คำตอบสั้น — Quick Answer / TL;DR
- การเปิดให้บุคคลที่สามใช้ระบบ (Third-Party Access: TPA): ผู้รับใบอนุญาตที่มีระบบโครงข่ายพลังงาน ซึ่งสำหรับก๊าซธรรมชาติได้แก่ระบบส่งหรือระบบจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ ต้องยินยอมให้ผู้รับใบอนุญาตหรือผู้ประกอบกิจการพลังงานรายอื่นใช้หรือเชื่อมต่อระบบของตนตามข้อกำหนดที่ตนประกาศ ภายใต้หลักการตามพระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ. 2550 มาตรา 81 และอำนาจสั่งแก้ไขของคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) ตามมาตรา 82 ถึงมาตรา 84 โดยเรียกเก็บค่าบริการตามอัตราที่คณะกรรมการให้ความเห็นชอบตามมาตรา 67 ส่วนการเปิดให้ใช้สถานีแปรสภาพก๊าซธรรมชาติเหลวต้องตรวจเงื่อนไขในใบอนุญาตและระเบียบของคณะกรรมการ [ต้องยืนยันมาตรา] ผู้ซื้อต้องตรวจสอบว่าโครงสร้างรายได้มิได้ผูกขาดเฉพาะบริษัทในเครือ
- สิทธิแห่งทางและเขตปลอดภัยแนวท่อส่งก๊าซ (Pipeline Right of Way: ROW): ผู้ซื้อต้องตรวจว่าแนวท่อส่งก๊าซอยู่ในเขตระบบโครงข่ายพลังงานที่ประกาศตามพระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ. 2550 มาตรา 106 หรือไม่ ผู้รับใบอนุญาตได้ปฏิบัติตามมาตรา 108 ครบถ้วนหรือไม่ ทั้งการแจ้งเป็นหนังสือ การจ่ายหรือวางเงินค่าใช้ประโยชน์และค่าทดแทน และอุทธรณ์ที่อาจค้างอยู่ และที่ดินส่วนที่ผ่านด้วยข้อตกลงเอกชนได้จดทะเบียนภาระจำยอมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1299 และมาตรา 1387 หรือไม่ หากมีข้อพิพาทเรื่องการใช้ที่ดินหรือที่ดินทับซ้อน ผู้ซื้อควรประเมินความเสี่ยงต่อการวางและบำรุงรักษาระบบ ต่อค่าทดแทนและค่าเสียหาย และต่อการพักใช้หรือเพิกถอนใบอนุญาตตามมาตรา 56 หากผู้รับใบอนุญาตไม่ปฏิบัติตามระเบียบที่คณะกรรมการประกาศกำหนด
- รายงาน EHIA และการอนุญาตท่าเทียบเรือ: ประเภทโครงการที่ต้องจัดทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (EHIA) เป็นไปตามประกาศที่ออกโดยอาศัยมาตรา 48 แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 ซึ่งต้องตรวจว่าท่าเทียบเรือและสถานี LNG อยู่ในประเภทใดตามประกาศฉบับที่ใช้บังคับ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] ท่าเทียบเรือที่ปลูกสร้างล่วงล้ำเข้าไปในทะเลภายในน่านน้ำไทยต้องได้รับอนุญาตจากเจ้าท่าตามพระราชบัญญัติการเดินเรือในน่านน้ำไทย พระพุทธศักราช 2456 ผู้รับอนุญาตต้องเสียค่าตอบแทนเป็นรายปี ซึ่งเพิ่มเป็นสองเท่าเมื่อใช้ประกอบธุรกิจ และการปลูกสร้างโดยไม่ได้รับอนุญาตหรือไม่เป็นไปตามที่ได้รับอนุญาตมีโทษทางอาญา ส่วนพื้นที่กันชนทางทะเล (Exclusion Zone) รอบท่าเทียบเรือ สถานะ Major Hazard Installation (MHI) และแผนรับมือเหตุฉุกเฉินกรณีเกิดการรั่วไหลของก๊าซเย็นจัด (-162°C) ต้องตรวจจากระเบียบและประกาศที่ใช้บังคับ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
สถานการณ์ที่ผู้ประกอบการมักพบจริง
- เหตุการณ์ (ตัวอย่างสมมติ): กลุ่มทุนพลังงานข้ามชาติ A เข้าซื้อหุ้นร้อยละ 45 ในบริษัท B ผู้พัฒนาสถานีรับจ่ายและแปรสภาพ LNG บนพื้นที่ EEC มูลค่าดีลสมมติ 3,800 ล้านบาท ภายหลังปิดดีล คณะกรรมการกำกับกิจการพลังงานปรับอัตราค่าบริการลงร้อยละ 18 (ตัวเลขสมมติ) เพราะเห็นว่าอัตราเดิมไม่เหมาะสมอันเนื่องมาจากการเปลี่ยนแปลงสภาพเศรษฐกิจ สังคม การลงทุน หรือเทคโนโลยี ตามพระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ. 2550 มาตรา 68 ซึ่งเป็นคนละฐานกับกรณีที่ผู้รับใบอนุญาตเรียกเก็บค่าบริการเกินอัตราที่คณะกรรมการให้ความเห็นชอบอันเป็นข้อห้ามตามมาตรา 71 และศาลปกครองรับคำฟ้องของกลุ่มประมงพื้นบ้านที่ขอให้เพิกถอนการอนุญาตที่อาศัยรายงาน EHIA ของท่าเทียบเรือ โดยอ้างว่ากระบวนการรับฟังความคิดเห็นไม่ชอบด้วยกฎหมาย
- ความเข้าใจผิด: ผู้ซื้อตรวจสอบเฉพาะสัญญาจัดซื้อก๊าซระยะยาว (SPA) และคิดว่าอัตราผลตอบแทนจากการลงทุน (IRR) จะได้รับการคุ้มครองถาวรตามแบบจำลองทางการเงินเดิม
- จุดพลิก: สาระสำคัญทางกฎหมายคือ ในกระบวนการ LDD ไม่ได้ตรวจสอบมติ กกพ. และความเสี่ยงด้าน Regulatory Risk ในการปรับอัตรา TPA Tariff และไม่ได้ตรวจสอบรายงานการประชุมรับฟังความคิดเห็นของประชาชนในรายงาน EHIA อย่างละเอียด ทำให้รายได้ของโครงการลดลงอย่างมีนัยสำคัญและโครงการเสี่ยงต่อการถูกสั่งชะลอการขยายกำลังการแปรสภาพก๊าซ
- สิ่งที่ได้จากบทความ: Due Diligence Framework 5 มิติสำหรับโครงสร้างพื้นฐาน LNG, เช็กลิสต์ใบอนุญาต กกพ. และกรมเจ้าท่า, การประเมินความเสี่ยงแนวท่อส่งก๊าซ ROW, ตาราง Claim Ledger ของบทบัญญัติที่ต้องตรวจ และตารางเปรียบเทียบระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติกับสถานีแปรสภาพก๊าซธรรมชาติเหลว
กรอบกฎหมายและ Claim Ledger Legal Framework
| รหัสอ้างอิง | ข้อกฎหมาย / สาระสำคัญ | ฐานทางกฎหมาย | สถานะการตรวจสอบ |
|---|---|---|---|
| C-INV-32-01 | การประกอบกิจการพลังงาน ซึ่งรวมกิจการก๊าซธรรมชาติ ต้องได้รับใบอนุญาตจากคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน เว้นแต่กิจการที่พระราชกฤษฎีกายกเว้น โดยคณะกรรมการประกาศกำหนดประเภทและอายุใบอนุญาต (มาตรา 47) และการปลูกสร้างอาคารหรือตั้งโรงงานเพื่อกิจการพลังงานอยู่ภายใต้อำนาจอนุญาตของคณะกรรมการตามมาตรา 48 ส่วนชื่อประเภทใบอนุญาตเป็นไปตามประกาศของคณะกรรมการ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] | พระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ. 2550 มาตรา 5 มาตรา 47 และมาตรา 48 | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
| C-INV-32-02 | ผู้รับใบอนุญาตที่มีระบบโครงข่ายก๊าซธรรมชาติ (ระบบส่งหรือระบบจำหน่าย) ต้องยินยอมให้ผู้อื่นใช้หรือเชื่อมต่อระบบตามข้อกำหนดที่ตนประกาศ (มาตรา 81) โดยคณะกรรมการมีอำนาจสั่งแก้ไขข้อกำหนดและวินิจฉัยกรณีปฏิเสธตามมาตรา 82 ถึงมาตรา 84 ส่วนการเปิดให้ใช้สถานีแปรสภาพก๊าซธรรมชาติเหลวต้องตรวจเงื่อนไขในใบอนุญาตและระเบียบของคณะกรรมการ [ต้องยืนยันมาตรา] | พระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ. 2550 มาตรา 5 และมาตรา 81 ถึงมาตรา 84 | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
| C-INV-32-03 | อำนาจกำหนดเขตระบบโครงข่ายพลังงาน วางระบบ และข้อห้ามภายในเขต ได้แก่ แผนผังและการประกาศเขต (มาตรา 106) อำนาจวางระบบ (มาตรา 107) ค่าใช้ประโยชน์และค่าทดแทน (มาตรา 108) ข้อห้ามภายในเขต (มาตรา 112) และบริเวณป้องกันระบบโครงข่ายพลังงาน (มาตรา 116) | พระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ. 2550 มาตรา 106 มาตรา 107 มาตรา 108 มาตรา 112 และมาตรา 116 | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
| C-INV-32-04 | ประเภทโครงการที่ต้องจัดทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพเป็นไปตามประกาศที่ออกโดยอาศัยมาตรา 48 ซึ่งต้องตรวจว่าท่าเทียบเรือและสถานี LNG อยู่ในประเภทใดตามประกาศฉบับที่ใช้บังคับ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] และเจ้าหน้าที่ซึ่งมีอำนาจอนุญาตต้องรอการสั่งอนุญาตไว้จนกว่ารายงานจะได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการผู้ชำนาญการและได้รับหนังสือแจ้งผลการพิจารณา (มาตรา 50) | พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 มาตรา 48 และมาตรา 50 | แก้ไขแล้ว — LAS Audit |
5 ด่านตรวจสำคัญในการทำ Due Diligence สถานี LNG และระบบท่อส่งก๊าซ
- การตรวจสอบความต่อเนื่องของใบอนุญาต กกพ. (Energy Regulatory License Audit): ตรวจสอบใบอนุญาตประกอบกิจการพลังงานสำหรับระบบส่งก๊าซธรรมชาติและสถานี LNG ตามประเภทที่คณะกรรมการกำกับกิจการพลังงานประกาศกำหนด [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] การปฏิบัติตามข้อกำหนดการเปิดให้ใช้ระบบว่ามีการจัดสรรความจุ (Capacity Allocation) อย่างโปร่งใสและไม่มีข้อร้องเรียนเรื่องการกีดกันทางการค้า เงื่อนไขการโอนสิทธิตามใบอนุญาตและความเห็นชอบของคณะกรรมการ (พระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ. 2550 มาตรา 55) ประวัติการพักใช้หรือคำสั่งตามมาตรา 56 และการเรียกเก็บค่าบริการไม่เกินอัตราที่ได้รับความเห็นชอบตามมาตรา 71 ทั้งนี้ การซื้อหุ้นไม่ทำให้ใบอนุญาตโอน เพราะใบอนุญาตยังเป็นของบริษัทผู้รับใบอนุญาต แต่การซื้อทรัพย์สินหรือกิจการที่ต้องโอนสิทธิตามใบอนุญาตต้องได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการก่อนตามมาตรา 55
- การตรวจสอบกรรมสิทธิ์ที่ดินและสิทธิแห่งทางแนวท่อ (Pipeline ROW & Easements): ตรวจว่าแนวท่อส่งก๊าซตลอดเส้นทางอยู่ในเขตระบบโครงข่ายพลังงานที่ประกาศตามพระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ. 2550 มาตรา 106 หรือไม่ ที่ดินส่วนที่ผ่านด้วยข้อตกลงเอกชนได้จดทะเบียนภาระจำยอมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1299 และมาตรา 1387 หรือไม่ ปลอดข้อพิพาทกับเจ้าของที่ดินหรือไม่ และค่าใช้ประโยชน์และค่าทดแทนได้จ่ายหรือวางไว้ตามมาตรา 108 ครบถ้วน โดยไม่มีอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงานค้างพิจารณา
- การตรวจสอบความสมบูรณ์ของรายงาน EHIA และใบอนุญาตท่าเทียบเรือ (Marine Terminal Due Diligence): ตรวจสอบรายงาน EHIA ว่าได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการผู้ชำนาญการและมีหนังสือแจ้งผลการพิจารณาตามมาตรา 50 แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 ใบอนุญาตจากเจ้าท่าสำหรับท่าเทียบเรือ LNG Carrier ที่ปลูกสร้างล่วงล้ำลำน้ำตามพระราชบัญญัติการเดินเรือในน่านน้ำไทย พระพุทธศักราช 2456 พร้อมหลักฐานการชำระค่าตอบแทนรายปี และหากโครงการมีการขุดลอกหรือเปลี่ยนแปลงร่องน้ำทางเรือเดิน ให้ตรวจใบอนุญาตจากเจ้าท่าสำหรับการนั้นตามพระราชบัญญัติเดียวกันด้วย
- การตรวจสอบสัญญาการใช้สถานีและท่อส่งก๊าซ (TUA & GTA Contract Review): ตรวจสอบเงื่อนไขในสัญญา Terminal Use Agreement (TUA) และ Gas Transportation Agreement (GTA) ว่าเป็นสัญญาแบบ Ship-or-Pay หรือไม่ และมีข้อกำหนดเรื่องการชดเชยค่า Boil-Off Gas (BOG) และคุณภาพก๊าซอย่างไร
- การตรวจสอบมาตรฐานความปลอดภัยวิศวกรรมและการประกันภัย (Safety & Asset Integrity): ตรวจสอบประวัติการบำรุงรักษาถังเก็บก๊าซ LNG Full Containment Tank, การทดสอบท่อส่งก๊าซด้วยกระสวยตรวจสอบ (Intelligent Pigging), และกรมธรรม์ประกันภัยความรับผิดต่อบุคคลภายนอกที่มีวงเงินเพียงพอเมื่อเทียบกับความเสี่ยงของสถานีและตามที่ใบอนุญาตหรือสัญญากำหนด (ตัวอย่างเช่น วงเงินที่ฝ่ายผู้ซื้อกำหนดเป็นเกณฑ์ภายใน)
ตารางเปรียบเทียบการประกอบกิจการระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติกับสถานีรับจ่ายและแปรสภาพ LNG
| มิติทางกฎหมายและเทคนิค | ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ (Gas Pipeline) | สถานีแปรสภาพก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG Terminal) |
|---|---|---|
| ประเภทกิจการก๊าซธรรมชาติและใบอนุญาต กกพ. | การขนส่งก๊าซธรรมชาติทางท่อผ่านระบบส่งก๊าซธรรมชาติ (นิยามในมาตรา 5) ชื่อประเภทใบอนุญาตตามประกาศของคณะกรรมการ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] | การเก็บรักษาและแปรสภาพก๊าซธรรมชาติจากของเหลวเป็นก๊าซ (นิยามในมาตรา 5) ชื่อประเภทใบอนุญาตตามประกาศของคณะกรรมการ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] |
| ความเสี่ยงด้านพื้นที่ทางกายภาพ | สิทธิแห่งทาง (ROW) แนวยาว พาดผ่านที่ดินหลายแปลง | พื้นที่เฉพาะแปลงที่ตั้งสถานีและท่าเทียบเรือทางทะเล |
| ข้อกำหนด TPA Code | คิดค่าผ่านท่อตามระยะทางและปริมาณก๊าซ (Distance/Volume) | คิดค่าบริการรับเรือ เก็บรักษา และแปรสภาพ (Regas Fee) |
| ความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อม | ท่อรั่วใต้ดินหรือใต้ทะเล ดินทรุดตัว | ก๊าซเย็นจัดรั่วไหล ไอเย็นจัด และน้ำเย็นระบายลงทะเล |
อ้างอิง — References
- สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา — ระบบสืบค้นกฎหมาย (OCS)
บทความที่เกี่ยวข้อง
ข้อสงวน (Disclaimer): บทความนี้จัดทำโดย Legal Advance Solution Co., Ltd. เพื่อเป็นข้อมูลทั่วไปด้านกฎหมายเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำปรึกษากฎหมายเฉพาะกรณี และไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์ทนาย-ลูกความ กฎหมายอาจมีการเปลี่ยนแปลง กรุณาปรึกษาทนายความที่มีใบอนุญาตก่อนดำเนินการใด ๆ ตามกฎหมาย | LAS Legal Hub — ข้อมูลกฎหมายเพื่อธุรกิจ