คำตอบสั้น — Quick Answer / TL;DR
  1. ห่วงโซ่ใบอนุญาตคู่ขนานโรงงานและพลังงาน (Factory R.G.4 & Fuel Control Licensing): โรงงานผลิตก๊าซชีวภาพ (Biogas) และปรับปรุงคุณภาพเป็นก๊าซไบโอมีเทนอัด (Bio-CNG / CBG) ที่เป็นโรงงานจำพวกที่ 3 ตามกฎกระทรวงที่ออกตามมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 ต้องได้รับใบอนุญาตตามมาตรา 12 และห้ามมิให้ผู้ใดตั้งโรงงานก่อนได้รับใบอนุญาต ส่วนผู้รับใบอนุญาตที่ประสงค์จะเริ่มประกอบกิจการโรงงานต้องแจ้งให้พนักงานเจ้าหน้าที่ทราบไม่น้อยกว่าสิบห้าวันก่อนวันเริ่มประกอบกิจการตามมาตรา 13 ผู้ซื้อต้องตรวจว่าโรงงานเป็นจำพวกใด และประเภทโรงงานที่ระบุในใบอนุญาตครอบคลุมกิจการที่ประกอบอยู่จริงทั้งระบบหมักก๊าซชีวภาพ ระบบปรับปรุงคุณภาพก๊าซ และระบบอัดก๊าซหรือไม่ โดยตรวจกับกฎกระทรวงที่ใช้บังคับ นอกจากนี้ผู้ซื้อต้องตรวจกำลังการผลิตและเงื่อนไขที่ผู้อนุญาตกำหนดให้ปฏิบัติเป็นพิเศษไว้ในใบอนุญาตตามมาตรา 12 และตรวจว่าไม่มีคำสั่งของพนักงานเจ้าหน้าที่ตามมาตรา 37 ให้แก้ไขหรือปรับปรุงโรงงานค้างอยู่ ส่วนใบอนุญาตด้านเชื้อเพลิงจากกรมธุรกิจพลังงาน ผู้ซื้อต้องตรวจว่ากิจการเข้าลักษณะเป็นกิจการควบคุมตามพระราชบัญญัติควบคุมน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2542 [ต้องยืนยันมาตรา] หรือไม่ รวมทั้งประเภทของกิจการควบคุม ขอบเขตของใบอนุญาต และการปรับใช้กับไบโอมีเทนอัด [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] นอกจากนี้ หากโครงการประกอบกิจการพลังงานตามมาตรา 5 แห่งพระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ. 2550 เช่น ผลิตไฟฟ้าจากก๊าซชีวภาพด้วย ผู้ซื้อต้องตรวจใบอนุญาตหรือการได้รับยกเว้นตามมาตรา 47 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าว
  2. ความมั่นคงของสัญญาจัดหาวัตถุดิบและความต่อเนื่องของท่อส่ง (Feedstock Supply & Pipeline Offtake Continuity): โรงงานก๊าซชีวภาพพึ่งพาน้ำเสียหรือของเสียจากการเกษตร (เช่น น้ำเสียโรงงานเอทานอล กากแป้งมันสำปะหลัง หรือฟาร์มสุกร) ผู้ซื้อต้องตรวจสอบสัญญา Feedstock Supply Agreement ว่ามีอายุสัญญาครอบคลุมระยะเวลาคืนทุนหรือไม่ มีข้อห้ามบอกเลิกสัญญา หรือมีข้อกำหนดสูตรราคาที่ผูกมัด และตรวจสอบสัญญาซื้อขายไบโอมีเทน (Gas Sales Agreement: GSA) ว่ามีเงื่อนไขการันตีค่าความร้อน (Wobbe Index & Heating Value) ที่สุ่มเสี่ยงต่อการถูกเรียกค่าเสียหายหรือเบี้ยปรับหรือไม่ รวมทั้งแยกให้ชัดว่าเงื่อนไข Take-or-Pay เป็นภาระของผู้ซื้อก๊าซที่ต้องชำระราคาสำหรับปริมาณขั้นต่ำแม้มิได้รับก๊าซ ส่วนความรับผิดของผู้ขายก๊าซเมื่อส่งมอบไม่ครบ ซึ่งในทางการค้ามักเรียกว่าเงื่อนไข Deliver-or-Pay ต้องตรวจจากข้อสัญญาที่คู่สัญญากำหนดไว้ ทั้งนี้ถ้อยคำเหล่านี้เป็นถ้อยคำทางการค้าที่กฎหมายมิได้นิยามไว้
  3. ความรับผิดมลพิษย้อนหลังและข้อพิพาทสิ่งแวดล้อม (Environmental Liabilities & Polluter Pays): ต้องตรวจสอบประวัติการถูกร้องเรียนเรื่องกลิ่นเหม็น น้ำเสียรั่วไหลสู่แหล่งน้ำสาธารณะ และรายงานประมวลหลักการปฏิบัติ (Code of Practice: CoP) [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] หรือรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) อย่างละเอียด เนื่องจากตามมาตรา 96 แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 เมื่อการรั่วไหลหรือแพร่กระจายของมลพิษเป็นเหตุให้ผู้อื่นได้รับอันตรายแก่ชีวิต ร่างกายหรือสุขภาพอนามัย หรือเป็นเหตุให้ทรัพย์สินของผู้อื่นหรือของรัฐเสียหาย เจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษมีหน้าที่ต้องรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทนหรือค่าเสียหาย ไม่ว่าการรั่วไหลหรือแพร่กระจายนั้นจะเกิดจากการกระทำโดยจงใจหรือประมาทเลินเล่อของตนหรือไม่ก็ตาม และค่าสินไหมทดแทนหรือค่าเสียหายดังกล่าวรวมถึงค่าใช้จ่ายทั้งหมดที่ทางราชการต้องรับภาระจ่ายจริงในการขจัดมลพิษ เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่ามลพิษเกิดจากเหตุสุดวิสัยหรือการสงคราม จากการกระทำตามคำสั่งของรัฐบาลหรือเจ้าพนักงานของรัฐ หรือจากการกระทำหรือละเว้นการกระทำของผู้ที่ได้รับอันตรายหรือความเสียหายเองหรือของบุคคลอื่นซึ่งมีหน้าที่รับผิดชอบโดยตรงหรือโดยอ้อมในการรั่วไหลหรือแพร่กระจายของมลพิษนั้น ความรับผิดตามมาตรา 96 เป็นความรับผิดทางแพ่งมิใช่ความผิดอาญา ส่วนผู้ที่กระทำหรือละเว้นการกระทำโดยมิชอบด้วยกฎหมายอันเป็นการทำลาย ทำให้สูญหาย หรือทำให้เสียหายแก่ทรัพยากรธรรมชาติซึ่งเป็นของรัฐหรือเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายให้แก่รัฐตามมาตรา 97 ทั้งมาตรา 96 และมาตรา 97 มิได้บัญญัติอายุความไว้เป็นการเฉพาะ อายุความของสิทธิเรียกร้องจึงต้องพิจารณาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เป็นรายกรณี เช่น มาตรา 448 สำหรับสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายอันเกิดแต่มูลละเมิด ซึ่งหากเป็นการเรียกร้องในมูลอันเป็นความผิดที่มีอายุความทางอาญายาวกว่า ให้ใช้อายุความที่ยาวกว่านั้น หรือมาตรา 193/30 ในกรณีที่กฎหมายมิได้บัญญัติไว้โดยเฉพาะ และหากรัฐเป็นผู้เรียกร้องในเรื่องทรัพย์สินอันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ต้องพิจารณามาตรา 1306 ซึ่งห้ามมิให้ยกอายุความขึ้นเป็นข้อต่อสู้กับแผ่นดินในเรื่องดังกล่าวประกอบด้วย ในการซื้อหุ้น ความรับผิดเหล่านี้ยังคงอยู่กับบริษัทเป้าหมายในฐานะเจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษ แม้เหตุจะเกิดขึ้นก่อนวันโอนหุ้นก็ตาม

สถานการณ์ที่ผู้ประกอบการมักพบจริง

  1. เหตุการณ์: กองทุนพลังงานทดแทนเข้าซื้อหุ้น 100% ในโรงงานผลิตก๊าซไบโอซีเอ็นจี (Bio-CNG) ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มูลค่าดีล 280 ล้านบาท โดยโรงงานตั้งอยู่ติดกับโรงงานแป้งมันสำปะหลังขนาดใหญ่เพื่อรับน้ำเสียมาหมักก๊าซและส่งก๊าซผ่านท่อไปขายให้โรงงานอุตสาหกรรมข้างเคียง
  2. ความเข้าใจผิด: ผู้ซื้อตรวจสอบเฉพาะงบดุลและรายได้ย้อนหลัง 3 ปี โดยเข้าใจว่าเมื่อโรงงานเปิดดำเนินการมาแล้วหลายปี ย่อมมีใบอนุญาตครบถ้วน และคิดว่าความสัมพันธ์กับโรงงานแป้งมันสำปะหลังซึ่งเป็นผู้ถือหุ้นเดิมจะดำเนินต่อไปได้โดยไม่มีปัญหา
  3. จุดพลิก: สาระสำคัญทางกฎหมายคือ ภายหลังการโอนหุ้น โรงงานแป้งมันสำปะหลังได้ลดกำลังการผลิตลงกว่า 60% ส่งผลให้น้ำเสียดิบที่ส่งเข้าบ่อหมักไม่เพียงพอ โรงงานไบโอมีเทนอัดไม่สามารถส่งมอบก๊าซได้ครบตามปริมาณที่ตกลงในสัญญาซื้อขายก๊าซ และถูกคู่สัญญาเรียกค่าเสียหายหรือเบี้ยปรับจากการส่งมอบไม่ครบเดือนละหลายล้านบาท เมื่อตรวจลึกในสัญญา Feedstock พบว่าเป็นเพียงข้อตกลงแบบ Non-binding MOU ที่ไม่มีการการันตีปริมาณขั้นต่ำ (No Minimum Volume Guarantee) อีกทั้งชาวบ้านในพื้นที่ได้รวมตัวยื่นฟ้องศาลปกครองขอให้เพิกถอนใบอนุญาต ร.ง.4 เนื่องจากบ่อหมักส่งกลิ่นเหม็นรบกวน
  4. สิ่งที่ได้จากบทความ: กรอบการตรวจสอบสถานะทางกฎหมาย (Due Diligence Architecture) 5 เสาหลักสำหรับโครงการก๊าซชีวภาพและ Bio-CNG: ห่วงโซ่ใบอนุญาต 3 กระทรวง, สัญญา Feedstock & Offtake, ความปลอดภัยคลังก๊าซความดันสูง, ข้อพิพาทสิ่งแวดล้อม, และ Checklist 10 จุดตรวจความเสี่ยงก่อนเคาะราคาซื้อขาย

ภาพรวมอุตสาหกรรมก๊าซชีวภาพและ Bio-CNG สู่เป้าหมาย Net Zero ของประเทศไทย

ประเทศไทยมีศักยภาพด้านชีวมวลและของเสียทางการเกษตรสูง ก๊าซชีวภาพ (Biogas) ที่เกิดจากการหมักย่อยสลายแบบไร้ออกซิเจน (Anaerobic Digestion) นิยมนำไปใช้ 2 รูปแบบหลัก: (1) นำไปเป็นเชื้อเพลิงผลิตกระแสไฟฟ้าขายเข้าระบบการไฟฟ้า (VSPP/SPP PPA) และ (2) นำไปผ่านกระบวนการปรับปรุงคุณภาพ (Biogas Upgrading) ขจัดคาร์บอนไดออกไซด์และก๊าซไข่เน่า (H2S) จนได้ก๊าซมีเทนบริสุทธิ์สูงกว่า 95% แล้วอัดความดันสูงเป็นก๊าซไบโอมีเทนอัด (Bio-CNG / CBG) เพื่อใช้ทดแทนก๊าซ NGV หรือขนส่งทางท่อไปยังโรงงานอุตสาหกรรม

การเข้าซื้อกิจการโรงงานประเภทนี้มีความเสี่ยงเฉพาะตัวสูงมาก เนื่องจากตั้งอยู่บนจุดตัดระหว่าง "กฎหมายโรงงาน", "กฎหมายควบคุมน้ำมันเชื้อเพลิงและความปลอดภัยสารเคมี", "กฎหมายกำกับกิจการพลังงาน", และ "กฎหมายสิ่งแวดล้อม" การทำ Legal Due Diligence จึงต้องเจาะลึกทั้งด้านเอกสารสิทธิ์ ที่ดิน บ่อบำบัด และระบบท่อส่งก๊าซ

ผลกระทบเชิงธุรกิจ Business Consequences

กรอบกฎหมายและ Claim Ledger Legal Framework

ข้อความทางกฎหมายที่ยืนยันฐานกฎหมายปฐมภูมิแหล่งอ้างอิงทางการสถานะ
โรงงานจำพวกที่ 3 ต้องได้รับใบอนุญาตตามมาตรา 12 และห้ามมิให้ผู้ใดตั้งโรงงานก่อนได้รับใบอนุญาต ส่วนผู้รับใบอนุญาตที่ประสงค์จะเริ่มประกอบกิจการโรงงานต้องแจ้งให้พนักงานเจ้าหน้าที่ทราบไม่น้อยกว่าสิบห้าวันก่อนวันเริ่มประกอบกิจการตามมาตรา 13พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 7 มาตรา 12 และมาตรา 13law.go.th / krisdika.go.thแก้ไขแล้ว — LAS Audit
กิจการที่เป็นกิจการควบคุมตามกฎหมายควบคุมน้ำมันเชื้อเพลิงอาจต้องได้รับใบอนุญาตจากกรมธุรกิจพลังงาน ซึ่งต้องตรวจประเภทของกิจการควบคุม ขอบเขตของใบอนุญาต และการปรับใช้กับไบโอมีเทนอัด [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]พระราชบัญญัติควบคุมน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2542 [ต้องยืนยันมาตรา][ต้องยืนยันแหล่งที่มา]แก้ไขแล้ว — LAS Audit [ต้องยืนยันมาตรา]
เจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษมีหน้าที่ต้องรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทนหรือค่าเสียหายแก่ผู้ที่ได้รับอันตรายต่อชีวิต ร่างกาย หรือสุขภาพอนามัย และผู้ที่ทรัพย์สินของตนหรือของรัฐเสียหาย โดยไม่ต้องพิสูจน์ว่าจงใจหรือประมาทเลินเล่อ เว้นแต่พิสูจน์ได้ว่ามลพิษเกิดจากเหตุที่ตัวบทยกเว้นไว้ ส่วนความรับผิดต่อรัฐสำหรับความเสียหายต่อทรัพยากรธรรมชาติอยู่ที่มาตรา 97พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 มาตรา 96 และมาตรา 97krisdika.go.thแก้ไขแล้ว — LAS Audit
สิทธิของเจ้าของท่อส่งก๊าซที่จะวางท่อผ่านที่ดินของบุคคลอื่นอาจจัดให้มีในรูปภาระจำยอมหรือสิทธิเหนือพื้นดิน การได้มาด้วยนิติกรรมจะบริบูรณ์ต่อเมื่อทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนการได้มากับพนักงานเจ้าหน้าที่ ความยินยอมด้วยวาจาของเจ้าของที่ดินจึงไม่เพียงพอประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1299 วรรคหนึ่ง และประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1387 และมาตรา 1410law.go.th / krisdika.go.thแก้ไขแล้ว — LAS Audit
สัญญาซื้อขายก๊าซที่มีเงื่อนไข Take-or-Pay ต้องตีความไปตามความประสงค์ในทางสุจริต โดยพิเคราะห์ถึงปกติประเพณีด้วย ผลบังคับของเงื่อนไขดังกล่าวเป็นไปตามข้อตกลงของคู่สัญญา และหากเงินที่ต้องชำระมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ศาลอาจลดลงเป็นจำนวนพอสมควรเมื่อสูงเกินส่วนประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 368 และมาตรา 383law.go.th / krisdika.go.thแก้ไขแล้ว — LAS Audit

การตรวจสอบห่วงโซ่ใบอนุญาตโรงงาน (ร.ง.4) และใบอนุญาตคลังก๊าซความดันสูง

เอกสารใบอนุญาตสำคัญที่ต้องตรวจสอบอย่างเข้มงวด:

  1. ใบอนุญาต ร.ง.4: ตรวจสอบว่าโรงงานเป็นจำพวกใดและประเภทโรงงานที่ระบุในใบอนุญาตครอบคลุมกิจการจริงหรือไม่ โดยตรวจกับกฎกระทรวงที่ใช้บังคับ (ลำดับที่ 88 ผลิตพลังงานไฟฟ้า [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] หรือลำดับที่ 106 การนำของเสียมาแปรรูปเป็นพลังงาน [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]) นอกจากนี้ต้องตรวจกำลังการผลิตที่ระบุไว้ในใบอนุญาตและเงื่อนไขที่ผู้อนุญาตกำหนดให้ปฏิบัติเป็นพิเศษไว้ตามมาตรา 12 ให้สอดคล้องกับการประกอบกิจการจริง และตรวจเครื่องจักรตามมาตรา 18 ซึ่งถือว่าการเพิ่มจำนวน เปลี่ยน หรือเปลี่ยนแปลงเครื่องจักรจนกำลังรวมเพิ่มขึ้นถึงเกณฑ์แรงม้าที่กำหนดตามกำลังรวมเดิมของเครื่องจักรเป็นการขยายโรงงาน ซึ่งต้องได้รับอนุญาตจากผู้อนุญาตก่อน
  2. ใบอนุญาตด้านเชื้อเพลิงตามพระราชบัญญัติควบคุมน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2542 [ต้องยืนยันมาตรา]: ผู้ซื้อต้องตรวจว่ากิจการเข้าลักษณะเป็นกิจการควบคุมตามพระราชบัญญัตินี้หรือไม่ และหากเข้าลักษณะดังกล่าว ต้องตรวจว่าใบอนุญาตที่ออกโดยกรมธุรกิจพลังงานครอบคลุมสถานที่บรรจุก๊าซ ถังกักเก็บความดันสูง (High-Pressure Storage Vessels) และสถานีจ่ายก๊าซ Bio-CNG หรือไม่ ทั้งนี้ประเภทของกิจการควบคุม ขอบเขตของใบอนุญาต และการปรับใช้กับไบโอมีเทนอัดต้องตรวจจากตัวบทและประกาศที่ใช้บังคับ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
  3. ใบอนุญาตหรือการแจ้งก่อสร้างอาคารตามมาตรา 21 แห่งพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 (แบบ อ.1 [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]) และใบรับรองตามมาตรา 32 สำหรับอาคารประเภทควบคุมการใช้ (แบบ อ.6 [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]): ตรวจสอบว่าบ่อหมักไร้อากาศ (Covered Lagoon / CSTR Digester) และอาคารคอมเพรสเซอร์ก่อสร้างถูกต้องตามแบบผังเมืองและระยะร่นตามกฎหมายควบคุมอาคาร ทั้งนี้ใบรับรองตามมาตรา 32 ใช้กับอาคารประเภทควบคุมการใช้ ซึ่งต้องตรวจกับกฎกระทรวงที่ใช้บังคับว่าอาคารของโรงงานอยู่ในประเภทดังกล่าวหรือไม่ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
  4. ใบอนุญาตหรือการได้รับยกเว้นตามกฎหมายกิจการพลังงาน: ผู้ซื้อต้องตรวจว่าโครงการประกอบกิจการพลังงานตามมาตรา 5 แห่งพระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ. 2550 หรือไม่ เช่น การผลิตไฟฟ้าจากก๊าซชีวภาพ หรือการขนส่งหรือค้าส่งไบโอมีเทนทางท่อไปยังโรงงานข้างเคียง หากมี ต้องตรวจใบอนุญาตหรือการได้รับยกเว้นตามมาตรา 47 และตรวจว่าใบอนุญาตตามกฎหมายโรงงานและกฎหมายควบคุมอาคารออกโดยคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงานตามมาตรา 48 หรือไม่ ส่วนไบโอมีเทนอัดที่จำหน่ายในภาคขนส่งอยู่นอกนิยามกิจการก๊าซธรรมชาติตามมาตรา 5 (หากไบโอมีเทนเป็นก๊าซธรรมชาติตามนิยาม) จึงต้องตรวจกฎหมายเฉพาะของภาคขนส่ง [ต้องยืนยันมาตรา]
  5. การตรวจเงื่อนไขอื่นตามสถานการณ์ของโครงการ: ผู้ซื้อต้องตรวจว่าโรงงานตั้งอยู่ในนิคมอุตสาหกรรมหรือไม่ เพราะมาตรา 42 แห่งพระราชบัญญัติการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2522 กำหนดผู้มีอำนาจอนุญาตตามกฎหมายโรงงานและกฎหมายควบคุมอาคาร ตรวจสถานะคนต่างด้าวของผู้ซื้อตามมาตรา 4 แห่งพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ตรวจวัตถุอันตรายที่ใช้ในระบบตามพระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 และตรวจบัตรส่งเสริมการลงทุนตามพระราชบัญญัติส่งเสริมการลงทุน พ.ศ. 2520 พร้อมเงื่อนไขท้ายบัตร [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]

หากโรงงานแห่งเดียวกันผลิตไฟฟ้าจากก๊าซชีวภาพด้วย ผู้ซื้อต้องตรวจใบอนุญาตผลิตไฟฟ้าหรือการได้รับยกเว้นตามมาตรา 47 แห่งพระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ. 2550 ซึ่งบทความเรื่อง ตรวจสอบสถานะความเสี่ยงด้านการกำกับดูแลธุรกิจพลังงานและโรงไฟฟ้าชีวมวล/โซลาร์ อธิบายไว้โดยละเอียด รวมทั้งหลักที่ว่าในการซื้อหุ้น ความรับผิดในอดีตยังเป็นของบริษัทผู้ถือใบอนุญาต ผู้ซื้อหุ้นไม่ต้องรับผิดโดยตรงแต่ได้รับผลกระทบทางเศรษฐกิจจากมูลค่าหุ้นที่ลดลง

การวิเคราะห์สัญญาจัดหาวัตถุดิบ Long-Term Feedstock Supply Agreement

หัวข้อข้อสัญญาจุดอันตรายที่พบบ่อย (Red Flags)มาตรฐานที่ต้องมีในการทำดีล M&A
1. การันตีปริมาณ (Volume Guarantee)ระบุเพียงว่าจะส่งมอบน้ำเสีย "ตามที่มีในกระบวนการผลิต"ต้องกำหนด Minimum Daily/Monthly Volume ชัดเจน พร้อมค่าปรับหากส่งมอบไม่ครบ
2. คุณภาพวัตถุดิบ (Feedstock Quality)ไม่ระบุค่า COD/BOD ทำให้ได้น้ำเสียเจือจาง ผลิตก๊าซไม่ได้ระบุค่าความเข้มข้นสารอินทรีย์ (เช่น COD ไม่ต่ำกว่า 15,000 mg/L) และค่า pH ที่เหมาะสม
3. สิทธิบอกเลิกสัญญา (Termination Rights)โรงงานต้นทางมีสิทธิบอกเลิกสัญญาได้โดยบอกกล่าวล่วงหน้า 30-90 วันต้องล็อกสัญญาให้ยาวนานเท่าระยะเวลาคืนทุน (10-15 ปี) โดยห้ามบอกเลิกสัญญาเว้นแต่ผิดสัญญาขั้นร้ายแรง
4. ผลกระทบการเปลี่ยนผู้ถือหุ้นมีเงื่อนไข Change of Control บังคับให้สัญญาต้องได้รับความยินยอมใหม่ต้องทำหนังสือยินยอมล่วงหน้า (Consent Letter) ให้เรียบร้อยก่อนปิดดีล

การตรวจสอบสัญญาซื้อขายไบโอมีเทน (Gas Sales Agreement: GSA) และสเปกความร้อน

ในสัญญาซื้อขายไบโอมีเทน (GSA) ผู้ซื้อก๊าซ (Offtaker เช่น ผู้ซื้อก๊าซรายใหญ่หรือโรงงานอุตสาหกรรม) จะกำหนดเงื่อนไขทางเทคนิคที่เคร่งครัด:

การที่ไบโอมีเทนอัดจะเป็นก๊าซธรรมชาติตามกฎหมายแต่ละฉบับหรือไม่ ต้องพิจารณาจากนิยามของกฎหมายฉบับนั้น โดยมาตรา 5 แห่งพระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ. 2550 นิยามก๊าซธรรมชาติว่าหมายความถึงสารประกอบไฮโดรคาร์บอนที่ประกอบด้วยมีเทนเป็นส่วนใหญ่ที่มีสภาพเป็นก๊าซหรือของเหลว ส่วนนิยามตามพระราชบัญญัติควบคุมน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2542 ต้องตรวจจากตัวบทของพระราชบัญญัติดังกล่าวก่อนสรุป [ต้องยืนยันมาตรา]

ในกรณีที่เงินซึ่งต้องชำระเมื่อส่งมอบก๊าซไม่ครบหรือรับก๊าซไม่ครบมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ศาลอาจลดลงเป็นจำนวนพอสมควรเมื่อสูงเกินส่วนตามมาตรา 383 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ แต่เมื่อได้ใช้เงินตามเบี้ยปรับแล้ว สิทธิเรียกร้องขอลดก็เป็นอันขาดไป ส่วนหลักเรื่องเบี้ยปรับตามมาตรา 379 มาตรา 380 มาตรา 381 และมาตรา 383 อธิบายไว้ละเอียดกว่าในบทความเรื่อง พิมพ์เขียวและแม่แบบสัญญาบริหารจัดการและเดินเครื่องโรงไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียน

ภาระความรับผิดทางสิ่งแวดล้อมและคดีความชุมชน EIA / CoP Compliance

มาตรา 96 แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 สะท้อนหลักการ "ผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่าย" (Polluter Pays Principle) โดยกำหนดให้เจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษมีหน้าที่ต้องรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทนหรือค่าเสียหายแก่ผู้ที่ได้รับอันตรายต่อชีวิต ร่างกาย หรือสุขภาพอนามัย และแก่ผู้ที่ทรัพย์สินของตนหรือของรัฐเสียหาย รวมถึงค่าใช้จ่ายที่ทางราชการต้องรับภาระจ่ายจริงในการขจัดมลพิษ โดยไม่ต้องพิสูจน์ว่าเจ้าของหรือผู้ครอบครองจงใจหรือประมาทเลินเล่อ เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่ามลพิษเกิดจากเหตุสุดวิสัยหรือการสงคราม จากการกระทำตามคำสั่งของรัฐบาลหรือเจ้าพนักงานของรัฐ หรือจากการกระทำหรือละเว้นการกระทำของผู้ที่ได้รับอันตรายหรือความเสียหายเองหรือของบุคคลอื่นซึ่งมีหน้าที่รับผิดชอบโดยตรงหรือโดยอ้อมในการรั่วไหลหรือแพร่กระจายของมลพิษนั้น ความรับผิดตามมาตรา 96 เป็นความรับผิดทางแพ่งในการชดใช้ค่าสินไหมทดแทนหรือค่าเสียหาย มิใช่บทบัญญัติที่กำหนดความผิดอาญา ส่วนความรับผิดต่อรัฐสำหรับความเสียหายต่อทรัพยากรธรรมชาติอยู่ที่มาตรา 97 ในการซื้อหุ้น ผู้รับผิดตามตัวบทคือบริษัทเป้าหมายในฐานะเจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษ ส่วนผู้ซื้อหุ้นรับภาระทางเศรษฐกิจผ่านมูลค่าหุ้น เนื่องจากผู้ถือหุ้นในบริษัทจำกัดรับผิดจำกัดเพียงไม่เกินจำนวนเงินที่ตนยังส่งใช้ไม่ครบมูลค่าของหุ้นที่ตนถือตามมาตรา 1096 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ทั้งนี้มาตรา 96 และมาตรา 97 มิได้บัญญัติอายุความไว้เป็นการเฉพาะ จึงต้องพิจารณาอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เป็นรายกรณี

ทีม Due Diligence ต้องตรวจสอบ:

ข้อต่อสู้ระหว่างผู้ขายกิจการ Biogas กับผู้ซื้อหรือกองทุน Infrastructure Devil's Advocate

ประเด็นข้อพิพาทข้ออ้างของผู้ขายกิจการเดิมข้อกังวลทางกฎหมายของผู้ซื้อทางออกที่เหมาะสมในสัญญา SPA
1. สัญญา Feedstock แบบ MOUมีความสัมพันธ์ในฐานะกลุ่มครอบครัวเดียวกัน ไม่เคยมีปัญหาเรื่องการส่งน้ำเสียเมื่อเปลี่ยนมือเจ้าของ ความสัมพันธ์ย่อมเปลี่ยนไป มีความเสี่ยงถูกตัดน้ำเสียกำหนดให้ผู้ขายทำสัญญา Definitive Feedstock Agreement ระยะยาว 10 ปี เป็นเงื่อนไขบังคับก่อน (CP)
2. ท่อส่งก๊าซผ่านที่ดินชาวบ้านชาวบ้านยินยอมให้เดินท่อผ่านและจ่ายเงินชดเชยรายปีให้แล้วเป็นเพียงความยินยอมด้วยวาจาซึ่งไม่เพียงพอ เพราะการได้มาซึ่งภาระจำยอมหรือสิทธิเหนือพื้นดินด้วยนิติกรรมจะบริบูรณ์ต่อเมื่อทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนการได้มากับพนักงานเจ้าหน้าที่ตามมาตรา 1299 วรรคหนึ่ง แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ นอกจากนี้ภาระจำยอมตามมาตรา 1387 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มีขึ้นเพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อื่น จึงต้องตรวจว่ามีอสังหาริมทรัพย์ของบริษัทเป้าหมายเป็นผู้ได้ประโยชน์จากภาระจำยอมหรือไม่กำหนดเป็นเงื่อนไขบังคับก่อนให้ผู้ขายดำเนินการให้เจ้าของที่ดินแต่ละแปลงที่แนวท่อพาดผ่านทำนิติกรรมก่อตั้งภาระจำยอมหรือสิทธิเหนือพื้นดินให้แก่บริษัทเป้าหมายเป็นหนังสือ และจดทะเบียนการได้มากับพนักงานเจ้าหน้าที่ให้แล้วเสร็จก่อนวันโอนหุ้น ตามมาตรา 1299 วรรคหนึ่ง แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หากเลือกภาระจำยอม ต้องระบุที่ดินของบริษัทเป้าหมายที่ได้รับประโยชน์ เพราะภาระจำยอมตามมาตรา 1387 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มีขึ้นเพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อื่น และหากข้อตกลงเดิมที่จ่ายค่าตอบแทนรายปีมีลักษณะเป็นการเช่าที่ดิน ต้องตรวจด้วยว่ามีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อฝ่ายที่ต้องรับผิดตามมาตรา 538 หรือไม่ และหากการเช่ามีกำหนดกว่าสามปีขึ้นไปแต่มิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ การเช่านั้นฟ้องร้องให้บังคับคดีได้เพียงสามปี
3. ข้อร้องเรียนเรื่องกลิ่นเหม็นเป็นเรื่องปกติของโรงงานบำบัดน้ำเสีย ได้รับการแก้ไขแล้วเสี่ยงต่อการถูกสั่งให้หยุดประกอบกิจการและการถูกสั่งปิดโรงงานตามมาตรา 39 แห่งพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535กำหนดข้อสัญญาชดใช้ความเสียหายด้านสิ่งแวดล้อมโดยเฉพาะ (Specific Environmental Indemnity) ให้คุ้มครองผู้ซื้อตลอดระยะเวลาที่คู่สัญญาตกลงกัน ซึ่งควรกำหนดให้สัมพันธ์กับอายุความของสิทธิเรียกร้องของผู้เสียหายและของรัฐที่อาจเกิดขึ้น พร้อมกันเงินไว้ในบัญชีที่มีบุคคลที่สามเป็นผู้ดูแล (Escrow Account)

ตัวอย่างสถานการณ์จำลอง Worked Example

กองทุน A เข้าซื้อหุ้นร้อยละ 70 ของบริษัท B ซึ่งประกอบกิจการโรงงานก๊าซชีวภาพจากน้ำเสียโรงงานสกัดน้ำมันปาล์มในภาคใต้:

Checklist 10 จุดตรวจสถานะความเสี่ยงเข้าซื้อกิจการก๊าซชีวภาพและ Bio-CNG

คำถามที่พบบ่อย Frequently Asked Questions

กากตะกอน (Sludge) ที่เหลือจากบ่อหมักก๊าซชีวภาพ สามารถนำไปแจกจ่ายให้ชาวบ้านใช้ทำปุ๋ยได้เลยหรือไม่?
ไม่ควรแจกจ่ายทันที ต้องวินิจฉัยก่อนว่ากากตะกอนเป็นสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้วตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมที่ใช้บังคับ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] หากเป็นเช่นนั้น การนำออกนอกบริเวณโรงงานต้องปฏิบัติตามประกาศดังกล่าว และต้องตรวจคุณภาพตามเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด เช่น การปนเปื้อนของโลหะหนัก รวมทั้งตรวจว่าการนำไปใช้เป็นปุ๋ยเข้าข่ายพระราชบัญญัติปุ๋ย พ.ศ. 2518 [ต้องยืนยันมาตรา] หรือไม่
การเปลี่ยนตัวผู้ถือหุ้นใหญ่ในบริษัทที่ถือใบอนุญาต ร.ง.4 ต้องยื่นขออนุญาตโอนใบอนุญาตหรือไม่?
ในการซื้อหุ้น ผู้รับใบอนุญาตยังเป็นนิติบุคคลเดิม จึงไม่ต้องยื่นคำขอรับโอนใบอนุญาตตามมาตรา 21 แห่งพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 ซึ่งใช้กับกรณีมีการโอนใบอนุญาต ให้เช่า ให้เช่าซื้อ หรือขายโรงงาน ส่วนหน้าที่แจ้งเปลี่ยนแปลงรายชื่อกรรมการผู้มีอำนาจลงนามต่อหน่วยงานที่ดูแลโรงงาน ผู้ซื้อต้องตรวจตามกฎกระทรวงหรือประกาศที่ใช้บังคับ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]

อ้างอิง — References

บทความที่เกี่ยวข้อง

ข้อสงวน (Disclaimer): บทความนี้จัดทำโดย Legal Advance Solution Co., Ltd. เพื่อเป็นข้อมูลทั่วไปด้านกฎหมายเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำปรึกษากฎหมายเฉพาะกรณี และไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์ทนาย-ลูกความ กฎหมายอาจมีการเปลี่ยนแปลง กรุณาปรึกษาทนายความที่มีใบอนุญาตก่อนดำเนินการใด ๆ ตามกฎหมาย | LAS Legal Hub — ข้อมูลกฎหมายเพื่อธุรกิจ