LAS UP

จากร้านเดียว สู่บริษัท — เมื่อไหร่ต้องจดทะเบียน?

ธันย์ธรณ์เทพ แย้มอุทัย, Ph.D. | LAS Legal | 3 เมษายน 2569

ธุรกิจเริ่มจากคนเดียว ลูกค้าเริ่มเยอะ รายได้เริ่มโต แต่ยังทำในนามบุคคลธรรมดา — คำถามสำคัญคือ "เมื่อไหร่ควรจดทะเบียนบริษัท?" คำตอบไม่ได้ขึ้นกับรายได้เพียงอย่างเดียว แต่ต้องมองทั้งความเสี่ยงทางกฎหมาย ภาษี โอกาสทางธุรกิจ และกรณีที่มีนักลงทุนหรือหุ้นส่วนต่างชาติเข้ามาเกี่ยวข้อง บทความนี้จะพาคุณผ่านทุกประเด็นตั้งแต่การเลือกรูปแบบธุรกิจไปจนถึงขั้นตอนจดทะเบียนจริงกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า

4 รูปแบบธุรกิจตามกฎหมายไทย

1. บุคคลธรรมดา (Sole Proprietorship)

ไม่ต้องจดทะเบียนนิติบุคคล ทำได้ทันที แต่เจ้าของรับผิดชอบหนี้สินทั้งหมดไม่จำกัดจำนวน ไม่มีการแยกทรัพย์สินส่วนตัวกับทรัพย์สินธุรกิจ หากธุรกิจมีหนี้ เจ้าหนี้สามารถบังคับยึดทรัพย์ส่วนตัวได้ทั้งหมด รายได้เสียภาษีในอัตราบุคคลธรรมดาสูงสุด 35% ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 48 เหมาะกับธุรกิจขนาดเล็กที่มีความเสี่ยงต่ำและไม่ต้องการระดมทุน

2. ห้างหุ้นส่วน (Partnership)

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1012 ห้างหุ้นส่วนคือสัญญาที่บุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไปตกลงเข้ากันเพื่อกระทำกิจการร่วมกัน โดยหวังจะแบ่งกำไร มีสองรูปแบบหลัก ดังนี้

3. บริษัทจำกัด (Limited Company)

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1096 บริษัทจำกัดคือบริษัทที่ตั้งขึ้นโดยแบ่งทุนเป็นหุ้น มีมูลค่าเท่า ๆ กัน ผู้ถือหุ้นรับผิดจำกัดเพียงเท่าจำนวนเงินที่ตนยังส่งใช้ไม่ครบมูลค่าหุ้น ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1097 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดย พ.ร.บ.แก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 23) พ.ศ. 2565 ปัจจุบันต้องมีผู้เริ่มก่อการตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป (ลดจากเดิม 3 คน) ทุนจดทะเบียนขั้นต่ำตามกฎหมายไม่มีกำหนดไว้โดยตรง แต่ในทางปฏิบัติ DBD มักแนะนำทุนขั้นต่ำ 1 ล้านบาทสำหรับธุรกิจทั่วไป นอกจากนี้ ตามมาตรา 1111/1 ที่เพิ่มโดย (ฉบับที่ 18) พ.ศ. 2551 หากผู้เริ่มก่อการและผู้เข้าชื่อซื้อหุ้นทุกคนได้ดำเนินการครบทุกขั้นตอนภายในวันเดียวกับวันที่ทำหนังสือบริคณห์สนธิ สามารถจดทะเบียนหนังสือบริคณห์สนธิและจดทะเบียนบริษัทพร้อมกันภายในวันเดียวได้ (Same-day Registration) เป็นรูปแบบที่นิยมที่สุดเพราะแยกทรัพย์สินส่วนตัวออกจากธุรกิจได้ชัดเจน

4. บริษัทมหาชนจำกัด (Public Limited Company)

ตามพระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. 2535 ต้องมีผู้ก่อการอย่างน้อย 15 คน ทุนจดทะเบียนอย่างน้อย 5 ล้านบาทและชำระแล้วไม่น้อยกว่า 1 ใน 4 ของทุนจดทะเบียน เหมาะกับธุรกิจที่วางแผนระดมทุนในตลาดหลักทรัพย์ ต้องปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ความโปร่งใสและเปิดเผยข้อมูลที่เข้มข้นกว่าบริษัทจำกัด มีกรรมการอิสระและคณะกรรมการตรวจสอบ (Audit Committee) ตามหลัก Corporate Governance

ตารางเปรียบเทียบรูปแบบธุรกิจ

ประเด็นบุคคลธรรมดาห้างหุ้นส่วนจำกัดบริษัทจำกัดบริษัทมหาชน
ความรับผิดไม่จำกัดหุ้นส่วนจำกัด/ไม่จำกัดจำกัดตามมูลค่าหุ้นจำกัดตามมูลค่าหุ้น
จำนวนผู้ก่อตั้ง1 คน2 คนขึ้นไป3 คนขึ้นไป (ม.1097)15 คนขึ้นไป
ทุนขั้นต่ำไม่มีไม่มีกำหนดไม่มีกำหนด (ปฏิบัติ 1 ล้าน+)5 ล้านบาท
ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (สูงสุด 35%)นิติบุคคล 20%นิติบุคคล 20% (SME ต่ำกว่า)นิติบุคคล 20%
ความน่าเชื่อถือต่ำปานกลางสูงสูงมาก
การระดมทุนยากมากจำกัดสะดวก (ขายหุ้นได้)สะดวกมาก (ตลาดหลักทรัพย์)
ข้อจำกัดต่างชาติขึ้นกับ FBAขึ้นกับ FBAขึ้นกับ FBA (51% ไทย)ขึ้นกับ FBA + SET
ค่าใช้จ่ายจดทะเบียนต่ำมากปานกลางปานกลาง-สูงสูง

ทุนจดทะเบียนและข้อกำหนดเงินทุน

บริษัทจำกัดทั่วไป

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่กำหนดทุนขั้นต่ำสำหรับบริษัทจำกัดทั่วไป แต่ในทางปฏิบัติ กรมพัฒนาธุรกิจการค้าแนะนำทุนจดทะเบียนที่สอดคล้องกับลักษณะธุรกิจ ธนาคารพาณิชย์มักพิจารณาทุนจดทะเบียนประกอบการพิจารณาสินเชื่อ บริษัทที่ทุนจดทะเบียนต่ำกว่าความเป็นจริงจะขาดความน่าเชื่อถือในสายตาคู่ค้า

ธุรกิจที่มีข้อกำหนดทุนขั้นต่ำเฉพาะ

ประเภทธุรกิจทุนขั้นต่ำกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
นายหน้าอสังหาริมทรัพย์ (นิติบุคคล)ตามกำหนด อสส.พ.ร.บ.นายหน้าอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2545
บริษัทหลักทรัพย์ตาม กลต. กำหนดพ.ร.บ.หลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ พ.ศ. 2535
สถาบันการเงินตาม ธปท. กำหนดพ.ร.บ.ธุรกิจสถาบันการเงิน พ.ศ. 2551
บริษัทต่างด้าวที่ขอ BOIตามเงื่อนไข BOIพ.ร.บ.ส่งเสริมการลงทุน พ.ศ. 2520
ธุรกิจต่างด้าว (FBA บัญชีสอง/สาม)ไม่น้อยกว่า 3 ล้านบาทพ.ร.บ.ธุรกิจต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 14

กระบวนการจดทะเบียนบริษัทจำกัดกับ DBD

กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (Department of Business Development — DBD) เป็นหน่วยงานหลักในการจดทะเบียนนิติบุคคลทุกประเภท ขั้นตอนการจดทะเบียนบริษัทจำกัดมี 5 ขั้นตอนหลักดังนี้

1จองชื่อบริษัท — ตรวจสอบและจองชื่อบริษัทผ่านระบบออนไลน์ของ DBD (dbdregistration.dbd.go.th) ชื่อต้องไม่ซ้ำหรือคล้ายกับบริษัทที่จดทะเบียนแล้ว และต้องไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดี ชื่อที่จองมีอายุ 30 วัน
2จดทะเบียนหนังสือบริคณห์สนธิ (Memorandum of Association) — ผู้เริ่มก่อการตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป (ตาม ปพพ. ม.1097 แก้ไขโดยฉบับที่ 23 พ.ศ. 2565) ลงชื่อในหนังสือบริคณห์สนธิ ระบุชื่อบริษัท วัตถุประสงค์ ที่ตั้ง ทุนจดทะเบียน จำนวนหุ้น และมูลค่าหุ้น ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1099
3ประชุมจัดตั้ง (Statutory Meeting) — ผู้ก่อการเรียกประชุมผู้จองหุ้นเพื่อจัดตั้งบริษัท กำหนดข้อบังคับ เลือกกรรมการ ผู้ตรวจสอบบัญชี และรับรองรายการที่จัดทำไว้ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1108
4จดทะเบียนบริษัท — กรรมการยื่นจดทะเบียนบริษัทต่อ DBD ภายใน 3 เดือนนับแต่วันประชุมจัดตั้ง ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1111 ค่าธรรมเนียมจดทะเบียนคิดตามทุนจดทะเบียน (500 บาท ต่อทุน 100,000 บาท ขั้นต่ำ 5,000 บาท สูงสุด 250,000 บาท)
5จดทะเบียนภาษีและเปิดบัญชีธนาคาร — หลังจดทะเบียนบริษัทแล้ว ต้องขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษีอากรจากกรมสรรพากร หากรายได้เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องจดทะเบียน VAT ภายใน 30 วันตามประมวลรัษฎากร มาตรา 85
เวลาที่ใช้: หากเอกสารครบถ้วน การจดทะเบียนบริษัทจำกัดใช้เวลา 1-3 วันทำการผ่านระบบออนไลน์ DBD e-Registration การจดทะเบียนแบบกระดาษใช้เวลา 3-5 วันทำการ

ข้อจำกัดสำหรับคนต่างชาติ (Foreign Restrictions)

พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 (Foreign Business Act — FBA) กำหนดข้อจำกัดธุรกิจที่คนต่างด้าวจะประกอบได้โดยแบ่งเป็น 3 บัญชี

บัญชีลักษณะตัวอย่างธุรกิจการขอใบอนุญาต
บัญชีหนึ่งห้ามประกอบโดยเด็ดขาดสื่อ, กรรมสิทธิ์ที่ดิน, ป่าไม้ไม่ได้เลย
บัญชีสองเกี่ยวกับความมั่นคงและวัฒนธรรมผลิตอาวุธ, ขนส่งทางอากาศ, ค้าปลีก (บางส่วน)ต้องขออนุญาตคณะรัฐมนตรี
บัญชีสามคนไทยยังไม่พร้อมแข่งขันบัญชี กฎหมาย สถาปัตยกรรม โฆษณา ค้าปลีกทั่วไปขออนุญาต อธิบดี DBD

โครงสร้างทุนในกรณีมีต่างชาติ

หากธุรกิจอยู่ในบัญชีท้าย FBA คนต่างด้าวต้องถือหุ้นไม่เกิน 49% และคนไทยต้องถือหุ้นไม่น้อยกว่า 51% ตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 4 นิยาม "คนต่างด้าว" รวมถึงบริษัทที่มีคนต่างด้าวถือหุ้นเกิน 50% ด้วย

🔴 Risk: HIGH — Nominee Structure

การใช้คนไทยถือหุ้นแทน (Nominee) เพื่อหลีกเลี่ยง FBA มีความเสี่ยงสูงมาก ผิดกฎหมายตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 36 โทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 1 ล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ Option A: ขอ BOI Privilege เพื่อรับสิทธิ 100% ownership | Option B: ใช้โครงสร้าง Treaty of Amity (กรณีนักลงทุนอเมริกัน)

🟡 Risk: MEDIUM — ทุนจดทะเบียนไม่สอดคล้อง

การจดทะเบียนทุนต่ำกว่าการดำเนินธุรกิจจริงอาจทำให้สรรพากรมองว่าเป็นการหลีกเลี่ยงภาษี และธนาคารอาจไม่อนุมัติสินเชื่อ ควรตั้งทุนให้สอดคล้องกับแผนธุรกิจจริงตั้งแต่แรก

สิทธิประโยชน์ภาษีสำหรับ SME

บริษัทที่ทุนจดทะเบียนชำระแล้วไม่เกิน 5 ล้านบาท และรายได้ไม่เกิน 30 ล้านบาทต่อปี ได้รับอัตราภาษีเงินได้นิติบุคคลแบบขั้นบันไดตามประมวลรัษฎากร ดังนี้

กำไรสุทธิอัตราภาษี
ไม่เกิน 300,000 บาทยกเว้น (0%)
300,001 – 3,000,000 บาท15%
เกิน 3,000,000 บาท20%

เปรียบเทียบกับบุคคลธรรมดาที่มีรายได้สุทธิเกิน 5 ล้านบาทต้องเสียภาษีในอัตรา 35% ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 48 ความแตกต่างนี้เป็นแรงจูงใจสำคัญให้ผู้ประกอบการที่มีรายได้สูงเปลี่ยนเป็นนิติบุคคล

Checklist: สัญญาณที่ต้องจดทะเบียนบริษัท

เอกสารที่ต้องใช้ในการจดทะเบียนบริษัทจำกัด

เอกสารรายละเอียด
แบบ บอจ.1คำขอจดทะเบียนบริษัทจำกัด (จัดตั้ง)
แบบ บอจ.2รายการจดทะเบียนจัดตั้งบริษัทจำกัด
แบบ บอจ.3ข้อบังคับบริษัท (ถ้ามี)
แบบ ว.รายละเอียดกรรมการ ผู้ถือหุ้น อำนาจกรรมการ
บัตรประชาชน/หนังสือเดินทางผู้ก่อการ กรรมการ และผู้ถือหุ้นทุกคน
สำเนาทะเบียนบ้านที่ตั้งสำนักงานหรือสัญญาเช่า + ความยินยอม
แผนที่ตั้งสำนักงานระบุถนน ซอย ใกล้เคียง
🟢 Risk: LOW — Virtual Office

การใช้ Virtual Office เป็นที่ตั้งสำนักงานบริษัทเป็นที่ยอมรับตามกฎหมาย ประหยัดค่าใช้จ่ายสำหรับ Startup และ SME ที่ทำงานแบบ Remote เพียงต้องมีหนังสือยินยอมจากเจ้าของสถานที่ประกอบด้วย

LAS Risk Assessment: การเลือกรูปแบบธุรกิจ

สถานการณ์ระดับความเสี่ยงหากไม่จดทะเบียนคำแนะนำ
รายได้ต่ำกว่า 1 ล้านบาท/ปี ทำคนเดียว🟢 ต่ำบุคคลธรรมดาเพียงพอ
รายได้ 1-3 ล้านบาท/ปี มีพนักงาน 1-5 คน🟡 กลางพิจารณาจดทะเบียน เริ่มวางแผน
รายได้เกิน 3 ล้านบาท/ปี หรือมีหุ้นส่วน🔴 สูงต้องจดทะเบียนทันที
มีนักลงทุน/หุ้นส่วนต่างชาติ🔴 สูงต้องจดทะเบียนและตรวจ FBA
ธุรกิจที่ต้องขอใบอนุญาตเฉพาะ🔴 สูงจดทะเบียนนิติบุคคลก่อนยื่นขอใบอนุญาต

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q1: บริษัทจำกัดต้องมีผู้ถือหุ้นขั้นต่ำกี่คนตลอดเวลา?
ปัจจุบัน (2565 เป็นต้นไป) ต้องมีผู้ถือหุ้นอย่างน้อย 2 คน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1097 ที่แก้ไขเพิ่มเติมโดย พ.ร.บ.แก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 23) พ.ศ. 2565 (ลดจากเดิม 3 คน) และตามมาตรา 1237(4) ที่แก้ไขโดยฉบับเดียวกัน หากผู้ถือหุ้นลดลงจนเหลือเพียงคนเดียว ศาลอาจสั่งให้เลิกบริษัทได้ ในทางปฏิบัติ DBD ไม่ได้ตรวจสอบจำนวนผู้ถือหุ้นตลอดเวลา แต่ควรรักษาให้มีผู้ถือหุ้นอย่างน้อย 2 คนเสมอ หากเหลือ 1 คน ควรรีบปรึกษาทนายความเพื่อวางแผนโครงสร้างใหม่ก่อนที่จะเกิดเหตุเลิกบริษัทตามคำสั่งศาล
Q2: ต่างชาติสามารถถือหุ้น 100% ในบริษัทไทยได้ไหม?
ได้ในบางกรณี โดยช่องทางหลักคือ (1) ธุรกิจที่ไม่อยู่ในบัญชี FBA (2) ได้รับสิทธิ BOI ซึ่งให้ถือหุ้น 100% ได้ใน promoted activity (3) นักลงทุนอเมริกันภายใต้ Treaty of Amity ระหว่างไทยและสหรัฐอเมริกา (4) ธุรกิจในเขตเศรษฐกิจพิเศษ (SEZ) ที่มีเงื่อนไขพิเศษ ต้องตรวจสอบว่าธุรกิจที่ทำอยู่ใน FBA บัญชีใดก่อนวางโครงสร้าง
Q3: จดทะเบียนบริษัทแล้ว ต้องทำบัญชีและยื่นภาษีอย่างไร?
บริษัทจำกัดต้องจัดทำบัญชีตามพระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543 มีรอบปีบัญชี 12 เดือน ยื่นงบการเงินต่อ DBD ภายใน 5 เดือนนับแต่วันสิ้นรอบบัญชี ยื่น ภงด.50 ต่อกรมสรรพากรพร้อมงบการเงินภายใน 150 วัน ต้องมีผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) ตรวจสอบงบการเงินทุกปี บริษัทที่ไม่ยื่นงบการเงินอาจถูกปรับและอาจถูกนายทะเบียนสั่งจำหน่ายชื่อออกจากทะเบียน
Q4: เปลี่ยนจากห้างหุ้นส่วนเป็นบริษัทจำกัดทำได้ไหม?
ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงรูปแบบได้โดยตรง ต้องจัดตั้งบริษัทจำกัดใหม่แยกต่างหาก แล้วโอนทรัพย์สิน สัญญา และใบอนุญาตต่าง ๆ ไปยังบริษัทใหม่ ซึ่งมีต้นทุนทั้งค่าธรรมเนียม ค่าภาษีธุรกิจเฉพาะ และค่าอากรแสตมป์ ควรวางแผนกับนักบัญชีและทนายความล่วงหน้าเพื่อลดต้นทุนการโอน
Q5: หากไม่ต้องการมีกรรมการหลายคน ยังจดบริษัทจำกัดได้ไหม?
ได้ บริษัทจำกัดสามารถมีกรรมการคนเดียวได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1144 แต่ผู้ถือหุ้นต้องมีอย่างน้อย 2 คน (ตาม ปพพ. ม.1097 แก้ไขโดยฉบับที่ 23 พ.ศ. 2565 ลดจากเดิม 3 คน) การมีกรรมการคนเดียวอาจทำให้ขาดการถ่วงดุลอำนาจ สำหรับธุรกิจขนาดใหญ่หรือที่มีนักลงทุนภายนอก อาจจำเป็นต้องมีกรรมการหลายคนตามเงื่อนไขของ SHA หรือเงื่อนไขการลงทุน
คำแนะนำ LAS: การจดทะเบียนบริษัทไม่จำเป็นต้องรอให้ธุรกิจใหญ่ หากมีสัญญาณข้างต้นแม้เพียง 2-3 ข้อ ควรเริ่มวางแผนโครงสร้างธุรกิจและปรึกษาทนายความเพื่อเลือกรูปแบบที่เหมาะสมที่สุด ต้นทุนในการจดทะเบียนถูกกว่าต้นทุนที่ต้องแก้ปัญหาในภายหลังมาก

Entity Comparison — เปรียบเทียบเชิงลึกทุกมิติ

ด้านการบริหารจัดการ (Management & Control)

ประเด็นบุคคลธรรมดาห้างหุ้นส่วนจำกัดบริษัทจำกัดบริษัทมหาชน
โครงสร้างการตัดสินใจเจ้าของตัดสินใจเดี่ยวผู้จัดการห้าง + หุ้นส่วนคณะกรรมการ + ผู้ถือหุ้นBoard + ผู้ถือหุ้นสาธารณะ
ความโปร่งใสต่ำ — ไม่ต้องเปิดเผยปานกลางปานกลาง-สูงสูงมาก (SEC Disclosure)
การสืบทอดกิจการยากมากปานกลางง่าย — โอนหุ้นได้ง่ายมาก — หุ้นซื้อขายได้
ค่าใช้จ่ายบริหารประจำปีต่ำมากต่ำปานกลาง (CPA, DBD Filing)สูงมาก (IR, CG, Audit)
ความเป็น Going Concernสิ้นสุดเมื่อเจ้าของเสียชีวิตอาจสิ้นสุดตามข้อตกลงดำเนินต่อได้โดยอิสระดำเนินต่อได้โดยอิสระ

ด้านสิทธิ์และสวัสดิการผู้ถือหุ้น/หุ้นส่วน

สิทธิ์ห้างหุ้นส่วนจำกัดบริษัทจำกัดบริษัทมหาชน
เงินปันผลแบ่งตามสัดส่วนตามสัญญาตาม ปพพ. ม.1200 — ไม่เกินกำไรสุทธิตาม SET/mai นโยบาย — มักกำหนด payout ratio
สิทธิ์ออกเสียงตามข้อตกลง1 หุ้น 1 เสียง ตาม ปพพ. ม.11751 หุ้น 1 เสียง + CG Code
สิทธิ์โอน/ขายตามข้อตกลงหุ้นส่วนตาม ปพพ. ม.1129 + ข้อบังคับซื้อขายในตลาดหลักทรัพย์ได้ทันที
สิทธิ์ตรวจสอบบัญชีตามกฎหมายตาม ปพพ. ม.1207เข้มข้นกว่า — Annual Report + 56-1

BOI vs FBA — Decision Matrix สำหรับนักลงทุนต่างชาติ

นักลงทุนต่างชาติที่ต้องการประกอบธุรกิจในไทยมีสองเส้นทางหลัก ระหว่างการขออนุญาตตาม FBA กับการขอรับการส่งเสริมจาก BOI ซึ่งมีนัยทางกฎหมายและธุรกิจที่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ

ประเด็นFBA (ขอใบอนุญาต)BOI (ขอรับส่งเสริม)
สิทธิ์ถือหุ้นบัญชีสอง/สาม: ต้องถือหุ้นไม่เกิน 49% (คนต่างชาติ) เว้นแต่ได้รับอนุมัติพิเศษถือหุ้น 100% ได้ แม้อยู่ใน FBA บัญชีสาม ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมการลงทุน พ.ศ. 2520
สิทธิประโยชน์ภาษีไม่มีสิทธิประโยชน์ภาษีพิเศษ เสีย CIT ปกติ 20%ยกเว้น CIT สูงสุด 8 ปี + ลดหย่อน 50% อีก 5 ปี ยกเว้นอากรขาเข้าเครื่องจักรและวัตถุดิบ
ที่ดินบริษัทต่างชาติยังมีข้อจำกัดในการครองที่ดินBOI Projects ได้รับสิทธิ์ถือครองที่ดินสำหรับโครงการ
เวลาอนุมัติบัญชีสาม: 60–90 วัน / บัญชีสอง: ต้องเข้า ครม.40–60 วันทำการ
ข้อจำกัดเฉพาะธุรกิจในบัญชี FBA เท่านั้นกิจการต้องเข้าข่ายที่ BOI ส่งเสริม — ต้องลงทุนตามเงื่อนไข
เหมาะกับธุรกิจที่ไม่เข้าข่าย BOI แต่ต้องการเปิดกิจการโดยเร็วการลงทุนขนาดกลาง-ใหญ่ที่ต้องการสิทธิประโยชน์ระยะยาว
สูตรการตัดสินใจ BOI vs FBA:
ถ้าธุรกิจ เข้าข่าย BOI + ต้องการถือหุ้น 100% + ต้องการ Tax Holiday → เลือก BOI
ถ้าธุรกิจ ไม่เข้าข่าย BOI แต่อยู่ใน FBA บัญชี 3 + ต้องการเปิดเร็ว → เลือก FBL
ถ้าผู้ลงทุนเป็น สัญชาติอเมริกันพิจารณา Treaty of Amity ก่อน (ถือหุ้น 100% ได้โดยไม่ต้อง BOI)

โครงสร้างทุน (Capital Structure) — การวางแผนตั้งแต่ต้น

หลักการวางโครงสร้างทุน

การตั้งทุนจดทะเบียนให้เหมาะสมตั้งแต่แรกเป็นสิ่งสำคัญ เพราะการเพิ่มทุนในภายหลังต้องผ่านกระบวนการประชุมผู้ถือหุ้นและจดทะเบียนใหม่ ซึ่งมีต้นทุนและเวลา ปัจจัยที่ต้องพิจารณาในการกำหนดทุนจดทะเบียน ได้แก่

ประเภทหุ้นที่นิยมใช้ในบริษัทจำกัด

ประเภทหุ้นลักษณะใช้เมื่อ
หุ้นสามัญ (Ordinary Shares)สิทธิ์ออกเสียงปกติ 1 หุ้น 1 เสียง รับเงินปันผลหลังเจ้าหนี้และหุ้นบุริมสิทธิพื้นฐานทุกบริษัท
หุ้นบุริมสิทธิ (Preferred Shares)ได้รับเงินปันผลก่อน อาจมีสิทธิ์ออกเสียงจำกัด ออกตาม ปพพ. ม.1108(5)รับนักลงทุน VC / Angel
หุ้นทองคำ (Golden Share)สิทธิ์ Veto พิเศษในบางเรื่อง — ต้องกำหนดในข้อบังคับอย่างชัดเจนผู้ก่อตั้งต้องการรักษาอำนาจบริหาร

ผลทางภาษีของแต่ละรูปแบบ — วิเคราะห์เปรียบเทียบ

กรณีศึกษา: กำไรสุทธิ 5 ล้านบาทต่อปี

รูปแบบภาษีที่ต้องจ่ายภาษีโดยประมาณอัตราภาษีที่แท้จริง
บุคคลธรรมดาอัตราก้าวหน้า ตามประมวลรัษฎากร ม.48 (รายได้สุทธิ 5 ล้าน = 35% สำหรับส่วนเกิน 5 ล้าน)ประมาณ 1.1–1.5 ล้านบาท22–30%
ห้างหุ้นส่วนจำกัดอัตราคงที่ 20% (นิติบุคคล)ประมาณ 1 ล้านบาท20%
บริษัทจำกัด (SME)0% (ส่วนแรก 300,000 บาท) + 15% + 20% — ตาม SME Rateประมาณ 700,000–800,000 บาท14–16%

นอกจากภาษีเงินได้แล้ว บริษัทที่มีรายได้เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปียังมีภาระ VAT 7% ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 77/2 ซึ่งในทางปฏิบัติ VAT ที่เก็บจากลูกค้าสามารถหักกลบกับ Input Tax ที่จ่ายให้ผู้ขายได้ ทำให้ภาระ VAT สุทธิขึ้นอยู่กับ Margin ของธุรกิจ

🟢 Tax Planning Tip — Holding Structure

สำหรับผู้ประกอบการที่มีกิจการหลายสาย การตั้ง Holding Company เพื่อถือหุ้นในบริษัทลูกแต่ละแห่ง สามารถวางแผนภาษีเงินปันผลระหว่างนิติบุคคลได้อย่างมีประสิทธิภาพ เนื่องจากเงินปันผลที่บริษัทแม่ไทยได้รับจากบริษัทลูกไทยอาจได้รับยกเว้นภาษีตามเงื่อนไขที่กำหนดในประมวลรัษฎากร มาตรา 65 ทวิ (10)

การบริหารบริษัทหลังจดทะเบียน — สิ่งที่ต้องทำทุกปี

ภาระตามกฎหมายที่ต้องปฏิบัติทุกปี

กิจกรรมกำหนดเวลาหน่วยงานบทลงโทษหากไม่ปฏิบัติ
ประชุมสามัญผู้ถือหุ้นประจำปี (AGM)ภายใน 4 เดือนนับแต่สิ้นรอบปีบัญชี ตาม ปพพ. ม.1171ผู้ถือหุ้น/กรรมการกรรมการอาจถูกปรับ + บริษัทขาดความน่าเชื่อถือ
ยื่นงบการเงินต่อ DBDภายใน 1 เดือนนับแต่วันประชุม AGM (ไม่เกิน 5 เดือนหลังสิ้นรอบ)กรมพัฒนาธุรกิจการค้าปรับไม่เกิน 50,000 บาท + ค่าปรับรายวัน
ยื่น ภงด.50 (ภาษีเงินได้นิติบุคคล)ภายใน 150 วันนับแต่วันสิ้นรอบปีบัญชีกรมสรรพากรเสียเบี้ยปรับ 1.5% ต่อเดือน + ค่าปรับ
ยื่น ภงด.51 (ประมาณการภาษีกลางปี)ภายใน 2 เดือนนับแต่วันครบ 6 เดือนของรอบบัญชีกรมสรรพากรเบี้ยปรับ 20% หากประมาณการต่ำกว่าจริงเกิน 25%
ยื่นแบบ VAT รายเดือน (ภพ.30)ภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไปกรมสรรพากรเบี้ยปรับ 2% ต่อเดือนของภาษีที่ค้างชำระ
จ่ายเงินสมทบประกันสังคมภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไปสำนักงานประกันสังคมปรับ 2% ต่อเดือน + ดอกเบี้ย

ปัญหาที่พบบ่อยหลังจดทะเบียน

การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างธุรกิจในภายหลัง — ต้นทุนและขั้นตอน

สถานการณ์ที่ต้องปรับโครงสร้างบ่อยที่สุด

ผู้ประกอบการหลายรายเริ่มต้นในรูปแบบที่ไม่เหมาะสม แล้วต้องใช้ต้นทุนสูงในการปรับโครงสร้างในภายหลัง ต่อไปนี้คือสถานการณ์ที่พบบ่อยและวิธีจัดการ

สถานการณ์สาเหตุวิธีแก้ไขต้นทุนโดยประมาณ
บุคคลธรรมดา → บริษัทจำกัดรายได้โต ต้องการจำกัดความรับผิด รับนักลงทุนจดทะเบียนบริษัทใหม่ โอนทรัพย์สินและสัญญา50,000–200,000 บาท (ขึ้นกับขนาดธุรกิจ)
ห้างหุ้นส่วน → บริษัทจำกัดต้องการรับนักลงทุน VC หรือขอสินเชื่อตั้งบริษัทจำกัดใหม่ โอนกิจการ100,000–500,000 บาท
บริษัทจำกัด → บริษัทมหาชนเตรียม IPO หรือระดมทุนจากประชาชนมติ 3/4 ผู้ถือหุ้น + จดทะเบียนแปลงสภาพ500,000–3,000,000 บาท
เพิ่มต่างชาติเป็นผู้ถือหุ้นรับ Foreign Investmentตรวจ FBA → เพิ่มทุน/โอนหุ้น → อาจต้องขอ FBL หรือ BOI100,000–1,000,000 บาท

กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการโอนกิจการ (Business Transfer)

การโอนกิจการจากบุคคลธรรมดาหรือห้างหุ้นส่วนไปสู่บริษัทจำกัด มีภาระภาษีที่ต้องพิจารณา ได้แก่

วิธีลดต้นทุนการโอนกิจการ — Capital Contribution:
แทนที่จะขายทรัพย์สินให้บริษัทใหม่ (ซึ่งมีภาษี) ผู้ประกอบการอาจนำทรัพย์สินมาเป็น "ทุน" ในการจดทะเบียนบริษัท โดยประเมินมูลค่าทรัพย์สินและใช้เป็นทุนจดทะเบียน วิธีนี้อาจช่วยลดภาระ VAT และอากรแสตมป์ได้ในบางกรณี ควรปรึกษาที่ปรึกษาภาษีก่อนดำเนินการเพื่อให้ได้ผลที่เหมาะสมที่สุด

ขั้นตอนจดทะเบียนบริษัทจำกัด — Timeline ครบถ้วน

กระบวนการจดทะเบียนบริษัทจำกัดในประเทศไทยมีขั้นตอนที่กำหนดไว้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1097–1099 โดยสามารถสรุปได้ดังนี้:

ขั้นตอนรายละเอียดระยะเวลาค่าธรรมเนียม
1. จองชื่อบริษัทยื่นคำขอจองชื่อผ่านระบบ DBD e-Registration ตรวจสอบว่าชื่อไม่ซ้ำหรือคล้ายกับบริษัทอื่น1–3 วันทำการฟรี
2. จัดทำหนังสือบริคณห์สนธิกำหนดวัตถุประสงค์บริษัท ทุนจดทะเบียน และผู้เริ่มก่อการอย่างน้อย 2 คน (ปพพ. ม.1097)1–2 วันทำการตามทุน
3. ประชุมจัดตั้งผู้เริ่มก่อการทุกคนต้องเข้าร่วม กำหนดข้อบังคับ แต่งตั้งกรรมการและผู้สอบบัญชี1 วัน
4. ชำระค่าหุ้นต้องชำระอย่างน้อย 25% ของมูลค่าหุ้น ณ วันจดทะเบียน (ปพพ. ม.1119)ก่อนจดทะเบียน
5. จดทะเบียนบริษัทยื่นเอกสารต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) ภายใน 3 เดือนนับจากวันประชุมจัดตั้ง1 วันทำการ (ออนไลน์)500–25,000 บาท
6. ขอเลข VAT (ถ้าจำเป็น)รายได้เกิน 1.8 ล้านบาท/ปี ต้องจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม ยื่นภายใน 30 วัน (ประมวลรัษฎากร ม.85)1–3 วันทำการฟรี
7. เปิดบัญชีธนาคารใช้หนังสือรับรองบริษัทและรายชื่อกรรมการผู้มีอำนาจ1 วันขึ้นอยู่กับธนาคาร
8. ขึ้นทะเบียนประกันสังคมภายใน 30 วันหลังมีลูกจ้าง (พ.ร.บ.ประกันสังคม พ.ศ.2533 ม.34)1–2 วันทำการฟรี

เอกสารที่ต้องใช้ในการจดทะเบียน

ข้อกำหนดพิเศษสำหรับบริษัทที่มีผู้ถือหุ้นต่างชาติ

เมื่อบริษัทมีผู้ถือหุ้นต่างชาติ ต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดเพิ่มเติมดังนี้:

สัดส่วนหุ้นต่างชาติข้อกำหนดกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
ต่ำกว่า 50%ไม่จำเป็นต้องขอ Foreign Business License (FBL) สำหรับธุรกิจทั่วไปพ.ร.บ.ประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ.2542
50% ขึ้นไปถือว่าเป็น "คนต่างด้าว" ตามกฎหมาย — ต้องตรวจสอบว่าธุรกิจอยู่ใน FBA บัญชี 1, 2, หรือ 3 หรือไม่FBA ม.4, ม.16
ใดก็ตามที่มี BOI PromotionBOI อาจอนุญาต 100% ต่างชาติในธุรกิจที่ได้รับส่งเสริมพ.ร.บ.ส่งเสริมการลงทุน พ.ศ.2520 ม.27
สัญชาติอเมริกันTreaty of Amity — อนุญาต 100% ต่างชาติสำหรับธุรกิจส่วนใหญ่ (ยกเว้น 7 ประเภท)Treaty of Amity 1966
คำเตือน — Nominee Shareholders:
การใช้คนไทยถือหุ้นแทนต่างชาติ (Nominee Shareholders) เพื่อหลีกเลี่ยง FBA ถือเป็นความผิดทางอาญาตาม พ.ร.บ.ประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ.2542 มาตรา 36 โทษปรับไม่เกิน 1,000,000 บาทและจำคุกไม่เกิน 3 ปี กรมพัฒนาธุรกิจการค้ามีอำนาจตรวจสอบโครงสร้างผู้ถือหุ้นและอาจเพิกถอนใบอนุญาตได้

ข้อบังคับบริษัท (Articles of Association) — ข้อสำคัญที่ควรกำหนดตั้งแต่ต้น

ข้อบังคับบริษัทเป็นเอกสารสาธารณะที่มีผลบังคับต่อทุกฝ่าย รวมถึงผู้ถือหุ้นรายใหม่ที่เข้ามาในภายหลัง ควรกำหนดข้อสำคัญดังต่อไปนี้ตั้งแต่เริ่มจัดตั้ง:

🟡 ข้อควรระวัง — ข้อบังคับมาตรฐาน DBD:
หากไม่จัดทำข้อบังคับเอง DBD จะใช้ข้อบังคับมาตรฐานที่ไม่มีข้อกำหนดพิเศษใดๆ เช่น ไม่มี Drag-Along, ไม่มี Pre-emptive Rights, ไม่มีข้อจำกัดการโอนหุ้น ซึ่งอาจไม่เหมาะสำหรับธุรกิจที่มีนักลงทุนหลายราย LAS แนะนำให้จัดทำข้อบังคับบริษัทที่ปรับแต่งเฉพาะทุกครั้ง

ค่าธรรมเนียมจดทะเบียนบริษัทจำกัด — อัตราปัจจุบัน

ค่าธรรมเนียมจดทะเบียนบริษัทคำนวณตามทุนจดทะเบียน กรมพัฒนาธุรกิจการค้ากำหนดอัตราดังนี้:

สรุป

การเปลี่ยนจากบุคคลธรรมดาเป็นนิติบุคคลคือจุดเปลี่ยนสำคัญของธุรกิจ ไม่ใช่แค่เรื่องภาษี แต่เป็นเรื่องการจำกัดความเสี่ยง สร้างความน่าเชื่อถือ และเปิดประตูสู่โอกาสใหม่ในการระดมทุนและขยายกิจการ การเลือกรูปแบบที่ถูกต้องตั้งแต่ต้น โดยคำนึงถึงโครงสร้างทุน ข้อจำกัด FBA และเป้าหมายระยะยาว จะช่วยประหยัดเวลาและต้นทุนในการปรับโครงสร้างภายหลัง การปรึกษาทนายความและนักบัญชีในขั้นตอนนี้เป็นการลงทุนที่คุ้มค่าที่สุดอย่างหนึ่งสำหรับผู้ประกอบการ

LAS UP 1/10 ตอนที่ 2 →

Disclaimer: บทความนี้จัดทำเพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการและให้ความรู้ทั่วไปเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะราย ผู้อ่านควรปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายก่อนตัดสินใจดำเนินการใด ๆ