ธันย์ธรณ์เทพ แย้มอุทัย, Ph.D. | LAS Legal | 3 เมษายน 2569
เมื่อข้อพิพาททางธุรกิจเกิดขึ้น คุณมีทางเลือก — แต่ทางเลือกนั้นต้องตัดสินใจตั้งแต่ตอนร่างสัญญา การเลือกระหว่างการฟ้องคดีต่อศาล (Litigation) กับการใช้อนุญาโตตุลาการ (Arbitration) มีผลต่อค่าใช้จ่าย ระยะเวลา ความลับ และผลลัพธ์สุดท้ายอย่างมาก
พระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2545 เป็นกฎหมายหลักที่กำกับดูแลกระบวนการอนุญาโตตุลาการในประเทศไทย โดยกำหนดให้สัญญาอนุญาโตตุลาการต้องทำเป็นหนังสือ คู่สัญญาที่ตกลงระงับข้อพิพาทโดยอนุญาโตตุลาการจะฟ้องคดีต่อศาลไม่ได้ ศาลจะสั่งจำหน่ายคดีเมื่อคู่สัญญาอีกฝ่ายร้องขอ
| ประเด็น | ศาล (Litigation) | อนุญาโตตุลาการ (Arbitration) |
|---|---|---|
| ความเป็นส่วนตัว | เปิดเผย — คดีเป็นสาธารณะ | ปิดลับ — กระบวนการและคำชี้ขาดเป็นความลับ |
| ระยะเวลา | 1-5 ปี (3 ศาล) อาจนานกว่า | 6-18 เดือน โดยทั่วไป |
| ค่าใช้จ่าย | ค่าธรรมเนียมศาลต่ำ แต่ค่าทนายอาจสูงจากระยะเวลานาน | ค่าอนุญาโตตุลาการสูงกว่า แต่รวมแล้วอาจถูกกว่าเพราะจบเร็ว |
| การอุทธรณ์ | อุทธรณ์ได้ ฎีกาได้ (3 ชั้นศาล) | อุทธรณ์ไม่ได้โดยหลัก — ยกเลิกได้เฉพาะเหตุจำกัดตามกฎหมาย |
| การเลือกผู้ตัดสิน | เลือกไม่ได้ — ศาลมอบหมาย | คู่สัญญาเลือกอนุญาโตตุลาการได้เอง |
| ความเชี่ยวชาญ | ผู้พิพากษาเป็นนักกฎหมายทั่วไป | เลือกผู้เชี่ยวชาญเฉพาะสาขาได้ |
| การบังคับคดี | บังคับได้ในไทย ต่างประเทศยาก | บังคับข้ามประเทศได้ตามอนุสัญญานิวยอร์ก |
| ความยืดหยุ่น | ตามกฎหมายวิธีพิจารณาความ | กำหนดกระบวนการได้ตามตกลง |
สถาบันอนุญาโตตุลาการ (Thailand Arbitration Center: THAC) เป็นสถาบันอนุญาโตตุลาการแห่งชาติ จัดตั้งตามพระราชบัญญัติสถาบันอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2550 มีข้อบังคับว่าด้วยอนุญาโตตุลาการที่ทันสมัย รวมถึงกฎว่าด้วยอนุญาโตตุลาการแบบเร่งรัด (Fast Track) สำหรับข้อพิพาทมูลค่าไม่สูง
การเลือกวิธีระงับข้อพิพาทเป็นการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ที่ต้องทำตั้งแต่ตอนร่างสัญญา ไม่ใช่เมื่อเกิดปัญหาแล้ว ทั้ง Arbitration และ Litigation ต่างมีข้อดีข้อเสีย การเลือกให้เหมาะกับลักษณะธุรกิจและความสัมพันธ์กับคู่สัญญาจะช่วยลดค่าใช้จ่ายและเวลาในการแก้ไขข้อพิพาท
Disclaimer: บทความนี้จัดทำเพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการและให้ความรู้ทั่วไปเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะราย ผู้อ่านควรปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายก่อนตัดสินใจดำเนินการใด ๆ