บทวิเคราะห์ · กรกฎาคม พ.ศ. 2569
ตารางเปรียบเทียบการเสนอร่างแก้ไขข้อบังคับสภากรุงเทพมหานคร กรกฎาคม พ.ศ. 2569
ร่างข้อบังคับการประชุมสภากรุงเทพมหานคร (ฉบับที่ ..) พ.ศ. .... — วิเคราะห์ 3 จุดแก้ไข · เปรียบเทียบ 3 ทางกับสภาผู้แทนราษฎรและรัฐสภา · ข้อเสนอแปรญัตติ
เผยแพร่ 18 กรกฎาคม 2569 · อ้างอิงตัวบทจากราชกิจจานุเบกษาและเอกสารร่างของสภากรุงเทพมหานคร
📖 หมายเหตุเชิงวิชาการ: บทความนี้เป็นการวิเคราะห์เชิงวิชาการเพื่อประกอบการพิจารณาและการรับรู้ของสาธารณะ ตัวบทที่ยกมาคัดจากแหล่งทางการ (ราชกิจจานุเบกษา · ฉบับรวมของสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา) การแปรญัตติและการลงมติเป็นอำนาจของสภากรุงเทพมหานคร
1. สรุปสาระสำคัญ
มีการเสนอร่างแก้ไขเพิ่มเติมข้อบังคับการประชุมสภากรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2562 จำนวน 3 จุด โดยมีเหตุผลตามบันทึกหลักการฯ ว่าเพื่อความโปร่งใสและการตรวจสอบได้ของประชาชน:
- จุดที่ 1 — เพิ่มวรรคสี่ของข้อ 72: ให้เปิดเผยผลการลงมติของสมาชิกแต่ละคนต่อประชาชน เมื่อลงคะแนนเปิดเผยด้วยเครื่องออกเสียงลงคะแนน (วิธีที่ 1) หรือการเรียกชื่อรายบุคคล (วิธีที่ 3)
- จุดที่ 2 — เพิ่มวรรคสามของข้อ 84: ไม่นับตำแหน่งกรรมการประสานงานร่วมสภากรุงเทพมหานคร (ตามข้อ 36/1) รวมในโควตาการเป็นกรรมการสามัญประจำสภาไม่เกิน 3 คณะ
- จุดที่ 3 — เพิ่มข้อ 92/1: การประชุมคณะกรรมการย่อมเป็นการเปิดเผย และประธานอาจจัดให้มีการถ่ายทอดการประชุมได้
ความเห็นโดยรวม: ทั้ง 3 จุดมีทิศทางส่งเสริมความโปร่งใส สมควรสนับสนุนหลักการ แต่มีประเด็นทางเทคนิคการร่าง 3 เรื่องที่ควรแก้ไขในชั้นแปรญัตติ และแม้แก้ตามร่างแล้ว มาตรฐานความโปร่งใสของสภากรุงเทพมหานครยังต่ำกว่าสภาผู้แทนราษฎรอีก 5 เรื่อง (ดูส่วนที่ 5)
2. ฐานอำนาจและกระบวนการ
สภากรุงเทพมหานครมีอำนาจตราข้อบังคับการประชุมของตนเองตามมาตรา 29 แห่งพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 การขอแก้ไขเพิ่มเติมข้อบังคับต้องเสนอเป็นญัตติ และมีสมาชิกรับรองไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดของสภา (ข้อ 127 แห่งข้อบังคับการประชุมสภากรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2562)
ข้อบังคับฉบับหลัก พ.ศ. 2562 ได้รับการแก้ไขเพิ่มเติมแล้ว 3 ฉบับ ได้แก่ ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2563 ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2565 และฉบับที่ 4 พ.ศ. 2566 — การเทียบเคียงมาตรฐานสภาผู้แทนราษฎรและรัฐสภาในบทความนี้เป็นการเทียบแนวปฏิบัติที่ดี (benchmark) โดยสมัครใจ มิใช่พันธะทางกฎหมายที่บังคับให้สภากรุงเทพมหานครต้องดำเนินรอยตาม
3. ตัวบทร่างทั้ง 3 จุด (ยกมาตามร่างจริง)
จุดที่ 1 — ข้อ 3 ของร่าง: เพิ่มวรรคสี่ของข้อ 72
“การออกเสียงลงคะแนนเปิดเผยตาม (๑) และ (๓) ให้เปิดเผยผลการลงมติของสมาชิกแต่ละคนเพื่อให้ประชาชนทราบได้ทั่วไป”
จุดที่ 2 — ข้อ 4 ของร่าง: เพิ่มวรรคสามของข้อ 84
“การดำรงตำแหน่งกรรมการประสานงานร่วมสภากรุงเทพมหานครตามข้อ ๓๖/๑ ไม่นับรวมเป็นจำนวนการดำรงตำแหน่งกรรมการสามัญตามวรรคสอง”
จุดที่ 3 — ข้อ 5 ของร่าง: เพิ่มข้อ 92/1
“ข้อ ๙๒/๑ การประชุมคณะกรรมการย่อมเป็นการเปิดเผย หากเป็นการสมควร ประธานอาจจัดให้มีการถ่ายทอดการประชุมก็ได้ แต่ถ้ากรรมการโดยมีกรรมการรับรองไม่น้อยกว่าสองคนร้องขอไม่ให้มีการถ่ายทอดการประชุม ให้เป็นมติของคณะกรรมการที่จะดำเนินการไปในทางใด”
4. ข้อสังเกตทางเทคนิคการร่าง (ควรแก้ในชั้นแปรญัตติ)
- 4.1 ร่างจริงกับตารางเปรียบเทียบแนบร่างไม่ตรงกัน: ตารางเปรียบเทียบที่แนบร่างระบุว่า “ให้สำนักงานเลขานุการสภาเปิดเผยผลการลงมติ…” แต่ตัวร่างข้อบังคับไม่ระบุองค์กรผู้รับผิดชอบ — ถ้อยคำแบบไม่มีประธาน (“ให้เปิดเผย…”) จะบังคับใช้และตรวจสอบได้ยาก
- 4.2 คำอ้างบทแก้ไขของข้อ 84 คลาดเคลื่อน: ร่างอ้างว่าข้อ 84 “แก้ไขเพิ่มเติมโดยฉบับที่ 2 พ.ศ. 2563 และฉบับที่ 3 พ.ศ. 2565” แต่ฉบับที่ 3/2565 ได้ยกเลิกความในข้อ 84 ทั้งข้อแล้วใช้ความใหม่แทน สถานะปัจจุบันของข้อ 84 จึงมาจากฉบับที่ 3/2565 ฉบับเดียว ตามหลักการอ้างบทแก้ไข (chain การแก้ไข) ควรอ้างเฉพาะฉบับล่าสุดที่แตะข้อนั้น — มีแบบอย่างในตระกูลเดียวกัน: ข้อ 4 แห่งฉบับที่ 3/2565 เองก็อ้างเพียงฉบับที่ 2/2563 ซึ่งเป็นฉบับล่าสุดที่แตะข้อ 84 ในขณะนั้น (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 139 ตอนพิเศษ 174 ง วันที่ 26 กรกฎาคม 2565)
- 4.3 บันทึกหลักการกว้างกว่าบทแก้ไขจริง: บันทึกหลักการฯ กล่าวถึง “การถ่ายทอดการประชุมสภากรุงเทพมหานครและคณะกรรมการ” แต่บทแก้ไขที่เสนอครอบคลุมเฉพาะการถ่ายทอดการประชุมคณะกรรมการ (ข้อ 92/1) ไม่ได้แก้ข้อ 27 ว่าด้วยการถ่ายทอดการประชุมสภา — สมควรปรับให้สอดคล้องกัน (เพิ่มบทแก้ไขข้อ 27 หรือปรับบันทึกหลักการให้แคบลง)
5. ตารางเปรียบเทียบ 3 ทาง
| ประเด็น | กทม. ปัจจุบัน | ส.ผ. / รัฐสภา (มาตรฐานเทียบ) | กทม. หลังร่างแก้ไข | ประเมิน |
|---|
| ถ่ายทอดสดประชุมสภา | ข้อ 27: ประธานสภา “อาจจัดให้มี” | ข้อ 18 ส.ผ. / ข้อ 9 รัฐสภา: “ต้องจัดให้มี” + ล่ามภาษามือ + เผยแพร่บันทึกแทนเมื่อถ่ายทอดสดไม่ได้ | ไม่แตะข้อ 27 | ยังค้าง —
ร่างนี้ไม่แก้ |
| เปิดเผยผลลงมติรายบุคคล | ไม่พบข้อบังคับให้เผยแพร่รายบุคคลต่อประชาชน | ข้อ 89 ส.ผ.: เลขาธิการจัดทำบันทึกรายคน เปิดเผย ณ สภา + สื่ออิเล็กทรอนิกส์ | ข้อ 72 วรรคสี่ — แต่ไม่ระบุผู้รับผิดชอบ/ช่องทาง | ดีขึ้นจากร่างนี้
(ต้องเติมกลไก) |
| รายงานการประชุมต่อประชาชน | ข้อ 32: สมาชิกตรวจดูได้ที่สำนักงานเลขานุการสภา | ข้อ 43 ส.ผ.: พิมพ์และโฆษณาให้ประชาชนทราบทั่วไป | ไม่แก้ไขในร่างนี้ | ยังค้าง —
ร่างนี้ไม่แก้ |
| การประชุมคณะกรรมการ | ไม่พบบทเปิดเผยทั่วไป | ข้อ 107 ส.ผ.: เปิดเผยบันทึก/รายงาน กมธ. เว้นแต่สภามีมติ | ข้อ 92/1: เปิดเผย + ประธานอาจถ่ายทอด | ดีขึ้นจากร่างนี้
(ยังมีช่องโหว่เงื่อนไข) |
| โควตากรรมการสามัญ | ข้อ 84 (ฉบับที่ 3/2565): 5–12 คน / ไม่เกิน 3 คณะ | — (โครงสร้างต่างกัน) | ไม่นับกรรมการประสานงานร่วมฯ ในโควตา | ดีขึ้นจากร่างนี้
(เชิงปฏิบัติ) |
| เกณฑ์ขอประชุมลับ | ข้อ 27: ผู้ว่าฯ หรือสมาชิก ≥ 1/4 ของทั้งหมด | ข้อ 18 ส.ผ. / ข้อ 9 รัฐสภา: ครม. หรือสมาชิก ≥ 1/4 ของที่มีอยู่ | ไม่แก้ไข | คงเดิม — สองสภา
ใกล้เคียงกันอยู่แล้ว |
| ลงคะแนนลับ / สิทธิคัดค้าน | ข้อ 74: สมาชิก ≥ 6 คนเสนอ + ที่ประชุมเห็นชอบ · ไม่มีเอกสิทธิ์คัดค้านของเสียงข้างน้อย | ข้อ 80 ส.ผ.: ผู้รับรอง ≥ 20 คน · คัดค้าน + ผู้รับรอง ≥ 1/3 คงเปิดเผยเป็นเอกสิทธิ์ | ไม่แก้ไข | ยังค้าง —
ร่างนี้ไม่แก้ |
| ล่ามภาษามือ | ไม่พบข้อบังคับ | ข้อ 18 วรรคสอง ส.ผ. / ข้อ 9 วรรคสอง รัฐสภา: บังคับเมื่อถ่ายทอดสด | ไม่แก้ไข | ยังค้าง —
ร่างนี้ไม่แก้ |
ความหมายช่อง “ประเมิน”: สีเขียว “ดีขึ้นจากร่างนี้” = ร่างแก้ไขฉบับนี้ทำให้ประเด็นนั้นดีขึ้น · สีเหลือง “ยังค้าง — ร่างนี้ไม่แก้” = ร่างฉบับนี้ไม่ได้แก้ประเด็นนั้น ช่องว่างเทียบมาตรฐานสภาผู้แทนราษฎรจึงยังคงอยู่ · สีเทา “คงเดิม” = กติกาสองสภาใกล้เคียงกันอยู่แล้ว ไม่จำเป็นต้องแก้
คำย่อในตาราง: กทม. = กรุงเทพมหานคร (สภากรุงเทพมหานคร) · ส.ผ. = สภาผู้แทนราษฎร · กมธ. = คณะกรรมาธิการ · ครม. = คณะรัฐมนตรี · ผู้ว่าฯ = ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร
หมายเหตุความเป็นปัจจุบัน: ตรวจสอบข้อบังคับการประชุมรัฐสภา (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568 (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 142 ตอนพิเศษ 129 ง วันที่ 14 มีนาคม 2568) แล้ว — แก้ไขข้อ 12 13 14 30 36 79 123 และยกเลิกข้อ 105–109 กับข้อ 136–139 จึงไม่กระทบข้อ 9 ข้อ 28 ข้อ 55 ข้อ 62 ข้อ 78 ข้อ 115 และข้อ 116 ที่อ้างอิงในบทความนี้
6. ช่องว่างที่ยังเหลือหลังการแก้ไข (Residual Gaps)
- G1 ถ่ายทอดสดประชุมสภา: ข้อ 27 ยังเป็น “อาจจัดให้มี” ต่างจากสภาผู้แทนราษฎร ข้อ 18 ที่เป็น “ต้องจัดให้มี” พร้อมล่ามภาษามือและการเผยแพร่บันทึกแทนเมื่อถ่ายทอดสดไม่ได้
- G2 กลไกเผยแพร่ผลลงมติรายบุคคล: วรรคสี่ของข้อ 72 ตามร่างยังขาดผู้รับผิดชอบ ช่องทางอิเล็กทรอนิกส์ และกำหนดเวลา (เทียบข้อ 89 สภาผู้แทนราษฎร)
- G3 รายงานการประชุมต่อประชาชน: ข้อ 32 จำกัดเพียง “สมาชิกตรวจดูได้” — ไม่มีบทให้พิมพ์เผยแพร่ต่อประชาชนแบบข้อ 43 หรือเปิดเผยรายงานคณะกรรมการแบบข้อ 107 ของสภาผู้แทนราษฎร
- G4 การเข้าถึงของผู้พิการทางการได้ยิน: ไม่พบข้อบังคับของสภากรุงเทพมหานครเรื่องล่ามภาษามือ
- G5 กลไกคัดค้านการลงคะแนนลับ: ข้อ 74 ให้สมาชิกไม่น้อยกว่า 6 คนเสนอญัตติลงคะแนนลับได้โดยไม่มีกลไกคัดค้าน ต่างจากสภาผู้แทนราษฎร ข้อ 80 วรรคสอง (คัดค้านโดยมีผู้รับรองไม่น้อยกว่า 1/3 ของสมาชิกในที่ประชุม ให้คงการลงคะแนนโดยเปิดเผยเป็นเอกสิทธิ์) — ข้อ 74 มีเงื่อนไข “ถ้าที่ประชุมเห็นชอบ” เป็นการคุมโดยเสียงข้างมากอยู่แล้ว สิ่งที่ขาดคือเอกสิทธิ์คัดค้านของเสียงข้างน้อย
7. ข้อเสนอเพื่อการแปรญัตติ (พร้อมถ้อยคำ)
“การแปรญัตติ” คือการที่สมาชิกขอแก้ไขเพิ่มเติมถ้อยคำของร่างข้อบังคับในชั้นการพิจารณาของสภา — ข้อเสนอด้านล่างจัดทำเป็นถ้อยคำสำเร็จรูปเพื่อนำไปใช้ได้ทันที
รายการที่ 1 — เติมผู้รับผิดชอบ ช่องทาง และกรอบเวลา ในวรรคสี่ของข้อ 72
“การออกเสียงลงคะแนนเปิดเผยตาม (๑) และ (๓) ให้สำนักงานเลขานุการสภาเปิดเผยผลการลงมติของสมาชิกแต่ละคนเพื่อให้ประชาชนทราบได้ทั่วไป โดยจัดทำเป็นเอกสารอิเล็กทรอนิกส์เผยแพร่ผ่านทางเว็บไซต์ของสภาหรือสื่อเทคโนโลยีสารสนเทศที่ประชาชนทั่วไปเข้าถึงได้ ภายในสิบห้าวันนับแต่วันประชุม”
เหตุผลของกรอบ “สิบห้าวัน”: สอดคล้องจังหวะเวลาที่ข้อบังคับใช้อยู่แล้ว (เทียบการบรรจุกระทู้ถามทั่วไปภายในสิบห้าวันตามข้อ 111) — ทางเลือกที่ยืดหยุ่นกว่า: “ภายในระยะเวลาที่ประธานสภากำหนด ซึ่งต้องไม่เกินสามสิบวันนับแต่วันประชุม”
รายการที่ 2 — แก้คำอ้างบทแก้ไขของข้อ 84 ให้ตรงหลักการร่าง
ข้อ ๔ ให้เพิ่มความต่อไปนี้เป็นวรรคสามของข้อ ๘๔ แห่งข้อบังคับการประชุมสภากรุงเทพมหานคร พ.ศ. ๒๕๖๒ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยข้อบังคับการประชุมสภากรุงเทพมหานคร (ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๖๕
รายการที่ 3 — เติมเกณฑ์การงดถ่ายทอดในข้อ 92/1
“…ร้องขอไม่ให้มีการถ่ายทอดการประชุม โดยระบุเหตุผลเป็นหนังสือ และคณะกรรมการมีมติเห็นชอบ ให้งดการถ่ายทอดได้เท่าที่จำเป็นและมีกำหนดเวลาชัดเจนตามที่คณะกรรมการกำหนด ทั้งนี้ ให้บันทึกเหตุผลและมติดังกล่าวไว้ในรายงานการประชุม”
รายการที่ 4 — (ระยะที่ 2) ยกระดับข้อ 27: ถ่ายทอดสดประชุมสภาเป็นหน้าที่
แก้ข้อ 27 จาก “ประธานสภาอาจจัดให้มีการถ่ายทอด…” เป็น “ประธานสภาต้องจัดให้มีการถ่ายทอดสด… โดยจัดให้มีล่ามภาษามือด้วย เว้นแต่มีเหตุขัดข้องให้แจ้งที่ประชุมทราบ และในกรณีที่ไม่สามารถถ่ายทอดสดได้ ให้จัดให้มีการเผยแพร่บันทึกภาพและเสียงโดยเร็ว” — ถอดแบบโครงสร้างข้อ 18 สภาผู้แทนราษฎร / ข้อ 9 รัฐสภา รวมทั้งอาจพิจารณาเพิ่มกลไกคัดค้านการลงคะแนนลับตามแนวข้อ 80 วรรคสองของสภาผู้แทนราษฎร
แนวปฏิบัติที่ทำได้ทันทีโดยไม่ต้องแก้ข้อบังคับ
- สำนักงานเลขานุการสภาเผยแพร่ผลการลงมติรายบุคคลบนเว็บไซต์/เพจของสภา เป็นแนวปฏิบัติภายใน
- ประธานสภาใช้ดุลพินิจตามข้อ 27 จัดถ่ายทอดสดเป็นค่าเริ่มต้นทุกสมัยประชุมปกติ
- คณะกรรมการแต่ละคณะมีมติกำหนดหลักเกณฑ์การถ่ายทอดและการงดถ่ายทอดไว้ล่วงหน้า
- จัดทำสรุป “สิ่งที่ประชาชนเข้าถึงได้” หลังการประชุมแต่ละครั้ง (วาระ · ผลมติ · ลิงก์วิดีโอถ้ามี)
8. ดาวน์โหลดเอกสาร
9. ที่มาและการตรวจสอบ
- ข้อบังคับการประชุมสภากรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2562 + ฉบับที่ 2/2563, 3/2565, 4/2566 — ราชกิจจานุเบกษา (ตรวจตัวบทตรงต้นฉบับ)
- ข้อบังคับการประชุมสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2562 (แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 4 พ.ศ. 2566) — ฉบับรวมของสำนักการประชุม สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร
- ข้อบังคับการประชุมรัฐสภา พ.ศ. 2563 — เล่มรวมข้อบังคับของสำนักกฎหมาย สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา + ตรวจฉบับที่ 2 พ.ศ. 2568 จากราชกิจจานุเบกษาโดยตรง
- ร่างแก้ไข 3 ฉบับ (พ.ค. 2569) — เอกสารประกอบการเสนอของสภากรุงเทพมหานคร
- ดูการเปรียบเทียบความโปร่งใสรายหมวดฉบับเต็มได้ที่ สภา(โปร่ง)ใส — เปรียบเทียบข้อบังคับ 2 สภาฯ
← กลับหน้า ส.ก. Navigator