ตรวจสอบสถานะใบอนุญาตประกอบธุรกิจและกฎหมายเฉพาะทาง (Regulatory & Licensing Due Diligence)

คำตอบสั้น — Quick Answer / TL;DR

ในการเข้าซื้อกิจการหรือควบรวมธุรกิจ (M&A) ความเสี่ยงที่อาจทำให้การดำเนินงานต้องหยุดชะงักในทันทีคือ "ความไม่สมบูรณ์ของใบอนุญาตประกอบธุรกิจ" (Regulatory Non-Compliance) การทำ Licensing Due Diligence ต้องเจาะลึก 3 มิติสำคัญ: (1) ใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (ร.ง.4): ตาม พ.ร.บ.โรงงาน พ.ศ. 2535 (แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2562) โรงงานจำพวกที่ 3 ต้องได้รับใบอนุญาตก่อนเริ่มประกอบกิจการ และการขยายโรงงานจำพวกที่ 3 ต้องได้รับใบอนุญาตก่อนดำเนินการตามพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 12 และมาตรา 18 และการย้ายสถานที่ต้องเป็นไปตามที่พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 27 กำหนด ผู้ฝ่าฝืนมีความผิดทางอาญา (พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 50 และมาตรา 52) (2) รายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA): กิจการบางประเภทตาม พ.ร.บ.ส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 ต้องได้รับความเห็นชอบ EIA ก่อนได้รับอนุญาตก่อสร้าง (พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 มาตรา 50 และมาตรา 48 ซึ่งให้อำนาจประกาศกำหนดประเภทและขนาดโครงการที่ต้องจัดทำรายงาน) หากละเลย ใบอนุญาตที่ออกโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายอาจถูกศาลปกครองเพิกถอนได้ตามอำนาจของศาลปกครอง [ต้องยืนยันมาตรา] และ (3) ใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว (FBL): ตาม พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ธุรกิจตามบัญชีสาม หากมีต่างด้าวถือหุ้นตั้งแต่ 50% ขึ้นไป (โดยการพิจารณาความเป็นคนต่างด้าวตามมาตรา 4 ดูทั้งสัดส่วนหุ้น มูลค่าการลงทุน และตัวผู้ถือหุ้นชั้นบนสุด) ต้องได้รับ FBL ก่อนเริ่มประกอบการ มิฉะนั้นมีโทษตามมาตรา 37 คือ จำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงหนึ่งล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และให้ศาลสั่งเลิกการประกอบธุรกิจ หรือเลิกกิจการ หรือสั่งเลิกการเป็นผู้ถือหุ้นหรือหุ้นส่วน หากฝ่าฝืนไม่ปฏิบัติตามคำสั่งศาลต้องระวางโทษปรับวันละหนึ่งหมื่นบาทถึงห้าหมื่นบาทตลอดเวลาที่ยังฝ่าฝืนอยู่ ทั้งนี้ มาตรา 8 อยู่ภายใต้บังคับมาตรา 6 มาตรา 7 มาตรา 10 และมาตรา 12 คนต่างด้าวที่ประกอบธุรกิจโดยสนธิสัญญาที่ประเทศไทยเป็นภาคีได้รับยกเว้นตามเงื่อนไขของสนธิสัญญานั้น

สถานการณ์ที่ผู้ประกอบการมักพบจริง

เหตุการณ์: กองทุน Private Equity ตกลงเข้าซื้อหุ้น 100% ในโรงงานแปรรูปอาหารมูลค่า 200 ล้านบาท โดยตรวจดูงบการเงินและเห็นโรงงานเปิดดำเนินการผลิตอยู่ตามปกติ
ความเข้าใจผิด: เชื่อว่าโรงงานเปิดดำเนินการมานานหลายปี ย่อมมีใบอนุญาตถูกต้องครบถ้วนแล้ว
จุดพลิก: หลังปิดดีล 2 เดือน เจ้าหน้าที่กรมโรงงานอุตสาหกรรมเข้าตรวจและพบว่า โรงงานได้ทำการติดตั้งเครื่องจักรเพิ่มขึ้นจากเดิม 500 แรงม้า เป็น 2,000 แรงม้า โดยไม่ได้ยื่นขออนุญาตขยายโรงงานตามพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 18 เจ้าพนักงานจึงมีคำสั่ง ระงับการประกอบกิจการทั้งหมด และส่งเรื่องดำเนินคดีอาญา ทำให้โรงงานต้องหยุดส่งออกสินค้าและสูญเสียลูกค้ารายใหญ่ทั้งหมด
สิ่งที่ได้จากบทความ: แผนผังตรวจสอบใบอนุญาตโรงงาน (ร.ง.2 กับ ร.ง.4), ขั้นตอนตรวจสอบรายงาน EIA, เช็กลิสต์การตรวจธุรกิจของคนต่างด้าวตามบัญชีสาม, การโอนใบอนุญาตในดีล Asset Sale กับ Share Sale, และข้อสัญญา Indemnity ดักความเสี่ยงทางปกครอง

ความสำคัญของ Regulatory Due Diligence

ในการประเมินมูลค่ากิจการ (Valuation) กระแสเงินสดในอนาคต (DCF) จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อ "ธุรกิจยังคงสามารถดำเนินกิจการได้อย่างถูกกฎหมาย" หากใบอนุญาตสำคัญขาดอายุ ถูกพักใช้ หรือออกให้โดยมิชอบ มูลค่าของกิจการอาจกลายเป็นศูนย์ทันที การตรวจ Due Diligence ด้านกฎหมายเฉพาะทางจึงเป็นด่านตรวจความอยู่รอดของธุรกิจ (Operational Survival Gate)

ผลกระทบเชิงธุรกิจ Business Consequences

Money (ค่าปรับและการสั่งหยุดผลิต): การประกอบกิจการโรงงานจำพวกที่ 3 โดยไม่ได้รับอนุญาต มีโทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี ปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 50) และหากยังประกอบกิจการต่อไปในระหว่างที่มีคำสั่งให้หยุดประกอบกิจการหรือภายหลังที่มีคำสั่งให้ปิดโรงงาน ต้องปรับอีกวันละ 5,000 บาทจนกว่าจะหยุดประกอบกิจการ (พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 55)
Control (การเพิกถอนใบอนุญาตโดยศาลปกครอง): หากโครงการใดต้องทำ EIA แต่ได้รับใบอนุญาตก่อสร้างหรือเปิดใช้อาคารไปก่อนโดยข้ามขั้นตอน ผู้ได้รับความเดือดร้อนหรือเสียหายจากใบอนุญาตที่ออกโดยฝ่าฝืนกฎหมายอาจฟ้องขอให้ศาลปกครองเพิกถอนใบอนุญาตภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด และศาลอาจสั่งคุ้มครองชั่วคราวได้ตามดุลพินิจ [ต้องยืนยันมาตรา]
Evidence/Timing: ตามมาตรา 17 แห่ง พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 อธิบดีต้องพิจารณาคำขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว (FBL) สำหรับธุรกิจตามบัญชีสามให้แล้วเสร็จภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ยื่นคำขอ และออกใบอนุญาตภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่อนุญาต ในทางปฏิบัติอาจใช้เวลานานกว่านี้ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] หากโครงสร้างผู้ถือหุ้นหลังการเข้าซื้อ (M&A) ทำให้ธุรกิจกลายเป็นคนต่างด้าวโดยยังมิได้รับใบอนุญาต การประกอบธุรกิจต่อไปเป็นการฝ่าฝืนมาตรา 8 และมีโทษตามมาตรา 37 จึงควรกำหนดการได้รับใบอนุญาตเป็นเงื่อนไขบังคับก่อนการปิดดีล

กรอบกฎหมายและ Claim Ledger Legal Framework

Claim ID	ข้อความทางกฎหมายที่ยืนยัน	ฐานกฎหมายปฐมภูมิ	ตำแหน่งในแหล่ง	สถานะ
C-CC-09-01	ผู้ใดจะประกอบกิจการโรงงานจำพวกที่ 3 ต้องได้รับใบอนุญาตจากผู้อนุญาต และต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดในกฎกระทรวง	พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 (แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2562) มาตรา 12	หมวด 1 การประกอบกิจการโรงงาน	แก้ไขแล้ว — LAS Audit
C-CC-09-02	การขยายโรงงานจำพวกที่ 3 จะกระทำได้ต่อเมื่อได้รับใบอนุญาตจากผู้อนุญาต	พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 18	หมวด 1 การประกอบกิจการโรงงาน	แก้ไขแล้ว — LAS Audit
C-CC-09-03	โครงการหรือกิจการที่ต้องจัดทำรายงาน EIA จะได้รับอนุมัติหรืออนุญาตให้ก่อสร้างหรือดำเนินกิจการมิได้ จนกว่าจะผ่านความเห็นชอบรายงาน EIA	พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 มาตรา 48 และมาตรา 50	หมวด 3 การคุ้มครองสิ่งแวดล้อม ส่วนที่ 4 การจัดทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม	แก้ไขแล้ว — LAS Audit
C-CC-09-04	ภายใต้บังคับมาตรา 6 มาตรา 7 มาตรา 10 และมาตรา 12 คนต่างด้าวจะประกอบธุรกิจตามบัญชีสามไม่ได้ เว้นแต่จะได้รับอนุญาตจากอธิบดีกรมพัฒนาธุรกิจการค้าโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการ	พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 8 (3) และมาตรา 17	หมวด 1 การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว	แก้ไขแล้ว — LAS Audit
C-CC-09-05	คนต่างด้าวผู้ใดประกอบธุรกิจโดยไม่ได้รับใบอนุญาตตามมาตรา 8 ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงหนึ่งล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และให้ศาลสั่งเลิกการประกอบธุรกิจ หรือเลิกกิจการ หรือสั่งเลิกการเป็นผู้ถือหุ้นหรือหุ้นส่วน หากฝ่าฝืนไม่ปฏิบัติตามคำสั่งศาลต้องระวางโทษปรับวันละหนึ่งหมื่นบาทถึงห้าหมื่นบาทตลอดเวลาที่ยังฝ่าฝืนอยู่	พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 37	หมวด 5 บทกำหนดโทษ	แก้ไขแล้ว — LAS Audit

3 แกนหลักในการสแกนใบอนุญาต

1. Factory & Machinery (โรงงานและเครื่องจักร): ตรวจสอบขนาดแรงม้าเครื่องจักร จำนวนคนงาน เทียบกับใบอนุญาต ร.ง.4 ฉบับล่าสุด ว่ามีการต่อเติมอาคารโรงงานหรือขยายเครื่องจักรเกิน 50% หรือไม่
2. Environmental & Safety (สิ่งแวดล้อมและความปลอดภัย): ตรวจรายงานผลการปฏิบัติตามมาตรการสิ่งแวดล้อม (Monitoring Report), ใบอนุญาตระบายน้ำเสีย, ใบอนุญาตครอบครองวัตถุอันตราย (วอ.3), และระบบบำบัดมลพิษอากาศ
3. Foreign Ownership & Sectoral Licenses (ต่างด้าวและใบอนุญาตเฉพาะกลุ่ม): ตรวจสอบสัดส่วนผู้ถือหุ้นต่างด้าวตาม พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542, ใบอนุญาตประกอบธุรกิจโทรคมนาคม (กสทช.), ใบอนุญาตนำเข้า/ส่งออกอาหารและยา (อย.), และสิทธิประโยชน์ BOI

ตารางเปรียบเทียบการโอนใบอนุญาต: Share Sale กับ Asset Sale

มิติการพิจารณา	การซื้อหุ้น (Share Acquisition)	การซื้อทรัพย์สินและโรงงาน (Asset Acquisition)
สถานะของนิติบุคคลผู้ถือใบอนุญาต	นิติบุคคลเดิมยังคงเป็นเจ้าของใบอนุญาตตามเดิม	ต้องโอนใบอนุญาตไปยังนิติบุคคลใหม่ของผู้ซื้อ
ความยุ่งยากในการโอนใบอนุญาต	ต่ำ ส่วนใหญ่ไม่ต้องขอใหม่ เพียงแต่แจ้งเปลี่ยนแปลงกรรมการ/ผู้ถือหุ้น	สูงมาก ใบอนุญาตส่วนใหญ่เป็นสิทธิเฉพาะตัว ต้องยื่นขอโอนหรือขอรับใบอนุญาตใหม่ทั้งหมด
ความเสี่ยงเรื่องใบอนุญาตโรงงาน (ร.ง.4)	บริษัทเป้าหมายยังคงต้องรับผิดทางอาญาและทางปกครองจากความบกพร่องเดิมของโรงงาน ผู้ซื้อหุ้นไม่ต้องรับผิดโดยตรง แต่ได้รับผลกระทบต่อมูลค่าหุ้น (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1015 และมาตรา 1096)	ต้องยื่นคำขอรับโอนใบอนุญาต ร.ง.4 ตามพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 21 ภายใน 30 วัน
ความเสี่ยงเรื่องสิทธิประโยชน์ BOI	สิทธิประโยชน์ยังคงอยู่กับบริษัทเดิม แต่ต้องตรวจเงื่อนไขในบัตรส่งเสริม เช่น สัญชาติและจำนวนผู้ถือหุ้น (พ.ร.บ.ส่งเสริมการลงทุน พ.ศ. 2520 มาตรา 20 (2)) ว่าการเปลี่ยนผู้ถือหุ้นฝ่าฝืนเงื่อนไขหรือไม่	ผู้รับโอนที่ประสงค์จะรับช่วงดำเนินกิจการต้องยื่นคำขอรับการส่งเสริมภายในสามเดือนนับแต่วันโอนกิจการ (พ.ร.บ.ส่งเสริมการลงทุน พ.ศ. 2520 มาตรา 56) คณะกรรมการอาจออกบัตรให้ได้สิทธิเท่าที่เหลืออยู่ หรือสั่งเพิกถอนสิทธิและประโยชน์ทั้งหมด

LAS Practice Note — การตรวจเงื่อนไขแนบท้ายใบอนุญาต (Conditions Precedent to Operating)

ข้อผิดพลาดที่ร้ายแรงที่สุดคือการดูเพียง "หน้าแรกของใบอนุญาต" ว่ายังไม่หมดอายุ แต่ ละเลยการอ่านเงื่อนไขสลักหลังหรือเงื่อนไขแนบท้ายใบอนุญาต ใบอนุญาต ร.ง.4 และรายงาน EIA มักมีเงื่อนไขบังคับ เช่น "ต้องติดตั้งระบบตรวจวัดคุณภาพอากาศแบบออนไลน์ (CEMS) ภายใน 180 วัน" หรือ "ต้องสร้างกำแพงกั้นเสียงความสูง 6 เมตร" หากบริษัทเป้าหมายไม่เคยปฏิบัติตามเงื่อนไขเหล่านี้ เจ้าพนักงานอาจสั่งพักใช้หรือเพิกถอนใบอนุญาตได้ตามเงื่อนไขและขั้นตอนของกฎหมายที่เกี่ยวข้อง [ต้องยืนยันมาตรา] ผู้ซื้อต้องส่งทีมวิศวกรเข้าตรวจหน้างานจริงคู่กับทนายความเสมอ

ข้อต่อสู้ของหน่วยงานรัฐกับผู้ประกอบการที่เข้าซื้อกิจการ Devil's Advocate

ข้ออ้างของผู้ซื้อกิจการรายใหม่	ข้อโต้แย้งของเจ้าพนักงานรัฐ / ชุมชน	หลักเกณฑ์ทางกฎหมายที่ชี้ขาด
ตนเป็นผู้ซื้อหุ้นรายใหม่ เพิ่งเข้ามาบริหาร ไม่เคยทราบความผิดเรื่องการขยายโรงงานในอดีต	บริษัทนิติบุคคลเป็นผู้กระทำความผิด การเปลี่ยนผู้ถือหุ้นไม่ทำให้ความรับผิดทางอาญาและปกครองของบริษัทระงับไป	หลักนิติบุคคลแยกต่างหากตาม ป.พ.พ. มาตรา 1015 และ พ.ร.บ.โรงงาน พ.ศ. 2535
โครงการได้รับใบอนุญาตก่อสร้างจาก อบต. ถูกต้องแล้ว ย่อมเปิดดำเนินกิจการได้	ใบอนุญาตก่อสร้างออกโดยฝ่าฝืน พ.ร.บ.ส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 เพราะมิได้ผ่านความเห็นชอบ EIA ก่อน จึงเป็นคำสั่งทางปกครองที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย	พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 มาตรา 50 ทั้งนี้ ใบอนุญาตที่ออกโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายอาจถูกศาลปกครองเพิกถอนได้ตามอำนาจของศาลปกครอง [ต้องยืนยันมาตรา] บทความนี้ไม่อ้างแนวคำพิพากษาในประเด็นดังกล่าว
บริษัทมีผู้ถือหุ้นไทย 51% ถือเป็นบริษัทไทย ไม่ต้องขอใบอนุญาตต่างด้าว FBL	หากผู้ถือหุ้นไทยเป็นเพียงตัวแทนอำพราง (Nominee) โดยเงินลงทุนและอำนาจควบคุมมาจากต่างด้าว 100% ถือเป็นความผิดตามมาตรา 36 พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542	พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 36

ตัวอย่างสถานการณ์จำลอง Worked Example

ข้อเท็จจริงสมมติ: กองทุนร่วมลงทุน (กองทุน A) ซึ่งจดทะเบียนในต่างประเทศ ต้องการซื้อหุ้น 60% ใน บริษัท B จำกัด (บริษัทเป้าหมาย) ซึ่งประกอบกิจการโรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ ทีม Due Diligence ตรวจสอบพบว่า:

โรงไฟฟ้าตั้งอยู่ในเขตผังเมืองรวมที่ห้ามสร้างโรงงานอุตสาหกรรม แต่ได้รับใบอนุญาต ร.ง.4 มาก่อนการประกาศผังเมือง
ใบอนุญาตประกอบกิจการไฟฟ้าตามกฎหมายว่าด้วยการประกอบกิจการพลังงาน (ถ้าโรงไฟฟ้ามีขนาดที่ต้องขอใบอนุญาต) [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] จะหมดอายุภายในอีก 6 เดือน และยังไม่ได้ยื่นคำขอต่ออายุ
กองทุน A จดทะเบียนในต่างประเทศจึงเป็นคนต่างด้าวตามมาตรา 4 (2) และการเข้าถือหุ้น 60% จะทำให้บริษัทเป้าหมายกลายเป็น "คนต่างด้าว" ตามมาตรา 4 (3) (ก) ซึ่งหากกิจการผลิตและจำหน่ายไฟฟ้าของบริษัทเป้าหมายเป็นธุรกิจบริการตามบัญชีสาม (21) ท้ายพระราชบัญญัติ คือ "การทำธุรกิจบริการอื่น ยกเว้นธุรกิจบริการที่กำหนดในกฎกระทรวง" และไม่อยู่ในข้อยกเว้นตามกฎกระทรวง (ต้องตรวจกฎกระทรวงที่ออกตามบัญชีสาม (21) และแนวปฏิบัติของกรมพัฒนาธุรกิจการค้าว่ากิจการผลิตไฟฟ้าเป็นธุรกิจบริการหรือไม่) [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] บริษัทเป้าหมายจึงต้องได้รับใบอนุญาต FBL ตามมาตรา 17 หรือหนังสือรับรองตามมาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ซึ่งออกโดยอาศัยบัตรส่งเสริมการลงทุน

การบริหารความเสี่ยง: (1) กำหนดให้บริษัทเป้าหมายยื่นคำขอต่ออายุใบอนุญาตประกอบกิจการไฟฟ้าดังกล่าวให้แล้วเสร็จเป็น Condition Precedent (หลักเกณฑ์การต่ออายุและการยกเว้นสำหรับกำลังผลิตขนาดเล็กต้องตรวจตามกฎหมายลำดับรองที่ออกตามพระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ. 2550 มาตรา 47 และมาตรา 54), (2) วางโครงสร้างขอรับการส่งเสริมการลงทุนจาก BOI แล้วแจ้งต่ออธิบดีกรมพัฒนาธุรกิจการค้าเพื่อขอหนังสือรับรองตามมาตรา 12 แห่ง พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ซึ่งจะได้รับยกเว้นจากการบังคับใช้พระราชบัญญัติดังกล่าว เว้นแต่มาตรา 21 มาตรา 22 มาตรา 39 มาตรา 40 และมาตรา 42 โดยไม่ต้องยื่นขอ FBL ทั่วไป ทั้งนี้ มาตรา 12 ใช้เฉพาะธุรกิจตามบัญชีสองหรือบัญชีสามเท่านั้น, และ (3) กำหนดข้อตกลงชดใช้เฉพาะเรื่อง (Specific Indemnity) และเงื่อนไขปรับราคาสำหรับความเสี่ยงเรื่องผังเมืองที่ตรวจพบ พร้อมตรวจว่าการใช้ประโยชน์ที่ดินที่ชอบด้วยกฎหมายก่อนผังเมืองบังคับใช้ยังดำเนินต่อไปได้เพียงใด (ตามกฎหมายว่าด้วยการผังเมืองฉบับที่ใช้บังคับ และบทบัญญัติว่าด้วยการใช้ประโยชน์ที่ดินที่มีอยู่ก่อนผังเมืองใช้บังคับ) [ต้องยืนยันมาตรา] ส่วนประกันภัยแบบ W&I (Warranty and Indemnity Insurance) ใช้กับความเสี่ยงที่ยังไม่ทราบเท่านั้น

ขั้นตอนการทำ Regulatory & Licensing Due Diligence Action Steps

ขั้นตอน	การดำเนินงาน	ผู้รับผิดชอบ	เอกสารผลลัพธ์	กำหนดเวลา
1	รวบรวมรายการใบอนุญาตทั้งหมดของบริษัท (Licensing Inventory)	เป้าหมาย (Target Company)	ตารางคลังใบอนุญาต พร้อมสำเนาใบอนุญาตทุกฉบับ	สัปดาห์ที่ 1
2	ตรวจสอบความถูกต้องกับหน่วยงานผู้ออกใบอนุญาต (Regulatory Verification)	ฝ่ายกฎหมายผู้ซื้อ	หนังสือยืนยันสถานะใบอนุญาตจากกรมโรงงาน / กกพ. / กรมพัฒนาธุรกิจการค้า	สัปดาห์ที่ 2-3
3	ลงพื้นที่ตรวจสอบหน้างานจริง (Site Inspection) ร่วมกับผู้เชี่ยวชาญ	วิศวกรโรงงาน และทีมทนายความ	รายงานเปรียบเทียบหน้างานจริงกับเงื่อนไขในใบอนุญาต ร.ง.4 และ EIA	สัปดาห์ที่ 3
4	ประเมินผลกระทบต่อสัญญาซื้อขายหุ้น (SPA Structuring)	M&A Legal Counsel	ยกร่างข้อกำหนด CP, Specific Indemnity, และ Price Adjustment Clauses	ก่อนลงนาม SPA

Checklist 10 จุดตรวจใบอนุญาตประกอบธุรกิจและกฎหมายเฉพาะทาง

ใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (ร.ง.4) ระบุประเภทการผลิต ขนาดแรงม้า และจำนวนคนงานตรงกับสภาพจริงในปัจจุบัน
ไม่มีประวัติการถูกเจ้าพนักงานสั่งปรับปรุงแก้ไข หรือสั่งหยุดประกอบกิจการตามพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 37 และมาตรา 39
รายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) ได้รับความเห็นชอบจาก สผ. ถูกต้อง และมีรายงาน Monitoring Report ส่งตรงเวลา
ใบอนุญาตก่อสร้าง ดัดแปลง หรือรื้อถอนอาคาร (อ.1) และใบเปิดใช้อาคาร (อ.6) [ต้องยืนยันแหล่งที่มา: ชื่อและรหัสแบบเอกสารตามกฎกระทรวงหรือแบบที่ประกาศใช้จริง] มีครบถ้วนสำหรับทุกอาคารในโครงการ
มีใบอนุญาตระบายน้ำทิ้ง ใบอนุญาตบำบัดมลพิษ และสัญญาจ้างกำจัดกากของเสียอันตรายกับบริษัทที่ได้รับอนุญาตถูกต้อง
ตรวจสอบสัดส่วนการถือหุ้นของคนต่างด้าว หากเป็นคนต่างด้าว ต้องมีใบอนุญาต FBL หรือหนังสือรับรองตามมาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ซึ่งออกโดยอาศัยบัตรส่งเสริมการลงทุน
ไม่มีการใช้นอมินีคนไทยถือหุ้นแทนคนต่างด้าวเพื่อหลีกเลี่ยงกฎหมายตามมาตรา 36 พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542
มีใบอนุญาตเฉพาะทางตามประเภทธุรกิจครบถ้วน เช่น อย., กสทช., ธปท., ก.ล.ต., หรือใบอนุญาตจำหน่ายสุรา/ยาสูบ
บัตรส่งเสริมการลงทุน (BOI) ยังคงมีผลสมบูรณ์ และบริษัทได้ปฏิบัติตามเงื่อนไขการลงทุนและระยะเวลาที่กำหนด
มีข้อสัญญา Specific Indemnity คุ้มครองผู้ซื้อจากค่าปรับหรือความเสียหายจากการกระทำผิดกฎหมายใบอนุญาตในอดีต

คำถามที่พบบ่อย Frequently Asked Questions

การซื้อที่ดินและอาคารโรงงานต่อจากผู้อื่น ต้องยื่นขอใบอนุญาต ร.ง.4 ใหม่หรือไม่?

คำตอบ: ไม่ต้องขอใหม่ทั้งหมด แต่ผู้รับโอนต้องยื่น "คำขอรับโอนใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน" ต่อผู้อนุญาตภายใน 30 วันนับแต่วันที่ได้รับโอนตามพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 21 ซึ่งบัญญัติให้ผู้รับโอนประกอบกิจการโรงงานต่อไปได้ในระหว่างรอการพิจารณาอนุญาตเมื่อได้ยื่นคำขอแล้ว

หากโรงงานทำผิดกฎหมายสิ่งแวดล้อมก่อนการเข้าซื้อกิจการ ผู้ถือหุ้นใหม่ต้องรับผิดด้วยหรือไม่?

คำตอบ: ในการซื้อหุ้น (Share Acquisition) นิติบุคคลผู้กระทำผิดยังคงเป็นบริษัทเดิม ดังนั้น บริษัทจึงยังคงต้องรับผิดเสียค่าปรับ ค่าฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม และอาจถูกสั่งหยุดประกอบการได้ ผู้ซื้อจึงต้องกำหนดข้อสัญญาให้ผู้ขายเดิมเป็นผู้ชดใช้ความเสียหาย (Indemnity) อย่างเต็มจำนวน

บริษัทที่มีสิทธิประโยชน์ BOI สามารถประกอบธุรกิจที่คนต่างด้าวถูกจำกัดได้หรือไม่?

คำตอบ: ได้ ตามมาตรา 12 แห่ง พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 เฉพาะธุรกิจตามบัญชีสองหรือบัญชีสาม (ไม่รวมบัญชีหนึ่ง) โดยผู้ได้รับการส่งเสริมการลงทุนต้องแจ้งต่ออธิบดีกรมพัฒนาธุรกิจการค้าเพื่อขอ "หนังสือรับรองการประกอบธุรกิจ" (Foreign Business Certificate: FBC) ซึ่งอธิบดีต้องออกโดยเร็วแต่ไม่เกินสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้ง และยังต้องปฏิบัติตามมาตรา 21 มาตรา 22 มาตรา 39 มาตรา 40 และมาตรา 42

หากเอกสารรหัส อ.6 (เปิดใช้อาคาร) สูญหายหรือหาไม่พบ จะแก้ไขอย่างไร?

คำตอบ: ต้องติดต่อสำนักงานเขตหรือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่เพื่อขอคัดสำเนาจากสารบบราชการ หากไม่พบข้อมูล อาจต้องว่าจ้างวิศวกรผู้เชี่ยวชาญเข้าตรวจสอบโครงสร้างอาคารและยื่นขอตรวจสอบความปลอดภัยอาคารใหม่ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา: ชื่อและรหัสแบบเอกสารตามกฎกระทรวงหรือแบบที่ประกาศใช้จริง]

อ้างอิง — References

พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 12 มาตรา 18 มาตรา 21 มาตรา 27 มาตรา 37 มาตรา 39 มาตรา 50 มาตรา 52 และมาตรา 55 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2562
พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 มาตรา 48 และมาตรา 50 และที่แก้ไขเพิ่มเติม
พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 8 มาตรา 12 มาตรา 17 มาตรา 36 และมาตรา 37
พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 [ต้องยืนยันมาตรา]
สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา — ระบบสืบค้นกฎหมาย (OCS)

บทความที่เกี่ยวข้อง

ข้อสงวน (Disclaimer): บทความนี้จัดทำโดย Legal Advance Solution Co., Ltd. เพื่อเป็นข้อมูลทั่วไปด้านกฎหมายเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำปรึกษากฎหมายเฉพาะกรณี และไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์ทนาย-ลูกความ กฎหมายอาจมีการเปลี่ยนแปลง กรุณาปรึกษาทนายความที่มีใบอนุญาตก่อนดำเนินการใด ๆ ตามกฎหมาย | LAS Legal Hub — ข้อมูลกฎหมายเพื่อธุรกิจ