not to obtain such insurance, the Customer expressly assumes all risks and losses exceeding the statutory liability limits of the Service Provider. This clause does not affect the liability of the Service Provider in any case where the limitation of liability does not apply under Section 32 of the Multimodal Transport Act B.E. 2548."

4 ข้อกำหนดคำรับรองการจดทะเบียนผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่อง (Registration Warranty Clause)

ภาษาไทย:"ผู้ให้บริการรับรองว่า ตลอดระยะเวลาของสัญญานี้ ผู้ให้บริการเป็นผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่องจดทะเบียนตามพระราชบัญญัติการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548 และใบทะเบียนของผู้ให้บริการยังไม่สิ้นอายุ หากใบทะเบียนสิ้นอายุหรือถูกเพิกถอน ผู้ให้บริการจะแจ้งให้ผู้ใช้บริการทราบเป็นหนังสือโดยไม่ชักช้า"

ภาษาอังกฤษ:"The Service Provider represents and warrants that, throughout the term of this Agreement, it is a registered multimodal transport operator under the Multimodal Transport Act B.E. 2548 holding an unexpired registration certificate, and shall notify the Customer in writing without delay if its registration expires or is revoked."

5 ข้อกำหนดการระงับข้อพิพาท (Dispute Resolution Clause)

ข้อกำหนดนี้จัดทำให้สอดคล้องกับมาตรา 65 ถึงมาตรา 69 แห่ง พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548 ซึ่งให้คำฟ้องคดีแพ่งในราชอาณาจักรอยู่ในเขตอำนาจของศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ ให้คู่สัญญาตกลงเลือกศาลหรือตกลงเป็นหนังสือให้เสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการได้ภายในขอบเขตที่กฎหมายกำหนด ให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยชี้ขาดตามบทบัญญัติในหมวด 1 ของพระราชบัญญัตินี้ และให้ข้อตกลงที่จำกัดสิทธิในการฟ้องคดีหรือสิทธิในการดำเนินการพิจารณาโดยอนุญาโตตุลาการตกเป็นโมฆะ

ภาษาไทย:"ข้อพิพาทใด ๆ อันมีมูลกรณีจากสัญญาขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบตามสัญญานี้หรือละเมิด ให้อยู่ในอำนาจพิจารณาพิพากษาของศาลที่มีเขตอำนาจ ซึ่งสำหรับคดีแพ่งในราชอาณาจักรได้แก่ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ หรือในกรณีที่คู่สัญญาได้ตกลงกันเป็นหนังสือให้ใช้อนุญาโตตุลาการ ให้เสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการ ณ สถานที่ที่ระบุไว้ในสัญญานี้ และให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยชี้ขาดตามบทบัญญัติในหมวด 1 แห่งพระราชบัญญัติการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548 เว้นแต่คู่สัญญาจะได้ตกลงกันเป็นหนังสือภายหลังจากเกิดสิทธิเรียกร้องแล้วให้ใช้บังคับตามกฎหมายของประเทศที่ตกลงกัน ทั้งนี้ ข้อกำหนดนี้ไม่จำกัดสิทธิในการฟ้องคดีแพ่งต่อศาลหรือสิทธิในการดำเนินการพิจารณาโดยอนุญาโตตุลาการตามพระราชบัญญัติดังกล่าว"

ภาษาอังกฤษ:"Any dispute arising out of the multimodal transport contract under this Agreement or out of tort shall be submitted to a court having jurisdiction, which, for civil cases within the Kingdom of Thailand, is the Intellectual Property and International Trade Court, or, where the Parties have so agreed in writing, to arbitration at the place specified in this Agreement. The arbitral tribunal shall decide the dispute in accordance with Chapter 1 of the Multimodal Transport Act B.E. 2548, unless the Parties agree in writing, after the claim has arisen, that the law of an agreed country shall apply. Nothing in this clause limits any right to bring a civil action before a court or to commence arbitration under that Act."

ข้อต่อสู้ของผู้ให้บริการ 3PL/MTO กับเจ้าของสินค้า/ผู้ส่งออก (Shipper) Devil's Advocate

ข้อต่อสู้ฝั่ง MTO / 3PL (มุมมองตั้งรับ)

1. ยกอายุความ 9 เดือนขึ้นเป็นข้อต่อสู้: ยกอายุความตามมาตรา 38 แห่ง พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548 ขึ้นเป็นข้อต่อสู้ หากผู้ส่งออกยื่นฟ้องเมื่อพ้นกำหนด 9 เดือนนับแต่วันที่ส่งมอบของหรือควรจะส่งมอบของ เพราะหากไม่ยกขึ้นต่อสู้ ศาลจะอ้างเอาอายุความมาเป็นเหตุยกฟ้องไม่ได้ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/29)
2. ใช้เพดานความรับผิดตามกฎหมาย (SDR Limits): จำกัดวงเงินชดใช้ตามเพดานในมาตรา 28 หรือมาตรา 30 แห่ง พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548 ซึ่งใช้บังคับไม่ว่าจะพิสูจน์ช่วงที่เกิดความเสียหายได้หรือไม่ และหากปรากฏชัดว่าความเสียหายเกิดในช่วงการขนส่งทางทะเลซึ่งกฎหมายไทยเป็นกฎหมายของประเทศที่เกิดความเสียหาย จำนวนเงินจำกัดความรับผิดจะเป็นไปตามมาตรา 31 ซึ่งให้ใช้เพดานตาม พ.ร.บ.การรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534
3. ข้อยกเว้นความรับผิดตามกฎหมาย: พิสูจน์ว่าการสูญหาย เสียหาย หรือส่งมอบชักช้าเกิดจากเหตุสุดวิสัย สภาพแห่งของหรือความชำรุดบกพร่องที่แฝงอยู่ภายในของนั้น หรือการบรรจุหีบห่อที่บกพร่องหรือไม่เพียงพอ ตามมาตรา 27 แห่ง พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548

ข้อต่อสู้ฝั่ง Shipper / เจ้าของสินค้า (มุมมองรุก)

1. อ้างการกระทำโดยจงใจหรือโดยละเลยไม่เอาใจใส่ทั้งที่รู้ (Intent or Recklessness): พิสูจน์ว่าการสูญหาย เสียหาย หรือส่งมอบชักช้าเป็นผลจากการที่ผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่อง ลูกจ้าง ตัวแทน หรือบุคคลอื่นที่ผู้ประกอบการได้ใช้บริการในการปฏิบัติตามสัญญา กระทำการหรืองดเว้นกระทำการโดยจงใจที่จะให้เกิดการสูญหาย เสียหาย หรือส่งมอบชักช้า หรือโดยละเลยไม่เอาใจใส่ทั้งที่รู้ว่าการสูญหาย เสียหาย หรือส่งมอบชักช้านั้นอาจเกิดขึ้นได้ เพื่อมิให้ใช้การจำกัดความรับผิดตามมาตรา 28 ทั้งนี้ ตามมาตรา 32 (2)
2. แยกแยะความเสียหายในคลังสินค้าออกจาก Transit: อ้างว่าความเสียหายเกิดในคลังสินค้าก่อนที่ผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่องจะรับมอบของตามสัญญาขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ เพื่อไม่อยู่ภายใต้เพดานความรับผิด (SDR Limits) แต่ใช้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ลักษณะเก็บของในคลังสินค้าและฝากทรัพย์แทน ทั้งนี้ ผู้ตราส่งต้องคำนึงว่าข้อเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนเกี่ยวแก่การฝากทรัพย์ต้องฟ้องภายในหกเดือนนับแต่วันสิ้นสัญญา (มาตรา 671 ประกอบมาตรา 771) ซึ่งสั้นกว่าอายุความเก้าเดือนตามมาตรา 38
3. แจ้งสภาพและราคาของล่วงหน้า: ผู้ตราส่งแจ้งสภาพและราคาของไว้ก่อนที่ผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่องจะรับมอบของ และผู้ประกอบการได้จดแจ้งสภาพและราคานั้นไว้ในใบตราส่งต่อเนื่องแล้ว (มาตรา 32 (1))

ตัวอย่างสถานการณ์จำลอง Worked Example

สถานการณ์

บริษัท A (ผู้ส่งออก) ว่าจ้าง บริษัท B (ผู้ให้บริการ MTO) ขนส่งชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์มูลค่า 20,000,000 บาท (น้ำหนักรวม 1,000 กิโลกรัม บรรจุ 10 ตู้/กล่อง) จากโรงงานในจังหวัดระยอง ไปยังท่าเรือแหลมฉบัง เพื่อลงเรือไปส่งยังปลายทางประเทศสิงคโปร์ สัญญาระบุเป็นสัญญาขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ (multimodal transport) และกำหนดวันที่ต้องส่งมอบสินค้าที่ปลายทางไว้อย่างชัดแจ้ง

ระหว่างการขนส่งทางบกบนทางหลวงพิเศษ (มอเตอร์เวย์) รถบรรทุกของ 3PL เกิดอุบัติเหตุพลิกคว่ำ สินค้าเสียหายทั้งหมด 100%

การวิเคราะห์ทางกฎหมายและการคำนวณ

1. การพิสูจน์ทอดความเสียหาย (Network Liability System):

• เหตุการณ์นี้ ทราบทอดการขนส่งแน่ชัด ว่าเกิดขึ้นในทอดการขนส่งทางบกในประเทศไทย
• การสรุปว่ากรณีนี้ไม่ใช้เพดานตามมาตรา 28 แต่ใช้บทรับขนของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์แทน ต้องอาศัยกฎหมายหรืออนุสัญญาที่กำหนดเพดานเป็นจำนวนเงินไว้เป็นอย่างอื่นสำหรับช่วงการขนส่งทางบก [ต้องยืนยันมาตรา] จึงต้องตรวจเงื่อนไขของมาตรา 31 ก่อน คือ กฎหมายภายในของประเทศไทยซึ่งเป็นประเทศที่ของเสียหาย หรืออนุสัญญาระหว่างประเทศ ได้กำหนดจำนวนเงินแห่งการจำกัดความรับผิดของผู้ขนส่งสำหรับช่วงนั้นไว้เป็นอย่างอื่นหรือไม่ หากไม่มี เพดานตามมาตรา 28 ยังใช้บังคับ โดยหากนับสินค้าเป็น 10 หน่วยการขนส่ง เพดานคือ 6,666.7 SDR (666.67 SDR คูณ 10 หน่วย) เทียบกับ 2,000 SDR ตามน้ำหนัก 1,000 กิโลกรัม (2 SDR คูณ 1,000 กิโลกรัม) ซึ่งให้ถือจำนวนที่มากกว่า คือ 6,666.7 SDR

1. เพดานความรับผิดและการเคลมประกันภัย:

• ข้อตกลงจำกัดความรับผิดในสัญญาต้องไม่ต่ำกว่าที่ พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548 บัญญัติไว้ มิฉะนั้นข้อกำหนดนั้นเป็นโมฆะ (มาตรา 8) และในส่วนที่เกี่ยวกับการรับขนทางบก ข้อความยกเว้นหรือจำกัดความรับผิดของผู้ขนส่งในใบรับหรือใบตราส่งเป็นโมฆะ เว้นแต่ผู้ส่งได้แสดงความตกลงด้วยชัดแจ้ง (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 625) ดังนั้น บริษัท B รับผิดตามความเสียหายจริงแต่ไม่เกินเพดานที่ใช้บังคับ เว้นแต่เป็นกรณีตามมาตรา 32 แห่ง พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548
• หากบริษัท A ทำประกันภัย Transit Cargo Insurance ไว้ ผู้รับประกันภัยจะจ่ายค่าสินไหมทดแทน 20,000,000 บาท แก่บริษัท A แล้วเข้ารับช่วงสิทธิ (Subrogation) ของบริษัท A ที่มีต่อบริษัท B เพียงเท่าจำนวนที่ได้ใช้ไป (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 880) ผู้รับประกันภัยจึงไล่เบี้ยจากบริษัท B ได้ไม่เกินความรับผิดของบริษัท B ตามกฎหมาย รวมทั้งเพดานความรับผิดข้างต้น และต้องฟ้องภายใน 9 เดือนตามมาตรา 38 แห่ง พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548 เช่นเดียวกับผู้เอาประกันภัย

1. เงื่อนเวลาและอายุความ 9 เดือน:

• ผู้รับประกันภัยหรือบริษัท A ต้องยื่นฟ้องบริษัท B ภายในกำหนดเก้าเดือนนับแต่วันที่ผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่องได้ส่งมอบของหรือควรจะส่งมอบของ ซึ่งในกรณีนี้สินค้าเสียหายทั้งหมดระหว่างทาง จุดเริ่มนับจึงเป็นวันที่ควรจะส่งมอบของตามที่สัญญากำหนด หากฟ้องในเดือนที่ 10 และบริษัท B ยกอายุความขึ้นเป็นข้อต่อสู้ ศาลจะพิพากษายกฟ้องเพราะคดีขาดอายุความตามมาตรา 38 แห่ง พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548 เว้นแต่ภายในอายุความ บริษัท B ได้ยินยอมเป็นหนังสือว่าจะไม่ยกอายุความขึ้นเป็นข้อต่อสู้

Checklist 10 จุดตรวจสัญญา Multimodal Transport & 3PL Logistics Agreement

• การกำหนดสถานะคู่สัญญา: ระบุชัดเจนว่าผู้ให้บริการมีสถานะเป็น MTO (คู่สัญญาหลัก) หรือเป็นเพียง Freight Forwarder (ตัวแทน) และหากเป็น MTO ให้ตรวจใบทะเบียนผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่องจดทะเบียนที่ยังไม่สิ้นอายุของผู้ให้บริการ หรือการจดแจ้งหรือการตั้งตัวแทนตามมาตรา 39 (2) และ (3) ในกรณีผู้ประกอบการต่างประเทศ พร้อมกำหนดคำรับรองเรื่องการจดทะเบียนไว้ในสัญญา เพราะผู้ประกอบการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบโดยไม่ได้จดทะเบียนมีความผิดทางพินัย ต้องชำระค่าปรับเป็นพินัยตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงหนึ่งล้านบาท และอีกสัญญาละห้าหมื่นบาท ตามมาตรา 70 แห่ง พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548
• ขอบเขตการขนส่งและบริการ (Scope of Services): ระบุจุดรับมอบและจุดส่งมอบ (Door-to-Door) และรูปแบบการขนส่งที่ใช้ทั้งหมด
• ข้อกำหนดเพดานจำกัดความรับผิด (SDR Limits): ตรวจสอบว่าอ้างอิงเพดาน 666.67 SDR ต่อหนึ่งหน่วยการขนส่ง หรือ 2 SDR ต่อหนึ่งกิโลกรัม แล้วแต่จำนวนใดจะมากกว่า ตามมาตรา 28 เมื่อสัญญามีการขนส่งทางทะเลหรือการขนส่งในน่านน้ำภายในรวมอยู่ด้วย หรือ 8.33 SDR ต่อหนึ่งกิโลกรัมตามมาตรา 30 เมื่อไม่มี ภายใต้บังคับมาตรา 31 และมาตรา 32 และข้อกำหนดต้องไม่ต่ำกว่าที่กฎหมายบัญญัติ (มาตรา 8)
• การใช้นโยบาย Network Liability System: ระบุว่าเมื่อปรากฏชัดว่าความเสียหายเกิดในช่วงการขนส่งใด จำนวนเงินจำกัดความรับผิดอาจเป็นไปตามกฎหมายภายในของประเทศที่เกิดความเสียหายหรืออนุสัญญาระหว่างประเทศตามมาตรา 31 โดยหลักความรับผิดและข้อยกเว้นยังเป็นไปตามมาตรา 20 และมาตรา 27
• การสำแดงมูลค่าสินค้า (Declared Value): มีช่องทางให้ผู้ตราส่งแจ้งสภาพและราคาของก่อนที่ผู้ประกอบการจะรับมอบ และให้ผู้ประกอบการจดแจ้งไว้ในใบตราส่งต่อเนื่องตามมาตรา 32 (1) หรือไม่ คู่สัญญาอาจตกลงเรียกค่าระวางเพิ่มสำหรับการแจ้งราคาได้ แต่ไม่ควรกำหนดให้การชำระค่าธรรมเนียมเป็นเงื่อนไขของการไม่ใช้เพดานความรับผิด
• ข้อกำหนดการแจ้งเหตุความเสียหาย (Notice Window): ระบุการโต้แย้งเป็นหนังสือเมื่อได้รับของ และภายในหกวันนับแต่วันที่ได้รับของเมื่อความเสียหายไม่เห็นประจักษ์ (มาตรา 24) หรือระยะเวลาที่นานกว่านั้นเพื่อประโยชน์ของผู้รับตราส่ง โดยการไม่โต้แย้งก่อให้เกิดเพียงข้อสันนิษฐาน มิใช่ทำให้สิทธิเรียกร้องระงับ
• ข้อกำหนดอายุความฟ้องร้อง (Prescription Period): ตรวจสอบและบันทึกอายุความฟ้องคดี 9 เดือน (มาตรา 38) นับแต่วันที่ส่งมอบของหรือควรจะส่งมอบของ ไว้ในระบบบริหารสัญญา
• เงื่อนไขประกันภัยสินค้า (Cargo Insurance Clause): กำหนดหน้าที่ความรับผิดชอบในการจัดทำประกันภัย Transit/Marine Cargo ให้ชัดเจน
• การแยกขอบเขตงานฝากทรัพย์/คลังสินค้า: แยกสัญญาหรือข้อกำหนดส่วน Warehousing ออกจากส่วน Transport เพื่อความชัดเจนทางกฎหมาย และตรวจว่าผู้ให้บริการที่รับเก็บรักษาสินค้าเพื่อบำเหน็จเป็นทางการค้าปกติได้รับใบอนุญาตตามมาตรา 18 แห่ง พ.ร.บ.คลังสินค้า ไซโล และห้องเย็น พ.ศ. 2558 เว้นแต่สถานที่นั้นเป็นเพียงที่พักหรือรวบรวมสินค้าเพื่อรอการกระจายหรือรอการจัดส่งสินค้าตามนิยามในมาตรา 3
• ข้อกำหนดเหตุสุดวิสัยและข้อยกเว้นความรับผิด (Force Majeure & Exemptions): ตรวจสอบว่าข้อยกเว้นความรับผิดตรงตามมาตรา 27 และหลักความรับผิดตามมาตรา 20 แห่ง พ.ร.บ.การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ พ.ศ. 2548

คำถามที่พบบ่อย Frequently Asked Questions