ดักจุดตายสัญญาให้บริการระบบอัตโนมัติและหุ่นยนต์อุตสาหกรรม (Industrial Robotics & Automation Integration Agreement)
วิเคราะห์การันตีรอบเวลาการผลิต (Cycle Time & OEE Guarantee), การตรวจรับงานแบบ Site Acceptance Test (SAT), ความรับผิดเมื่อหุ่นยนต์ก่อให้เกิดอุบัติเหตุในโรงงาน, และการผูกมัดกับผู้ให้บริการรายเดียวด้านอะไหล่ชิ้นส่วน ✓

ภูมิทัศน์สัญญาบูรณาการระบบอัตโนมัติและหุ่นยนต์อุตสาหกรรมในประเทศไทย Industry 4.0 & Smart Factory

ในยุค Industry 4.0 โรงงานในประเทศไทยเปลี่ยนผ่านสู่ Smart Factory มากขึ้น สัญญาจ้างติดตั้งระบบ (Integration Agreement) ไม่ใช่เพียงการซื้อขายเครื่องจักร แต่มักเป็นสัญญาผสม (Mixed Contract) ที่มีความซับซ้อนสูง ซึ่งอาจมีทั้งส่วนจ้างทำของและส่วนซื้อขายเครื่องจักร ครอบคลุมทั้งฮาร์ดแวร์ ซอฟต์แวร์ควบคุม (PLC) และการปรับจูนระบบให้เข้ากับหน้างานจริง ซึ่งมักเกิดข้อพิพาทเรื่องมาตรฐานการทำงานที่ไม่เป็นไปตามความคาดหวังเชิงเทคนิค ทั้งนี้ ระยะเวลารับผิดในความชำรุดบกพร่องและผลของการรับมอบงานขึ้นกับการจัดประเภทสัญญา ดังที่อธิบายในหัวข้อการตรวจรับงาน

ผลกระทบเชิงธุรกิจ Business Consequences

• สายการผลิตหยุดชะงัก (Line Down): หากระบบล้มเหลวเพียงจุดเดียว อาจทำให้กระบวนการทั้งหมดหยุดทำงาน เสียหายนาทีละหลายแสนบาท
• อุบัติเหตุร้ายแรง: หุ่นยนต์แขนกลเหวี่ยงชนคนงานบาดเจ็บสาหัส นำไปสู่การฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายและปัญหาด้านความปลอดภัยในการทำงาน
• ค่าซ่อมบำรุงที่ผูกมัดกับผู้ให้บริการรายเดียว (Vendor Lock-in): ผู้ว่าจ้างจำต้องรับค่าซ่อมบำรุง (MA) และราคาอะไหล่ที่สูงเกินจริงเนื่องจากไม่สามารถจ้างรายอื่นมาดูแลได้

กรอบกฎหมายและ Claim Ledger Legal Framework

การวิเคราะห์ความรับผิดภายใต้โครงสร้าง C-SHIELD-30:

โครงสร้างขั้นตอนการตรวจรับงาน: FAT (Factory Acceptance Test) กับ SAT Site Acceptance Test

การตรวจรับต้องแบ่งเป็น 2 ระยะสำคัญเพื่อกระจายความเสี่ยง:

• FAT: ตรวจสอบความถูกต้องของ Logic และเครื่องจักร ณ สถานประกอบการของ SI ก่อนส่งมอบ
• SAT: ตรวจสอบประสิทธิภาพในสภาพแวดล้อมจริง (Actual Loading) รวมถึงการทดสอบต่อเนื่อง (Endurance Test) ซึ่งระยะเวลา เช่น 24 ถึง 72 ชั่วโมง เป็นตัวอย่างเชิงเทคนิค มิใช่เกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด
• Ramp-Up Period: ช่วงเวลาปรับจูนหลัง SAT ซึ่งต้องกำหนดเป้าหมายประสิทธิภาพที่ค่อย ๆ สูงขึ้นจนถึงระดับที่ตกลงกัน
• ผลของการรับมอบและระยะเวลารับผิด: ผลของการรับมอบขึ้นกับการจัดประเภทสัญญา หากเป็นจ้างทำของ ผู้รับจ้างไม่ต้องรับผิดเมื่อผู้ว่าจ้างยอมรับมอบงานทั้งที่ชำรุดบกพร่องโดยมิได้อิดเอื้อน เว้นแต่ความชำรุดบกพร่องนั้นเป็นเช่นจะไม่พึงพบได้ในขณะรับมอบ หรือผู้รับจ้างได้ปิดบังความนั้นเสีย (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 598) ผู้ว่าจ้างชอบที่จะยึดหน่วงสินจ้างไว้ได้เมื่อส่งมอบเนิ่นช้าหรือส่งมอบงานชำรุดบกพร่อง เว้นแต่ผู้รับจ้างจะให้ประกันตามสมควร (มาตรา 599) หากสัญญามิได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ผู้รับจ้างรับผิดเฉพาะความชำรุดบกพร่องที่ปรากฏขึ้นภายในหนึ่งปีนับแต่วันส่งมอบ แต่ข้อจำกัดนี้ไม่ใช้บังคับเมื่อปรากฏว่าผู้รับจ้างได้ปิดบังความชำรุดบกพร่องนั้น (มาตรา 600) และห้ามฟ้องผู้รับจ้างเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่วันที่ความชำรุดบกพร่องปรากฏขึ้น (มาตรา 601) หากส่วนเครื่องจักรเป็นการซื้อขาย ผู้ขายต้องรับผิดในความชำรุดบกพร่องตามมาตรา 472 และห้ามฟ้องคดีเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่เวลาที่ได้พบเห็นความชำรุดบกพร่อง (มาตรา 474) สัญญาจึงควรกำหนดระยะเวลารับประกันและระยะเวลาแจ้งข้อบกพร่องให้ชัดเจน และระบุว่าการลงนามรับมอบ SAT ไม่เป็นการสละสิทธิเรียกร้องในประสิทธิภาพที่ยังอยู่ในช่วง Ramp-Up

ระบบคลังสินค้าอัตโนมัติ: อัตราการยกถ่ายสินค้า การทดสอบสามระดับ และระยะเวลารับผิด

สำหรับระบบคลังสินค้าอัตโนมัติ (Automated Storage and Retrieval System: AS/RS) ตัวชี้วัดหลักคืออัตราการยกถ่ายสินค้า (Throughput) ซึ่งระบุเป็นจำนวนพาเลทต่อชั่วโมงแยกขาเข้ากับขาออก ควบคู่กับความพร้อมใช้งานของระบบ เช่น ขาเข้า 120 พาเลทต่อชั่วโมง ขาออก 180 พาเลทต่อชั่วโมง และความพร้อมใช้งานร้อยละ 99.5 ตัวเลขทั้งหมดในหัวข้อย่อยนี้เป็นตัวอย่างเชิงพาณิชย์ที่เจรจาปรับได้ มิใช่เกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด การตรวจรับอาจแบ่งเป็นสามระดับ ซึ่งใช้ร่วมกับด่าน FAT และ SAT ได้:

• การทดสอบเดินเครื่องเปล่า (Dry Run): ตรวจการเคลื่อนที่ของเครน สายพาน และระบบความปลอดภัยโดยไม่มีสินค้า
• การทดสอบด้วยภาระจำลอง (Wet Run): ใช้พาเลทหรือน้ำหนักจำลองวัดอัตราการยกถ่ายสินค้า
• การทดสอบด้วยสินค้าจริง (Live Run): เดินระบบกับสินค้าจริงอย่างต่อเนื่อง เช่น 30 วัน ซึ่งเป็นตัวอย่างเชิงพาณิชย์ มิใช่เกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] หากไม่ผ่านเกณฑ์ สัญญาอาจให้เริ่มนับใหม่ โดยควรจำกัดจำนวนครั้ง

สำหรับระยะเวลารับผิดหลังรับมอบ ระยะเวลาห้าปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 600 ใช้เฉพาะเมื่อการที่ทำนั้นเป็นสิ่งปลูกสร้างกับพื้นดิน นอกจากเรือนโรงทำด้วยเครื่องไม้ เครนยกพาเลท สายพานลำเลียง ระบบควบคุมและซอฟต์แวร์จึงไม่เข้าระยะเวลานี้โดยอัตโนมัติ ส่วนโครงสร้างแร็กที่ยึดติดกับพื้นดินต้องพิจารณาเป็นรายกรณี และเมื่อผู้รับจ้างเป็นผู้จัดหาสัมภาระ ความรับผิดของผู้รับจ้างในการบกพร่องนั้นให้บังคับด้วยบทลักษณะซื้อขาย (มาตรา 595) เครื่องจักรอุปกรณ์ที่ผู้รับจ้างจัดหาเองจึงอาจอยู่ในบังคับมาตรา 472 และมาตรา 474 ดังที่กล่าวไว้ข้างต้น สัญญาจึงควรกำหนดระยะเวลารับประกันแยกตามส่วนของระบบ

การันตี OEE, Cycle Time, และอัตราของเสีย Scrap Rate Target

สัญญาที่ดีต้องระบุสูตรการคำนวณที่ชัดเจน:

• OEE (Overall Equipment Effectiveness): ต้องไม่ต่ำกว่าเกณฑ์ที่คู่สัญญาตกลงกัน (ร้อยละ 85 ถึง 90 เป็นตัวอย่างเชิงพาณิชย์ มิใช่เกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด) โดยคำนวณจาก Availability x Performance x Quality.
• Cycle Time: ระบุวินาทีต่อชิ้นงาน หากช้ากว่ากำหนด ต้องมี Performance LDs (ค่าปรับรายวินาทีที่เสียไป)
• Scrap Rate: อัตราของเสียต้องถูกควบคุม หากเกินเกณฑ์ SI ต้องรับผิดชอบค่าวัตถุดิบที่สูญเสีย
• เบี้ยปรับ: ค่าปรับประสิทธิภาพ (Performance LDs) และค่าปรับส่งมอบล่าช้าเป็นเบี้ยปรับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 379 ถึงมาตรา 383 ซึ่งศาลอาจลดได้หากสูงเกินส่วนตามมาตรา 383 ผู้ว่าจ้างควรบันทึกการสงวนสิทธิเรียกเบี้ยปรับไว้ในหนังสือรับมอบงาน (FAT และ SAT) เพราะเมื่อเจ้าหนี้ยอมรับชำระหนี้แล้ว จะเรียกเอาเบี้ยปรับได้ต่อเมื่อได้บอกสงวนสิทธิไว้ในเวลารับชำระหนี้ (มาตรา 381 วรรคสาม) และควรระบุในสัญญาให้ชัดว่าเบี้ยปรับเป็นจำนวนน้อยที่สุดแห่งค่าเสียหายตามมาตรา 380 วรรคสอง หรือเป็นวิธีเยียวยาเพียงอย่างเดียว

ส่วนต่อประสานระบบควบคุมกับระบบบริหารคลังสินค้า เวลาซ่อม และสินค้าที่เน่าเสียง่าย

ระบบควบคุมคลังสินค้า (Warehouse Control System: WCS) ซึ่งสั่งการเครน ต้องสื่อสารกับระบบบริหารจัดการคลังสินค้า (Warehouse Management System: WMS) เดิมของผู้ว่าจ้างได้ถูกต้อง สัญญาจึงควรให้ผู้รับจ้างจัดทำข้อกำหนดของส่วนต่อประสาน (API Specification) ให้ผู้ว่าจ้างเห็นชอบ ใช้ผลทดสอบส่วนต่อประสานเป็นเกณฑ์ผ่านการตรวจรับ และแบ่งให้ชัดว่าความผิดพลาดที่มาจากระบบของผู้ว่าจ้างเองเป็นความรับผิดชอบของฝ่ายใด

สำหรับเหตุขัดข้อง สัญญาควรแยกเวลาเข้าถึงหน้างานออกจากเวลาแก้ไขแล้วเสร็จ โดยเวลาซ่อมเฉลี่ย (Mean Time to Repair: MTTR) เป็นค่าเฉลี่ยตลอดช่วงที่วัด มิใช่เวลาสูงสุดของเหตุแต่ละครั้ง ตัวอย่างเชิงพาณิชย์สำหรับเหตุร้ายแรงที่คลังหยุดชะงักคือเข้าถึงหน้างานภายในสองชั่วโมงและแก้ไขเสร็จภายในสี่ชั่วโมง ส่วนค่าปรับการหยุดทำงานรายชั่วโมงเป็นเบี้ยปรับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 379 ถึงมาตรา 383 ซึ่งศาลลดได้หากสูงเกินส่วนตามมาตรา 383

ในสถานการณ์สินค้าสดเน่าเสีย สมมติว่า A เป็นผู้ว่าจ้างซึ่งเก็บสินค้าสดในคลังอัตโนมัติ และ B เป็นผู้รับจ้าง เมื่อเครนอ่านแท็กผิดพลาด พาเลทติดค้างในช่องจัดเก็บจนสินค้าเน่าเสีย B อาจอ้างข้อสัญญาจำกัดความรับผิดต่อความเสียหายทางอ้อมไว้ร้อยละ 10 ของมูลค่าสัญญา (ตัวอย่างเชิงพาณิชย์) แต่เพดานนั้นไม่ตัดสิทธิเรียกค่าเสียหายของ A เสมอไป เพราะความตกลงที่ทำไว้ล่วงหน้าเป็นข้อความยกเว้นมิให้ลูกหนี้ต้องรับผิดเพื่อกลฉ้อฉลหรือความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงของตนเป็นโมฆะ (ป.พ.พ. มาตรา 373) และข้อตกลงยกเว้นหรือจำกัดความรับผิดอื่นที่ไม่เป็นโมฆะมีผลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณี (พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 8 วรรคสอง) อีกทั้งค่าสินไหมทดแทนที่ A เรียกได้ตามมาตรา 222 รวมถึงความเสียหายอันเกิดแต่พฤติการณ์พิเศษ หากคู่กรณีได้คาดเห็นหรือควรจะได้คาดเห็นพฤติการณ์นั้นล่วงหน้า A จึงควรระบุในสัญญาตั้งแต่ต้นว่าระบบจะเก็บสินค้าที่เสียหายง่าย กำหนดแผนกู้พาเลทด้วยมือ และนิยามความเสียหายทางอ้อมให้ชัดเจนว่ารวมหรือไม่รวมมูลค่าสินค้าที่เน่าเสีย

ความปลอดภัยและการจัดสรรความรับผิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์และความรับผิดต่อผลิตภัณฑ์

หุ่นยนต์อุตสาหกรรมอาจเป็นทรัพย์อันเป็นของเกิดอันตรายได้โดยสภาพ โดยความมุ่งหมายที่จะใช้ หรือโดยอาการกลไกของทรัพย์นั้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 437 วรรคสอง ซึ่งต้องพิจารณาจากลักษณะและการทำงานของหุ่นยนต์แต่ละระบบ หากเข้าลักษณะดังกล่าว หลักความรับผิดมีดังนี้:

• บุคคลผู้มีไว้ในครอบครองซึ่งหุ่นยนต์ ซึ่งโดยปกติเมื่อรับมอบงานแล้วคือโรงงานผู้ว่าจ้าง ต้องรับผิดต่อผู้เสียหายเพื่อความเสียหายอันเกิดแต่หุ่นยนต์ เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่าความเสียหายเกิดแต่เหตุสุดวิสัยหรือเกิดเพราะความผิดของผู้ต้องเสียหายนั้นเอง โดยผู้เสียหายไม่ต้องพิสูจน์ว่าโรงงานประมาทเลินเล่อ
• ในระหว่างติดตั้งและทดสอบก่อนรับมอบ หาก SI เป็นผู้มีไว้ในครอบครองซึ่งหุ่นยนต์ SI อาจต้องรับผิดในฐานะเดียวกัน
• เมื่อโรงงานรับผิดต่อผู้เสียหายแล้ว โรงงานอาจเรียกให้ SI รับผิดตามสัญญาหรือข้อสัญญาชดใช้ความเสียหาย (ป.พ.พ. มาตรา 215) หรือตามมาตรา 420 หากพิสูจน์ได้ว่าความเสียหายเกิดจาก Bug ในซอฟต์แวร์ควบคุมหรือระบบ Safety Interlock ที่บกพร่องโดยความจงใจหรือประมาทเลินเล่อของ SI
• ความรับผิดตามพระราชบัญญัติความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัย พ.ศ. 2551 มาตรา 5 ต้องตรวจจากตัวบทของพระราชบัญญัตินั้น
• มาตรฐาน ISO 10218 และ ISO/TS 15066 เป็นมาตรฐานทางเทคนิค มิใช่บทบัญญัติของกฎหมายไทย เว้นแต่จะมีกฎหมายหรือประกาศรับเอามาใช้บังคับ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] จึงควรกำหนดไว้เป็นเกณฑ์ในสัญญา

LAS Practice Note: การออกแบบข้อสัญญา Source Code Escrow สำหรับ PLC Logic และข้อกำหนด Spare Parts Price Freeze

• Source Code Escrow: กำหนดให้ SI ต้องส่งมอบ Source Code หรือฝากไว้กับบุคคลที่สาม เพื่อให้โรงงานเข้าถึงได้หาก SI เลิกกิจการหรือผิดสัญญา เพื่อป้องกัน Vendor Lock-in
• Spare Parts Price Freeze: ระบุรายการอะไหล่สิ้นเปลือง (Wear & Tear) และอะไหล่สำคัญ พร้อมตรึงราคา (Price Cap) หรือจำกัดการขึ้นราคาไม่เกิน X% ต่อปี ตามระยะเวลาที่ตกลงกัน (เช่น 5 ถึง 7 ปี ซึ่งเป็นตัวอย่างเชิงพาณิชย์ มิใช่ระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด) การตรึงราคาอะไหล่จึงต้องมาจากข้อสัญญา เพราะกฎหมายการแข่งขันทางการค้ามิได้ให้สิทธิแก่ผู้ว่าจ้างในราคาอะไหล่ที่แน่นอน และใช้ได้ต่อเมื่อการกระทำของผู้ขายเข้าองค์ประกอบของบทบัญญัติแต่ละบท กล่าวคือ พระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 มาตรา 50 ห้ามผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาดกระทำการตามที่บัญญัติไว้ เช่น กำหนดหรือรักษาระดับราคาซื้อหรือขายสินค้าหรือค่าบริการอย่างไม่เป็นธรรม ซึ่งต้องวิเคราะห์ก่อนว่า SI หรือผู้ผลิตอะไหล่มีอำนาจเหนือตลาดหรือไม่ และมาตรา 57 ห้ามผู้ประกอบธุรกิจกระทำการอันเป็นผลให้เกิดความเสียหายแก่ผู้ประกอบธุรกิจรายอื่น เช่น ใช้อำนาจตลาดหรืออำนาจต่อรองที่เหนือกว่าอย่างไม่เป็นธรรม ซึ่งมิได้จำกัดเฉพาะผู้มีอำนาจเหนือตลาด แต่ต้องพิสูจน์ข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี

ข้อต่อสู้ของผู้ให้บริการ System Integrator (SI) กับโรงงานผู้ว่าจ้าง Devil's Advocate

• มุมมอง SI: มักอ้างว่าความล้มเหลวเกิดจากวัตถุดิบของผู้ว่าจ้างไม่ได้มาตรฐาน (Workpiece Variation) หรือพนักงานหน้างานไม่มีทักษะ (Poor Operator Skill)
• มุมมองโรงงาน: อ้างว่าระบบต้องถูกออกแบบมาให้รองรับ Variation ตามที่ระบุใน Specification ตั้งแต่ต้น

ตัวอย่างสถานการณ์จำลอง Worked Example

โรงงานประกอบชิ้นส่วนยานยนต์จ้างติดตั้งแขนกล 6 ตัว มูลค่า 45 ล้านบาท เมื่อติดตั้งเสร็จพบว่า:

1. Performance Issue: หุ่นยนต์ทำงานช้ากว่าสเปก 20% ทำให้ยอดผลิตหายไปวันละ 500 ชิ้น
2. Incident: หุ่นยนต์ตัวที่ 3 เกิดอาการ Error เหวี่ยงแขนชนแม่พิมพ์ (Mold) มูลค่า 2 ล้านบาทพังเสียหาย การบังคับสัญญา: โรงงานใช้สิทธิหักเงินประกันผลงาน (Retention) ตามข้อสัญญา และอาจอาศัยสิทธิยึดหน่วงสินจ้างตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 599 เมื่อส่งมอบเนิ่นช้าหรือส่งมอบงานชำรุดบกพร่อง เว้นแต่ SI จะให้ประกันตามสมควร และเรียกค่าเสียหายตาม OEE Guarantee พร้อมใช้หลักฐาน Log File พิสูจน์ว่า SI เขียน Script ผิดพลาดในการตั้งค่า Limit Switch
3. ฐานของข้อเรียกร้องและการคำนวณ (ข้อเท็จจริงสมมติ): ค่าเสียหายจากแม่พิมพ์มูลค่า 2 ล้านบาทและยอดผลิตที่หายไปวันละ 500 ชิ้น เรียกได้ตามมาตรา 215 โดยมีขอบเขตตามมาตรา 222 คือความเสียหายตามปกติ และความเสียหายจากพฤติการณ์พิเศษที่คู่กรณีคาดเห็นหรือควรจะคาดเห็นล่วงหน้า หรือเรียกในมูลละเมิดตามมาตรา 420 หากพิสูจน์ความจงใจหรือประมาทเลินเล่อของ SI ได้ ส่วน ป.พ.พ. มาตรา 437 มิใช่ฐานข้อเรียกร้องของโรงงานต่อ SI สำหรับแม่พิมพ์ของตนเอง จำนวนค่าเสียหายโดยประมาณจึงเท่ากับ 2,000,000 บาท บวก (500 ชิ้น × กำไรต่อชิ้น × จำนวนวันที่ยอดผลิตหายไป) โดยกำไรต่อชิ้นและจำนวนวันเป็นข้อเท็จจริงสมมติที่ต้องพิสูจน์ด้วยหลักฐานทางบัญชี
4. ข้อต่อสู้ของ SI และภาระการพิสูจน์: SI อาจอ้างว่าความล้มเหลวเกิดจากวัตถุดิบของโรงงานไม่ได้มาตรฐานหรือทักษะของผู้ปฏิบัติงาน (ดูหัวข้อข้อต่อสู้ของ SI) โรงงานจึงต้องนำสืบด้วย Log File และข้อกำหนดทางเทคนิคว่าความเสียหายเกิดจาก Bug หรือการตั้งค่าที่บกพร่องของ SI ส่วน SI ซึ่งกล่าวอ้างเหตุอื่นต้องนำสืบข้อต่อสู้ของตน

Checklist 10 จุดตรวจสัญญา Robotics & Factory Automation

• นิยาม OEE และ Cycle Time ที่วัดผลได้จริงด้วยเครื่องมือวัด
• เงื่อนไขการผ่าน SAT (Success Criteria) ที่ชัดเจน
• ข้อกำหนดการส่งมอบหรือฝาก Source Code สิทธิการใช้ สิทธิดัดแปลงเพื่อบำรุงรักษา และสิทธิในทรัพย์สินทางปัญญา (พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 10 ให้ผู้ว่าจ้างเป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในงานที่ผู้สร้างสรรค์สร้างสรรค์ขึ้นโดยการรับจ้าง เว้นแต่ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น แต่หากโปรแกรมเขียนโดยพนักงานของ SI ลิขสิทธิ์ระหว่างพนักงานกับ SI เป็นไปตามมาตรา 9 สัญญาจึงควรกำหนดการโอนลิขสิทธิ์เป็นหนังสือตามมาตรา 17 หรือสิทธิใช้และสิทธิดัดแปลงไว้ให้ชัดแจ้ง)
• ตารางราคาอะไหล่ (Spare Parts List) และระยะเวลาการันตีการมีอะไหล่สำรอง
• ข้อจำกัดความรับผิด (Limitation of Liability) ต้องไม่รวมกรณีกลฉ้อฉลหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง (ป.พ.พ. มาตรา 373) และไม่อาจใช้ยกเว้นหรือจำกัดความรับผิดต่อความเสียหายต่อชีวิต ร่างกาย หรืออนามัยอันเกิดจากความจงใจหรือประมาทเลินเล่อ (พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 8 วรรคหนึ่ง) ส่วนในกรณีอื่นมีผลเพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณี (มาตรา 8 วรรคสอง)
• การประกันภัยความรับผิดต่อผลิตภัณฑ์ (Product Liability Insurance)
• หลักเกณฑ์การคิดค่าปรับประสิทธิภาพ (Performance Penalty)
• รายละเอียดการฝึกอบรม (Training Plan) สำหรับพนักงาน
• เงื่อนไขการสนับสนุนระยะไกล (Remote Support) และ Response Time
• สิทธิในการจ้างบุคคลที่สามเข้าแก้ไขงาน (Step-in Rights)

คำถามที่พบบ่อย Frequently Asked Questions