ธันย์ธรณ์เทพ แย้มอุทัย, Ph.D. | LAS Legal | 3 เมษายน 2569
ธุรกิจเริ่มจากคนเดียว ลูกค้าเริ่มเยอะ รายได้เริ่มโต แต่ยังทำในนามบุคคลธรรมดา — คำถามสำคัญคือ "เมื่อไหร่ควรจดทะเบียนบริษัท?" คำตอบไม่ได้ขึ้นกับรายได้เพียงอย่างเดียว แต่ต้องมองทั้งความเสี่ยงทางกฎหมาย ภาษี โอกาสทางธุรกิจ และกรณีที่มีนักลงทุนหรือหุ้นส่วนต่างชาติเข้ามาเกี่ยวข้อง บทความนี้จะพาคุณผ่านทุกประเด็นตั้งแต่การเลือกรูปแบบธุรกิจไปจนถึงขั้นตอนจดทะเบียนจริงกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า
ไม่ต้องจดทะเบียนนิติบุคคล ทำได้ทันที แต่เจ้าของรับผิดชอบหนี้สินทั้งหมดไม่จำกัดจำนวน ไม่มีการแยกทรัพย์สินส่วนตัวกับทรัพย์สินธุรกิจ หากธุรกิจมีหนี้ เจ้าหนี้สามารถบังคับยึดทรัพย์ส่วนตัวได้ทั้งหมด รายได้เสียภาษีในอัตราบุคคลธรรมดาสูงสุด 35% ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 48 เหมาะกับธุรกิจขนาดเล็กที่มีความเสี่ยงต่ำและไม่ต้องการระดมทุน
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1012 ห้างหุ้นส่วนคือสัญญาที่บุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไปตกลงเข้ากันเพื่อกระทำกิจการร่วมกัน โดยหวังจะแบ่งกำไร มีสองรูปแบบหลัก ดังนี้
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1096 บริษัทจำกัดคือบริษัทที่ตั้งขึ้นโดยแบ่งทุนเป็นหุ้น มีมูลค่าเท่า ๆ กัน ผู้ถือหุ้นรับผิดจำกัดเพียงเท่าจำนวนเงินที่ตนยังส่งใช้ไม่ครบมูลค่าหุ้น ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1097 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดย พ.ร.บ.แก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 23) พ.ศ. 2565 ปัจจุบันต้องมีผู้เริ่มก่อการตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป (ลดจากเดิม 3 คน) ทุนจดทะเบียนขั้นต่ำตามกฎหมายไม่มีกำหนดไว้โดยตรง แต่ในทางปฏิบัติ DBD มักแนะนำทุนขั้นต่ำ 1 ล้านบาทสำหรับธุรกิจทั่วไป นอกจากนี้ ตามมาตรา 1111/1 ที่เพิ่มโดย (ฉบับที่ 18) พ.ศ. 2551 หากผู้เริ่มก่อการและผู้เข้าชื่อซื้อหุ้นทุกคนได้ดำเนินการครบทุกขั้นตอนภายในวันเดียวกับวันที่ทำหนังสือบริคณห์สนธิ สามารถจดทะเบียนหนังสือบริคณห์สนธิและจดทะเบียนบริษัทพร้อมกันภายในวันเดียวได้ (Same-day Registration) เป็นรูปแบบที่นิยมที่สุดเพราะแยกทรัพย์สินส่วนตัวออกจากธุรกิจได้ชัดเจน
ตามพระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. 2535 ต้องมีผู้ก่อการอย่างน้อย 15 คน ทุนจดทะเบียนอย่างน้อย 5 ล้านบาทและชำระแล้วไม่น้อยกว่า 1 ใน 4 ของทุนจดทะเบียน เหมาะกับธุรกิจที่วางแผนระดมทุนในตลาดหลักทรัพย์ ต้องปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ความโปร่งใสและเปิดเผยข้อมูลที่เข้มข้นกว่าบริษัทจำกัด มีกรรมการอิสระและคณะกรรมการตรวจสอบ (Audit Committee) ตามหลัก Corporate Governance
| ประเด็น | บุคคลธรรมดา | ห้างหุ้นส่วนจำกัด | บริษัทจำกัด | บริษัทมหาชน |
|---|---|---|---|---|
| ความรับผิด | ไม่จำกัด | หุ้นส่วนจำกัด/ไม่จำกัด | จำกัดตามมูลค่าหุ้น | จำกัดตามมูลค่าหุ้น |
| จำนวนผู้ก่อตั้ง | 1 คน | 2 คนขึ้นไป | 3 คนขึ้นไป (ม.1097) | 15 คนขึ้นไป |
| ทุนขั้นต่ำ | ไม่มี | ไม่มีกำหนด | ไม่มีกำหนด (ปฏิบัติ 1 ล้าน+) | 5 ล้านบาท |
| ภาษีเงินได้ | บุคคลธรรมดา (สูงสุด 35%) | นิติบุคคล 20% | นิติบุคคล 20% (SME ต่ำกว่า) | นิติบุคคล 20% |
| ความน่าเชื่อถือ | ต่ำ | ปานกลาง | สูง | สูงมาก |
| การระดมทุน | ยากมาก | จำกัด | สะดวก (ขายหุ้นได้) | สะดวกมาก (ตลาดหลักทรัพย์) |
| ข้อจำกัดต่างชาติ | ขึ้นกับ FBA | ขึ้นกับ FBA | ขึ้นกับ FBA (51% ไทย) | ขึ้นกับ FBA + SET |
| ค่าใช้จ่ายจดทะเบียน | ต่ำมาก | ปานกลาง | ปานกลาง-สูง | สูง |
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่กำหนดทุนขั้นต่ำสำหรับบริษัทจำกัดทั่วไป แต่ในทางปฏิบัติ กรมพัฒนาธุรกิจการค้าแนะนำทุนจดทะเบียนที่สอดคล้องกับลักษณะธุรกิจ ธนาคารพาณิชย์มักพิจารณาทุนจดทะเบียนประกอบการพิจารณาสินเชื่อ บริษัทที่ทุนจดทะเบียนต่ำกว่าความเป็นจริงจะขาดความน่าเชื่อถือในสายตาคู่ค้า
| ประเภทธุรกิจ | ทุนขั้นต่ำ | กฎหมายที่เกี่ยวข้อง |
|---|---|---|
| นายหน้าอสังหาริมทรัพย์ (นิติบุคคล) | ตามกำหนด อสส. | พ.ร.บ.นายหน้าอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2545 |
| บริษัทหลักทรัพย์ | ตาม กลต. กำหนด | พ.ร.บ.หลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ พ.ศ. 2535 |
| สถาบันการเงิน | ตาม ธปท. กำหนด | พ.ร.บ.ธุรกิจสถาบันการเงิน พ.ศ. 2551 |
| บริษัทต่างด้าวที่ขอ BOI | ตามเงื่อนไข BOI | พ.ร.บ.ส่งเสริมการลงทุน พ.ศ. 2520 |
| ธุรกิจต่างด้าว (FBA บัญชีสอง/สาม) | ไม่น้อยกว่า 3 ล้านบาท | พ.ร.บ.ธุรกิจต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 14 |
กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (Department of Business Development — DBD) เป็นหน่วยงานหลักในการจดทะเบียนนิติบุคคลทุกประเภท ขั้นตอนการจดทะเบียนบริษัทจำกัดมี 5 ขั้นตอนหลักดังนี้
พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 (Foreign Business Act — FBA) กำหนดข้อจำกัดธุรกิจที่คนต่างด้าวจะประกอบได้โดยแบ่งเป็น 3 บัญชี
| บัญชี | ลักษณะ | ตัวอย่างธุรกิจ | การขอใบอนุญาต |
|---|---|---|---|
| บัญชีหนึ่ง | ห้ามประกอบโดยเด็ดขาด | สื่อ, กรรมสิทธิ์ที่ดิน, ป่าไม้ | ไม่ได้เลย |
| บัญชีสอง | เกี่ยวกับความมั่นคงและวัฒนธรรม | ผลิตอาวุธ, ขนส่งทางอากาศ, ค้าปลีก (บางส่วน) | ต้องขออนุญาตคณะรัฐมนตรี |
| บัญชีสาม | คนไทยยังไม่พร้อมแข่งขัน | บัญชี กฎหมาย สถาปัตยกรรม โฆษณา ค้าปลีกทั่วไป | ขออนุญาต อธิบดี DBD |
หากธุรกิจอยู่ในบัญชีท้าย FBA คนต่างด้าวต้องถือหุ้นไม่เกิน 49% และคนไทยต้องถือหุ้นไม่น้อยกว่า 51% ตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 4 นิยาม "คนต่างด้าว" รวมถึงบริษัทที่มีคนต่างด้าวถือหุ้นเกิน 50% ด้วย
การใช้คนไทยถือหุ้นแทน (Nominee) เพื่อหลีกเลี่ยง FBA มีความเสี่ยงสูงมาก ผิดกฎหมายตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 36 โทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 1 ล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ Option A: ขอ BOI Privilege เพื่อรับสิทธิ 100% ownership | Option B: ใช้โครงสร้าง Treaty of Amity (กรณีนักลงทุนอเมริกัน)
การจดทะเบียนทุนต่ำกว่าการดำเนินธุรกิจจริงอาจทำให้สรรพากรมองว่าเป็นการหลีกเลี่ยงภาษี และธนาคารอาจไม่อนุมัติสินเชื่อ ควรตั้งทุนให้สอดคล้องกับแผนธุรกิจจริงตั้งแต่แรก
บริษัทที่ทุนจดทะเบียนชำระแล้วไม่เกิน 5 ล้านบาท และรายได้ไม่เกิน 30 ล้านบาทต่อปี ได้รับอัตราภาษีเงินได้นิติบุคคลแบบขั้นบันไดตามประมวลรัษฎากร ดังนี้
| กำไรสุทธิ | อัตราภาษี |
|---|---|
| ไม่เกิน 300,000 บาท | ยกเว้น (0%) |
| 300,001 – 3,000,000 บาท | 15% |
| เกิน 3,000,000 บาท | 20% |
เปรียบเทียบกับบุคคลธรรมดาที่มีรายได้สุทธิเกิน 5 ล้านบาทต้องเสียภาษีในอัตรา 35% ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 48 ความแตกต่างนี้เป็นแรงจูงใจสำคัญให้ผู้ประกอบการที่มีรายได้สูงเปลี่ยนเป็นนิติบุคคล
| เอกสาร | รายละเอียด |
|---|---|
| แบบ บอจ.1 | คำขอจดทะเบียนบริษัทจำกัด (จัดตั้ง) |
| แบบ บอจ.2 | รายการจดทะเบียนจัดตั้งบริษัทจำกัด |
| แบบ บอจ.3 | ข้อบังคับบริษัท (ถ้ามี) |
| แบบ ว. | รายละเอียดกรรมการ ผู้ถือหุ้น อำนาจกรรมการ |
| บัตรประชาชน/หนังสือเดินทาง | ผู้ก่อการ กรรมการ และผู้ถือหุ้นทุกคน |
| สำเนาทะเบียนบ้านที่ตั้งสำนักงาน | หรือสัญญาเช่า + ความยินยอม |
| แผนที่ตั้งสำนักงาน | ระบุถนน ซอย ใกล้เคียง |
การใช้ Virtual Office เป็นที่ตั้งสำนักงานบริษัทเป็นที่ยอมรับตามกฎหมาย ประหยัดค่าใช้จ่ายสำหรับ Startup และ SME ที่ทำงานแบบ Remote เพียงต้องมีหนังสือยินยอมจากเจ้าของสถานที่ประกอบด้วย
| สถานการณ์ | ระดับความเสี่ยงหากไม่จดทะเบียน | คำแนะนำ |
|---|---|---|
| รายได้ต่ำกว่า 1 ล้านบาท/ปี ทำคนเดียว | 🟢 ต่ำ | บุคคลธรรมดาเพียงพอ |
| รายได้ 1-3 ล้านบาท/ปี มีพนักงาน 1-5 คน | 🟡 กลาง | พิจารณาจดทะเบียน เริ่มวางแผน |
| รายได้เกิน 3 ล้านบาท/ปี หรือมีหุ้นส่วน | 🔴 สูง | ต้องจดทะเบียนทันที |
| มีนักลงทุน/หุ้นส่วนต่างชาติ | 🔴 สูง | ต้องจดทะเบียนและตรวจ FBA |
| ธุรกิจที่ต้องขอใบอนุญาตเฉพาะ | 🔴 สูง | จดทะเบียนนิติบุคคลก่อนยื่นขอใบอนุญาต |
| ประเด็น | บุคคลธรรมดา | ห้างหุ้นส่วนจำกัด | บริษัทจำกัด | บริษัทมหาชน |
|---|---|---|---|---|
| โครงสร้างการตัดสินใจ | เจ้าของตัดสินใจเดี่ยว | ผู้จัดการห้าง + หุ้นส่วน | คณะกรรมการ + ผู้ถือหุ้น | Board + ผู้ถือหุ้นสาธารณะ |
| ความโปร่งใส | ต่ำ — ไม่ต้องเปิดเผย | ปานกลาง | ปานกลาง-สูง | สูงมาก (SEC Disclosure) |
| การสืบทอดกิจการ | ยากมาก | ปานกลาง | ง่าย — โอนหุ้นได้ | ง่ายมาก — หุ้นซื้อขายได้ |
| ค่าใช้จ่ายบริหารประจำปี | ต่ำมาก | ต่ำ | ปานกลาง (CPA, DBD Filing) | สูงมาก (IR, CG, Audit) |
| ความเป็น Going Concern | สิ้นสุดเมื่อเจ้าของเสียชีวิต | อาจสิ้นสุดตามข้อตกลง | ดำเนินต่อได้โดยอิสระ | ดำเนินต่อได้โดยอิสระ |
| สิทธิ์ | ห้างหุ้นส่วนจำกัด | บริษัทจำกัด | บริษัทมหาชน |
|---|---|---|---|
| เงินปันผล | แบ่งตามสัดส่วนตามสัญญา | ตาม ปพพ. ม.1200 — ไม่เกินกำไรสุทธิ | ตาม SET/mai นโยบาย — มักกำหนด payout ratio |
| สิทธิ์ออกเสียง | ตามข้อตกลง | 1 หุ้น 1 เสียง ตาม ปพพ. ม.1175 | 1 หุ้น 1 เสียง + CG Code |
| สิทธิ์โอน/ขาย | ตามข้อตกลงหุ้นส่วน | ตาม ปพพ. ม.1129 + ข้อบังคับ | ซื้อขายในตลาดหลักทรัพย์ได้ทันที |
| สิทธิ์ตรวจสอบบัญชี | ตามกฎหมาย | ตาม ปพพ. ม.1207 | เข้มข้นกว่า — Annual Report + 56-1 |
นักลงทุนต่างชาติที่ต้องการประกอบธุรกิจในไทยมีสองเส้นทางหลัก ระหว่างการขออนุญาตตาม FBA กับการขอรับการส่งเสริมจาก BOI ซึ่งมีนัยทางกฎหมายและธุรกิจที่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ
| ประเด็น | FBA (ขอใบอนุญาต) | BOI (ขอรับส่งเสริม) |
|---|---|---|
| สิทธิ์ถือหุ้น | บัญชีสอง/สาม: ต้องถือหุ้นไม่เกิน 49% (คนต่างชาติ) เว้นแต่ได้รับอนุมัติพิเศษ | ถือหุ้น 100% ได้ แม้อยู่ใน FBA บัญชีสาม ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมการลงทุน พ.ศ. 2520 |
| สิทธิประโยชน์ภาษี | ไม่มีสิทธิประโยชน์ภาษีพิเศษ เสีย CIT ปกติ 20% | ยกเว้น CIT สูงสุด 8 ปี + ลดหย่อน 50% อีก 5 ปี ยกเว้นอากรขาเข้าเครื่องจักรและวัตถุดิบ |
| ที่ดิน | บริษัทต่างชาติยังมีข้อจำกัดในการครองที่ดิน | BOI Projects ได้รับสิทธิ์ถือครองที่ดินสำหรับโครงการ |
| เวลาอนุมัติ | บัญชีสาม: 60–90 วัน / บัญชีสอง: ต้องเข้า ครม. | 40–60 วันทำการ |
| ข้อจำกัด | เฉพาะธุรกิจในบัญชี FBA เท่านั้น | กิจการต้องเข้าข่ายที่ BOI ส่งเสริม — ต้องลงทุนตามเงื่อนไข |
| เหมาะกับ | ธุรกิจที่ไม่เข้าข่าย BOI แต่ต้องการเปิดกิจการโดยเร็ว | การลงทุนขนาดกลาง-ใหญ่ที่ต้องการสิทธิประโยชน์ระยะยาว |
การตั้งทุนจดทะเบียนให้เหมาะสมตั้งแต่แรกเป็นสิ่งสำคัญ เพราะการเพิ่มทุนในภายหลังต้องผ่านกระบวนการประชุมผู้ถือหุ้นและจดทะเบียนใหม่ ซึ่งมีต้นทุนและเวลา ปัจจัยที่ต้องพิจารณาในการกำหนดทุนจดทะเบียน ได้แก่
| ประเภทหุ้น | ลักษณะ | ใช้เมื่อ |
|---|---|---|
| หุ้นสามัญ (Ordinary Shares) | สิทธิ์ออกเสียงปกติ 1 หุ้น 1 เสียง รับเงินปันผลหลังเจ้าหนี้และหุ้นบุริมสิทธิ | พื้นฐานทุกบริษัท |
| หุ้นบุริมสิทธิ (Preferred Shares) | ได้รับเงินปันผลก่อน อาจมีสิทธิ์ออกเสียงจำกัด ออกตาม ปพพ. ม.1108(5) | รับนักลงทุน VC / Angel |
| หุ้นทองคำ (Golden Share) | สิทธิ์ Veto พิเศษในบางเรื่อง — ต้องกำหนดในข้อบังคับอย่างชัดเจน | ผู้ก่อตั้งต้องการรักษาอำนาจบริหาร |
| รูปแบบ | ภาษีที่ต้องจ่าย | ภาษีโดยประมาณ | อัตราภาษีที่แท้จริง |
|---|---|---|---|
| บุคคลธรรมดา | อัตราก้าวหน้า ตามประมวลรัษฎากร ม.48 (รายได้สุทธิ 5 ล้าน = 35% สำหรับส่วนเกิน 5 ล้าน) | ประมาณ 1.1–1.5 ล้านบาท | 22–30% |
| ห้างหุ้นส่วนจำกัด | อัตราคงที่ 20% (นิติบุคคล) | ประมาณ 1 ล้านบาท | 20% |
| บริษัทจำกัด (SME) | 0% (ส่วนแรก 300,000 บาท) + 15% + 20% — ตาม SME Rate | ประมาณ 700,000–800,000 บาท | 14–16% |
นอกจากภาษีเงินได้แล้ว บริษัทที่มีรายได้เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปียังมีภาระ VAT 7% ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 77/2 ซึ่งในทางปฏิบัติ VAT ที่เก็บจากลูกค้าสามารถหักกลบกับ Input Tax ที่จ่ายให้ผู้ขายได้ ทำให้ภาระ VAT สุทธิขึ้นอยู่กับ Margin ของธุรกิจ
สำหรับผู้ประกอบการที่มีกิจการหลายสาย การตั้ง Holding Company เพื่อถือหุ้นในบริษัทลูกแต่ละแห่ง สามารถวางแผนภาษีเงินปันผลระหว่างนิติบุคคลได้อย่างมีประสิทธิภาพ เนื่องจากเงินปันผลที่บริษัทแม่ไทยได้รับจากบริษัทลูกไทยอาจได้รับยกเว้นภาษีตามเงื่อนไขที่กำหนดในประมวลรัษฎากร มาตรา 65 ทวิ (10)
| กิจกรรม | กำหนดเวลา | หน่วยงาน | บทลงโทษหากไม่ปฏิบัติ |
|---|---|---|---|
| ประชุมสามัญผู้ถือหุ้นประจำปี (AGM) | ภายใน 4 เดือนนับแต่สิ้นรอบปีบัญชี ตาม ปพพ. ม.1171 | ผู้ถือหุ้น/กรรมการ | กรรมการอาจถูกปรับ + บริษัทขาดความน่าเชื่อถือ |
| ยื่นงบการเงินต่อ DBD | ภายใน 1 เดือนนับแต่วันประชุม AGM (ไม่เกิน 5 เดือนหลังสิ้นรอบ) | กรมพัฒนาธุรกิจการค้า | ปรับไม่เกิน 50,000 บาท + ค่าปรับรายวัน |
| ยื่น ภงด.50 (ภาษีเงินได้นิติบุคคล) | ภายใน 150 วันนับแต่วันสิ้นรอบปีบัญชี | กรมสรรพากร | เสียเบี้ยปรับ 1.5% ต่อเดือน + ค่าปรับ |
| ยื่น ภงด.51 (ประมาณการภาษีกลางปี) | ภายใน 2 เดือนนับแต่วันครบ 6 เดือนของรอบบัญชี | กรมสรรพากร | เบี้ยปรับ 20% หากประมาณการต่ำกว่าจริงเกิน 25% |
| ยื่นแบบ VAT รายเดือน (ภพ.30) | ภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป | กรมสรรพากร | เบี้ยปรับ 2% ต่อเดือนของภาษีที่ค้างชำระ |
| จ่ายเงินสมทบประกันสังคม | ภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป | สำนักงานประกันสังคม | ปรับ 2% ต่อเดือน + ดอกเบี้ย |
ผู้ประกอบการหลายรายเริ่มต้นในรูปแบบที่ไม่เหมาะสม แล้วต้องใช้ต้นทุนสูงในการปรับโครงสร้างในภายหลัง ต่อไปนี้คือสถานการณ์ที่พบบ่อยและวิธีจัดการ
| สถานการณ์ | สาเหตุ | วิธีแก้ไข | ต้นทุนโดยประมาณ |
|---|---|---|---|
| บุคคลธรรมดา → บริษัทจำกัด | รายได้โต ต้องการจำกัดความรับผิด รับนักลงทุน | จดทะเบียนบริษัทใหม่ โอนทรัพย์สินและสัญญา | 50,000–200,000 บาท (ขึ้นกับขนาดธุรกิจ) |
| ห้างหุ้นส่วน → บริษัทจำกัด | ต้องการรับนักลงทุน VC หรือขอสินเชื่อ | ตั้งบริษัทจำกัดใหม่ โอนกิจการ | 100,000–500,000 บาท |
| บริษัทจำกัด → บริษัทมหาชน | เตรียม IPO หรือระดมทุนจากประชาชน | มติ 3/4 ผู้ถือหุ้น + จดทะเบียนแปลงสภาพ | 500,000–3,000,000 บาท |
| เพิ่มต่างชาติเป็นผู้ถือหุ้น | รับ Foreign Investment | ตรวจ FBA → เพิ่มทุน/โอนหุ้น → อาจต้องขอ FBL หรือ BOI | 100,000–1,000,000 บาท |
การโอนกิจการจากบุคคลธรรมดาหรือห้างหุ้นส่วนไปสู่บริษัทจำกัด มีภาระภาษีที่ต้องพิจารณา ได้แก่
กระบวนการจดทะเบียนบริษัทจำกัดในประเทศไทยมีขั้นตอนที่กำหนดไว้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1097–1099 โดยสามารถสรุปได้ดังนี้:
| ขั้นตอน | รายละเอียด | ระยะเวลา | ค่าธรรมเนียม |
|---|---|---|---|
| 1. จองชื่อบริษัท | ยื่นคำขอจองชื่อผ่านระบบ DBD e-Registration ตรวจสอบว่าชื่อไม่ซ้ำหรือคล้ายกับบริษัทอื่น | 1–3 วันทำการ | ฟรี |
| 2. จัดทำหนังสือบริคณห์สนธิ | กำหนดวัตถุประสงค์บริษัท ทุนจดทะเบียน และผู้เริ่มก่อการอย่างน้อย 2 คน (ปพพ. ม.1097) | 1–2 วันทำการ | ตามทุน |
| 3. ประชุมจัดตั้ง | ผู้เริ่มก่อการทุกคนต้องเข้าร่วม กำหนดข้อบังคับ แต่งตั้งกรรมการและผู้สอบบัญชี | 1 วัน | — |
| 4. ชำระค่าหุ้น | ต้องชำระอย่างน้อย 25% ของมูลค่าหุ้น ณ วันจดทะเบียน (ปพพ. ม.1119) | ก่อนจดทะเบียน | — |
| 5. จดทะเบียนบริษัท | ยื่นเอกสารต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) ภายใน 3 เดือนนับจากวันประชุมจัดตั้ง | 1 วันทำการ (ออนไลน์) | 500–25,000 บาท |
| 6. ขอเลข VAT (ถ้าจำเป็น) | รายได้เกิน 1.8 ล้านบาท/ปี ต้องจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม ยื่นภายใน 30 วัน (ประมวลรัษฎากร ม.85) | 1–3 วันทำการ | ฟรี |
| 7. เปิดบัญชีธนาคาร | ใช้หนังสือรับรองบริษัทและรายชื่อกรรมการผู้มีอำนาจ | 1 วัน | ขึ้นอยู่กับธนาคาร |
| 8. ขึ้นทะเบียนประกันสังคม | ภายใน 30 วันหลังมีลูกจ้าง (พ.ร.บ.ประกันสังคม พ.ศ.2533 ม.34) | 1–2 วันทำการ | ฟรี |
เมื่อบริษัทมีผู้ถือหุ้นต่างชาติ ต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดเพิ่มเติมดังนี้:
| สัดส่วนหุ้นต่างชาติ | ข้อกำหนด | กฎหมายที่เกี่ยวข้อง |
|---|---|---|
| ต่ำกว่า 50% | ไม่จำเป็นต้องขอ Foreign Business License (FBL) สำหรับธุรกิจทั่วไป | พ.ร.บ.ประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ.2542 |
| 50% ขึ้นไป | ถือว่าเป็น "คนต่างด้าว" ตามกฎหมาย — ต้องตรวจสอบว่าธุรกิจอยู่ใน FBA บัญชี 1, 2, หรือ 3 หรือไม่ | FBA ม.4, ม.16 |
| ใดก็ตามที่มี BOI Promotion | BOI อาจอนุญาต 100% ต่างชาติในธุรกิจที่ได้รับส่งเสริม | พ.ร.บ.ส่งเสริมการลงทุน พ.ศ.2520 ม.27 |
| สัญชาติอเมริกัน | Treaty of Amity — อนุญาต 100% ต่างชาติสำหรับธุรกิจส่วนใหญ่ (ยกเว้น 7 ประเภท) | Treaty of Amity 1966 |
ข้อบังคับบริษัทเป็นเอกสารสาธารณะที่มีผลบังคับต่อทุกฝ่าย รวมถึงผู้ถือหุ้นรายใหม่ที่เข้ามาในภายหลัง ควรกำหนดข้อสำคัญดังต่อไปนี้ตั้งแต่เริ่มจัดตั้ง:
ค่าธรรมเนียมจดทะเบียนบริษัทคำนวณตามทุนจดทะเบียน กรมพัฒนาธุรกิจการค้ากำหนดอัตราดังนี้:
การเปลี่ยนจากบุคคลธรรมดาเป็นนิติบุคคลคือจุดเปลี่ยนสำคัญของธุรกิจ ไม่ใช่แค่เรื่องภาษี แต่เป็นเรื่องการจำกัดความเสี่ยง สร้างความน่าเชื่อถือ และเปิดประตูสู่โอกาสใหม่ในการระดมทุนและขยายกิจการ การเลือกรูปแบบที่ถูกต้องตั้งแต่ต้น โดยคำนึงถึงโครงสร้างทุน ข้อจำกัด FBA และเป้าหมายระยะยาว จะช่วยประหยัดเวลาและต้นทุนในการปรับโครงสร้างภายหลัง การปรึกษาทนายความและนักบัญชีในขั้นตอนนี้เป็นการลงทุนที่คุ้มค่าที่สุดอย่างหนึ่งสำหรับผู้ประกอบการ
Disclaimer: บทความนี้จัดทำเพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการและให้ความรู้ทั่วไปเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะราย ผู้อ่านควรปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายก่อนตัดสินใจดำเนินการใด ๆ