Intellectual Property Law LAS

ทรัพย์สินทางปัญญา: คู่มือกฎหมาย IP สำหรับนักธุรกิจและนักการตลาด ✓

✓ ตรวจทบทวนข้อกฎหมายล่าสุดเมื่อวันที่ 11 กันยายน 2569 · นำฉบับที่ตรวจแล้วขึ้นเว็บไซต์เมื่อวันที่ 29 กันยายน 2569

Intellectual Property Law: A Practitioner-Depth Guide for Business & Marketing Professionals

สารบัญ (Table of Contents)

  1. ความสำคัญของ IP ต่อธุรกิจ
  2. ตารางเปรียบเทียบ IP ทั้ง 7 ประเภท
  3. ตารางเปรียบเทียบ 4 ประเภทหลัก (ลิขสิทธิ์ / เครื่องหมายการค้า / สิทธิบัตร / ความลับทางการค้า)
  4. ลิขสิทธิ์ (Copyright)
  5. เครื่องหมายการค้า (Trademark)
  6. สิทธิบัตรและอนุสิทธิบัตร (Patent & Petty Patent)
  7. ความลับทางการค้า (Trade Secret)
  8. บทลงโทษและการบังคับใช้
  9. IP สำหรับนักการตลาด
  10. Checklist สำหรับเจ้าของธุรกิจ
  11. คำถามที่พบบ่อย
  12. อ้างอิง

1. ความสำคัญของ IP ต่อธุรกิจ Why Business Professionals Need IP Knowledge

ทรัพย์สินทางปัญญา (Intellectual Property — IP) เป็นสินทรัพย์ที่จับต้องไม่ได้แต่มีมูลค่าสูงสุดในธุรกิจยุคดิจิทัล นักธุรกิจและนักกฎหมายจำเป็นต้องเข้าใจ IP ด้วยเหตุผลสำคัญ 4 ประการ:

2. ตารางเปรียบเทียบ IP ทั้ง 7 ประเภทภายใต้กฎหมายไทย Seven Types of IP Under Thai Law

ประเภท IP กฎหมายที่กำกับ วิธีคุ้มครอง อายุคุ้มครอง หน่วยงานดูแล
ลิขสิทธิ์ (Copyright) พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 อัตโนมัติ — ไม่ต้องจดทะเบียน ตลอดชีพผู้สร้างสรรค์ + 50 ปี (มาตรา 19) กรมทรัพย์สินทางปัญญา (DIP)
เครื่องหมายการค้า (Trademark) พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 จดทะเบียน (บังคับ) 10 ปี — ต่ออายุได้ไม่จำกัด (มาตรา 53) กรมทรัพย์สินทางปัญญา (DIP)
สิทธิบัตรการประดิษฐ์ (Invention Patent) พ.ร.บ.สิทธิบัตร พ.ศ. 2522 จดทะเบียน (บังคับ) 20 ปี นับแต่วันขอ (มาตรา 35) กรมทรัพย์สินทางปัญญา (DIP)
อนุสิทธิบัตร (Petty Patent) พ.ร.บ.สิทธิบัตร พ.ศ. 2522 (หมวด 3 ทวิ) จดทะเบียน (บังคับ) 6 ปี ต่อได้ 2 ครั้ง ครั้งละ 2 ปี รวมสูงสุด 10 ปี (มาตรา 65 สัตต) กรมทรัพย์สินทางปัญญา (DIP)
สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ (Design Patent) พ.ร.บ.สิทธิบัตร พ.ศ. 2522 (หมวด 3) จดทะเบียน (บังคับ) 10 ปี นับแต่วันขอ (มาตรา 62) กรมทรัพย์สินทางปัญญา (DIP)
ความลับทางการค้า (Trade Secret) พ.ร.บ.ความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 คุ้มครองโดยกฎหมาย — ไม่ต้องจดทะเบียน ไม่จำกัด (ตราบเท่าที่รักษาความลับไว้ได้) กรมทรัพย์สินทางปัญญา / กระทรวงพาณิชย์
แบบผังภูมิวงจรรวม (IC Layout Design) พ.ร.บ.คุ้มครองแบบผังภูมิของวงจรรวม พ.ศ. 2543 จดทะเบียน 10 ปี กรมทรัพย์สินทางปัญญา (DIP)
สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) พ.ร.บ.คุ้มครองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ พ.ศ. 2546 จดทะเบียน ไม่จำกัด (ตราบเท่าที่คุณสมบัติคงอยู่) กรมทรัพย์สินทางปัญญา (DIP)
Practice Note — อายุคุ้มครองสิทธิบัตร อายุ 20 ปีของสิทธิบัตรการประดิษฐ์ (มาตรา 35) และ 10 ปีของสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ (มาตรา 62) นับแต่ วันยื่นคำขอ ไม่ใช่วันออกสิทธิบัตร ในทางปฏิบัติอาจใช้เวลาตรวจสอบ 3–7 ปีก่อนออกสิทธิบัตร จึงทำให้ระยะเวลาคุ้มครองจริงสั้นกว่าที่ระบุในกฎหมาย

3. ตารางเปรียบเทียบ 4 ประเภทหลัก Side-by-Side Comparison: Copyright / Trademark / Patent / Trade Secret

ตารางต่อไปนี้เปรียบเทียบคุณสมบัติสำคัญของ IP ทั้ง 4 ประเภทที่นักธุรกิจพบบ่อยที่สุด:

เกณฑ์ ลิขสิทธิ์ เครื่องหมายการค้า สิทธิบัตร ความลับทางการค้า
กฎหมายหลัก พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ 2537 พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า 2534 พ.ร.บ.สิทธิบัตร 2522 พ.ร.บ.ความลับทางการค้า 2545
สิ่งที่คุ้มครอง งานสร้างสรรค์ที่แสดงออก (วรรณกรรม ศิลปะ ดนตรี ภาพยนตร์ โปรแกรมคอมพิวเตอร์) เครื่องหมายที่ใช้แสดงแหล่งกำเนิดสินค้า/บริการ การประดิษฐ์ที่ใหม่ มีขั้นการประดิษฐ์สูง และประยุกต์ในอุตสาหกรรมได้ ข้อมูลการค้าที่เป็นความลับและมีมูลค่าทางพาณิชย์
การจดทะเบียน ไม่ต้องจดทะเบียน (อัตโนมัติ) บังคับจดทะเบียน บังคับจดทะเบียน ไม่ต้องจดทะเบียน
อายุคุ้มครอง ตลอดชีพ + 50 ปี (มาตรา 19) 10 ปี ต่ออายุได้ไม่จำกัด (มาตรา 53) ประดิษฐ์ = 20 ปี (มาตรา 35) / ออกแบบ = 10 ปี (มาตรา 62) / อนุสิทธิบัตร = 6+2+2 ปี (มาตรา 65 สัตต) ไม่จำกัด (ตราบเท่าที่เป็นความลับ)
ต้นทุนคุ้มครอง ต่ำ (ไม่มีค่าธรรมเนียม) ปานกลาง (ค่าจดทะเบียน + ต่ออายุ) สูง (ค่าจดทะเบียน + ตรวจสอบ + ค่ารักษาสิทธิ์รายปี) ปานกลาง (ค่าระบบรักษาความลับ NDA สัญญา)
สิทธิที่ได้รับ ทำซ้ำ ดัดแปลง เผยแพร่ ให้เช่า อนุญาต โอนสิทธิ (มาตรา 15) ใช้แต่เพียงผู้เดียวสำหรับสินค้าที่ได้จดทะเบียนไว้ (มาตรา 44) และอนุญาตให้ผู้อื่นใช้ได้ (มาตรา 68) ผลิต ใช้ ขาย นำเข้า แต่เพียงผู้เดียว (มาตรา 36) เปิดเผย เอาไป ใช้ หรืออนุญาต (มาตรา 5)
ข้อจำกัดสำคัญ ไม่คุ้มครอง "ความคิด" หรือ "แนวคิด" — คุ้มครองเฉพาะการแสดงออก ต้องใช้งานจริง — ไม่ใช้โดยสุจริตต่อเนื่อง 3 ปี อาจถูกร้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนได้ (มาตรา 63) ต้องเปิดเผยต่อสาธารณะ / ต้องใหม่และสูงพอ หมดสิทธิทันทีหากความลับหลุดไปสู่สาธารณะ
ตัวอย่างธุรกิจ โลโก้ บทความ วิดีโอ โปรแกรมซอฟต์แวร์ ภาพถ่าย แบรนด์สินค้า ชื่อร้าน ตราสินค้า สโลแกน สูตรยา กระบวนการผลิต เครื่องมือใหม่ รูปแบบผลิตภัณฑ์ สูตรโคคา-โคล่า ฐานข้อมูลลูกค้า กลยุทธ์การตลาด

5. เครื่องหมายการค้า (Trademark) Trademark — พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534

§
พระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534
จดทะเบียนที่กรมทรัพย์สินทางปัญญา | อายุ 10 ปีนับแต่วันที่จดทะเบียน ต่ออายุได้คราวละ 10 ปีโดยไม่จำกัดจำนวนครั้ง (มาตรา 53 และมาตรา 54)

5.1 เงื่อนไขการรับจดทะเบียน

เงื่อนไข รายละเอียด ตัวอย่างที่ขัด
1. มีลักษณะบ่งเฉพาะ (Distinctive) — มาตรา 6 (1) และมาตรา 7 ต้องสามารถแยกแยะสินค้า/บริการของตนจากผู้อื่นได้ "น้ำตาลหวาน" สำหรับน้ำตาล — ไม่มีลักษณะบ่งเฉพาะ
2. ไม่มีลักษณะต้องห้ามตามกฎหมาย — มาตรา 6 (2) และมาตรา 8 ห้ามเครื่องหมายที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อย ตราแผ่นดิน ตราราชการ เครื่องหมายที่มีรูปธงชาติ หรือตราพระราชลัญจกร
3. ไม่เหมือนหรือคล้ายกับเครื่องหมายที่จดทะเบียนแล้ว — มาตรา 6 (3) และมาตรา 13 ต้องไม่เหมือนหรือคล้ายกับเครื่องหมายการค้าของผู้อื่นที่จดทะเบียนไว้แล้วจนอาจทำให้สาธารณชนสับสน ไม่ว่าจะใช้กับสินค้าจำพวกเดียวกันหรือต่างจำพวกกันที่นายทะเบียนเห็นว่ามีลักษณะอย่างเดียวกัน (มาตรา 13) "Nike" สำหรับรองเท้า — ซ้ำกับที่มีอยู่แล้ว

5.2 สิทธิของเจ้าของเครื่องหมายการค้าที่จดแล้ว (มาตรา 44)

มาตรา ๔๔ ภายใต้บังคับมาตรา ๒๗ และมาตรา ๖๘ เมื่อได้จดทะเบียนเครื่องหมายการค้าแล้ว ผู้ซึ่งได้จดทะเบียนเป็นเจ้าของเครื่องหมายการค้า เป็นผู้มีสิทธิแต่เพียงผู้เดียวในอันที่จะใช้เครื่องหมายการค้านั้นสำหรับสินค้าที่ได้จดทะเบียนไว้ พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 44 (section_id 1853509)

5.3 การอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายการค้า (มาตรา 68)

มาตรา ๖๘ เจ้าของเครื่องหมายการค้าที่ได้จดทะเบียนแล้วจะทำสัญญาอนุญาตให้บุคคลอื่นใช้เครื่องหมายการค้าของตน สำหรับสินค้าที่ได้จดทะเบียนไว้ทั้งหมดหรือบางอย่างก็ได้ สัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายการค้าตามวรรคหนึ่ง ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อนายทะเบียน พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 68 (section_id 1853538)

5.4 สิทธิ 5 ประการของเจ้าของเครื่องหมายการค้าที่จดแล้ว

Practice Note — Trademark Strategy ควรจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า ก่อนเปิดตัวแบรนด์เสมอ เพราะระบบไทยใช้หลัก "First to File" (ใครยื่นก่อนได้สิทธิก่อน) ไม่ใช่ "First to Use" — หากรอให้แบรนด์ดังแล้วค่อยจด อาจพบว่ามีผู้อื่นจดไปก่อนแล้ว

6. สิทธิบัตรและอนุสิทธิบัตร (Patent & Petty Patent) Patent — พ.ร.บ.สิทธิบัตร พ.ศ. 2522

§
พระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ. 2522
คุ้มครอง 3 ประเภท: สิทธิบัตรการประดิษฐ์ / สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ / อนุสิทธิบัตร | กรมทรัพย์สินทางปัญญา

6.1 เปรียบเทียบ 3 ประเภทสิทธิบัตร

ประเภท สิ่งที่คุ้มครอง เงื่อนไขหลัก อายุคุ้มครอง มาตรา
สิทธิบัตรการประดิษฐ์ (Invention Patent) การประดิษฐ์ใหม่ที่มีขั้นการประดิษฐ์สูงและประยุกต์ในอุตสาหกรรมได้ ใหม่ + มีขั้นการประดิษฐ์สูง + ประยุกต์ได้ 20 ปี นับแต่วันยื่นคำขอ — ต่ออายุไม่ได้ มาตรา 35
อนุสิทธิบัตร (Petty Patent) การประดิษฐ์เพื่อการพัฒนาหรือปรับปรุงเล็กน้อย (ไม่ต้องมีขั้นสูง) ใหม่ + ประยุกต์ในอุตสาหกรรมได้ (มาตรา 65 ทวิ) 6 ปี + ต่อได้ 2 ครั้ง ครั้งละ 2 ปี (รวม 10 ปี) มาตรา 65 สัตต
สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ (Design Patent) รูปร่าง ลวดลาย หรือสีของผลิตภัณฑ์ที่ใหม่ ใหม่ + ประยุกต์ในอุตสาหกรรมได้ 10 ปี นับแต่วันยื่นคำขอ — ต่ออายุไม่ได้ มาตรา 62

6.2 อายุสิทธิบัตรการประดิษฐ์ (มาตรา 35)

มาตรา ๓๕ สิทธิบัตรการประดิษฐ์ให้มีอายุยี่สิบปีนับแต่วันขอรับสิทธิบัตรในราชอาณาจักร พ.ร.บ.สิทธิบัตร พ.ศ. 2522 มาตรา 35 (section_id 916081)

6.3 อายุอนุสิทธิบัตร (มาตรา 65 สัตต)

มาตรา ๖๕ สัตต อนุสิทธิบัตรให้มีอายุหกปีนับแต่วันขอรับอนุสิทธิบัตรในราชอาณาจักร [...] ผู้ทรงอนุสิทธิบัตรอาจขอต่ออายุอนุสิทธิบัตรได้สองคราวมีกำหนดคราวละสองปี พ.ร.บ.สิทธิบัตร พ.ศ. 2522 มาตรา 65 สัตต (section_id 916177)
Practice Note — อนุสิทธิบัตรกับสิทธิบัตร อนุสิทธิบัตร (มาตรา 65 ทวิ) เหมาะสำหรับ SME ไทยที่มีนวัตกรรมเล็กน้อยหรือปรับปรุงผลิตภัณฑ์ เพราะกระบวนการตรวจสอบเร็วกว่า (ไม่ต้องตรวจสอบขั้นการประดิษฐ์สูง) และได้รับสิทธิ์เร็วกว่ามาก อย่างไรก็ตาม ผู้มีส่วนได้เสียอาจขอให้ตรวจสอบว่าการประดิษฐ์นั้นมีลักษณะตามมาตรา 65 ทวิ หรือไม่ ได้ภายใน 1 ปีนับแต่วันประกาศโฆษณาการออกอนุสิทธิบัตร (มาตรา 65 ฉ)

7. ความลับทางการค้า (Trade Secret) Trade Secret — พ.ร.บ.ความลับทางการค้า พ.ศ. 2545

§
พระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545
กรมทรัพย์สินทางปัญญา / กระทรวงพาณิชย์ | คุ้มครองโดยไม่ต้องจดทะเบียน

7.1 นิยาม "ความลับทางการค้า" (มาตรา 3)

มาตรา ๓ ในพระราชบัญญัตินี้ "ความลับทางการค้า" หมายความว่า ข้อมูลการค้าซึ่งยังไม่รู้จักกันโดยทั่วไป หรือยังเข้าถึงไม่ได้ในหมู่บุคคลซึ่งโดยปกติแล้วต้องเกี่ยวข้องกับข้อมูลดังกล่าว โดยเป็นข้อมูลที่มีประโยชน์ในเชิงพาณิชย์เนื่องจากการเป็นความลับ พ.ร.บ.ความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 มาตรา 3 (section_id 76106)

7.2 เงื่อนไข 3 ประการของความลับทางการค้า

เงื่อนไข ความหมาย มาตรการปฏิบัติ
1. ไม่รู้จักกันโดยทั่วไป ข้อมูลยังไม่เป็นสาธารณะหรือเข้าถึงได้ง่าย ไม่เผยแพร่ ไม่จดสิทธิบัตร (จดแล้วกลายเป็นสาธารณะ)
2. มีประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ มูลค่าทางธุรกิจเกิดจากการเป็นความลับนั้นเอง เอกสารยืนยันมูลค่าทางธุรกิจของข้อมูล
3. มีมาตรการรักษาความลับอย่างสมควร เจ้าของใช้ความระมัดระวังตามสมควรในการรักษาความลับ NDA กับพนักงาน/คู่ค้า + ระบบ access control + นโยบายข้อมูล

7.3 สิทธิของเจ้าของความลับทางการค้า (มาตรา 5)

มาตรา ๕ ความลับทางการค้านั้นย่อมโอนให้แก่กันได้ เจ้าของความลับทางการค้ามีสิทธิที่จะเปิดเผย เอาไป หรือใช้ซึ่งความลับทางการค้า หรืออนุญาตให้บุคคลอื่นเปิดเผย เอาไป หรือใช้ซึ่งความลับทางการค้า โดยจะกำหนดเงื่อนไขอย่างใด เพื่อรักษาความลับทางการค้าดังกล่าวให้เป็นความลับต่อไปก็ได้ พ.ร.บ.ความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 มาตรา 5 (section_id 76109)

7.4 ตัวอย่างความลับทางการค้า

ข้อควรระวัง — Trade Secret หมดสิทธิทันที หากความลับทางการค้าหลุดออกสู่สาธารณะ ไม่ว่าจะโดยพนักงานลาออก การแฮ็ก หรือการเผยแพร่โดยบังเอิญ ความคุ้มครองจะหมดไปทันทีและไม่สามารถฟื้นคืนได้ — ต่างจากสิทธิบัตรที่ยังมีอายุคงเหลืออยู่

8. บทลงโทษและการบังคับใช้ Enforcement & Penalties

8.1 ตารางบทลงโทษการละเมิด IP

ประเภทการละเมิด โทษอาญา โทษแพ่ง มาตราอ้างอิง
ลิขสิทธิ์ — ทั่วไป ปรับ 20,000–200,000 บาท ค่าเสียหายตามที่ศาลเห็นสมควร (มาตรา 64) มาตรา 69 วรรคหนึ่ง และมาตรา 64
ลิขสิทธิ์ — เพื่อการค้า จำคุก 6 เดือน–4 ปี หรือปรับ 100,000–800,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ค่าเสียหายตามที่ศาลเห็นสมควร และหากจงใจหรือทำให้งานเข้าถึงได้อย่างแพร่หลาย ศาลสั่งเพิ่มได้ไม่เกิน 2 เท่า (มาตรา 64 วรรคสอง) มาตรา 69 วรรคสอง และมาตรา 64
เครื่องหมายการค้า — ปลอม (มาตรา 108) จำคุกไม่เกิน 4 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ค่าเสียหาย + ค่าสิทธิที่ควรได้รับ มาตรา 108
เครื่องหมายการค้า — เลียน (มาตรา 109) จำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ค่าเสียหาย มาตรา 109
สิทธิบัตรการประดิษฐ์ จำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ค่าเสียหาย + กำไรที่ผู้ละเมิดได้รับ มาตรา 85
อนุสิทธิบัตร จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ค่าเสียหาย + กำไรที่ผู้ละเมิดได้รับ มาตรา 86
ความลับทางการค้า — ละเมิดสิทธิ (เอาไป เปิดเผย หรือใช้โดยไม่ได้รับความยินยอม) ไม่มีโทษอาญาโดยตรง — เป็นความรับผิดทางแพ่ง (มาตรา 6) ขอให้ศาลสั่งระงับการละเมิด + ค่าสินไหมทดแทน รวมถึงผลประโยชน์ที่ผู้ละเมิดได้รับ (มาตรา 8 และมาตรา 13) มาตรา 6 มาตรา 8 และมาตรา 13
ความลับทางการค้า — เปิดเผยให้ล่วงรู้ทั่วไปโดยเจตนากลั่นแกล้งจนความลับสิ้นสภาพ จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (มาตรา 33) ค่าสินไหมทดแทน และค่าสินไหมทดแทนเพื่อการลงโทษเพิ่มได้ไม่เกิน 2 เท่า หากจงใจหรือกลั่นแกล้ง (มาตรา 13) มาตรา 33 และมาตรา 13

8.2 ข้อความตามมาตรา 69 (ลิขสิทธิ์)

มาตรา ๖๙ ผู้ใดกระทำการละเมิดลิขสิทธิ์หรือสิทธิของนักแสดงตามมาตรา ๒๗ มาตรา ๒๘ มาตรา ๒๙ มาตรา ๓๐ หรือมาตรา ๕๒ ต้องระวางโทษปรับตั้งแต่สองหมื่นบาทถึงสองแสนบาท ถ้าการกระทำความผิดตามวรรคหนึ่งเป็นการกระทำเพื่อการค้า ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงสี่ปี หรือปรับตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงแปดแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 69 (section_id 247879)

8.3 บทลงโทษเครื่องหมายการค้า (มาตรา 108 ถึงมาตรา 110)

มาตรา ๑๐๙ บุคคลใดเลียนเครื่องหมายการค้า เครื่องหมายบริการ เครื่องหมายรับรอง หรือเครื่องหมายร่วมของบุคคลอื่นที่ได้จดทะเบียนแล้วในราชอาณาจักร เพื่อให้ประชาชนหลงเชื่อว่าเป็นเครื่องหมายการค้า ... ของบุคคลอื่นนั้น ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปี ... พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 109 (section_id 1853604)

8.4 ศาลที่มีเขตอำนาจ

คดีเกี่ยวกับทรัพย์สินทางปัญญาในไทยอยู่ในเขตอำนาจของ ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ (IP&IT Court) ซึ่งมีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน ทำให้กระบวนพิจารณาเร็วกว่าศาลทั่วไป

9. IP สำหรับนักการตลาด IP Issues in Marketing Practice

นักการตลาดมักพบปัญหา IP ในสถานการณ์ต่อไปนี้:

สถานการณ์ ประเภท IP ที่เกี่ยวข้อง ความเสี่ยง แนวทางป้องกัน
ใช้ภาพ/วิดีโอจากอินเทอร์เน็ตในโฆษณา ลิขสิทธิ์ สูง ใช้ stock ที่มีใบอนุญาต หรือขออนุญาตเจ้าของ
สัญญากับ Influencer ลิขสิทธิ์ในเนื้อหาที่สร้าง ปานกลาง ระบุความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ในสัญญาให้ชัดเจน
ออกแบบบรรจุภัณฑ์ใหม่ สิทธิบัตรการออกแบบ / เครื่องหมายการค้า สูง ค้นหาสิทธิบัตรออกแบบที่มีอยู่ก่อนเริ่มออกแบบ
Content Marketing — อ้างอิงผลงานผู้อื่น ลิขสิทธิ์ ต่ำ (ถ้าอ้างอิงถูกต้อง) ระบุแหล่งที่มา อ้างอิงในสัดส่วนที่สมเหตุสมผล
สร้างแบรนด์ใหม่ / ตั้งชื่อสินค้า เครื่องหมายการค้า สูง ค้นหาเครื่องหมายการค้าที่จดแล้วก่อน แล้วยื่นจดทันที
ใช้เพลงประกอบโฆษณา/วิดีโอ ลิขสิทธิ์ดนตรีกรรม + สิ่งบันทึกเสียง สูง ใช้เพลงที่มีใบอนุญาต หรือซื้อ sync license

10. IP Checklist สำหรับเจ้าของธุรกิจ IP Protection Checklist for Business Owners

# มาตรการ เหตุผล ความสำคัญ
1 จดทะเบียนเครื่องหมายการค้าก่อนเปิดตัวแบรนด์ ระบบ First to File — ใครจดก่อนได้สิทธิก่อน สูงมาก
2 ทำ NDA กับพนักงาน คู่ค้า ผู้รับเหมา ป้องกัน trade secret รั่วไหล สูงมาก
3 ระบุความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ในสัญญาว่าจ้าง งานที่ลูกจ้างสร้างสรรค์ ลิขสิทธิ์เป็นของลูกจ้าง เว้นแต่ทำหนังสือตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น (มาตรา 9) ส่วนงานที่ว่าจ้างบุคคลภายนอกทำ ลิขสิทธิ์เป็นของผู้ว่าจ้าง เว้นแต่ตกลงกันเป็นอย่างอื่น (มาตรา 10) สูง
4 ตรวจสอบสิทธิ์ภาพ/เพลง/ซอฟต์แวร์ที่ใช้ในธุรกิจ หลีกเลี่ยงการละเมิดลิขสิทธิ์โดยไม่เจตนา ปานกลาง
5 ทำ IP Audit ประจำปี ระบุ IP ที่มี ตรวจสอบอายุ และหาช่องว่างที่ต้องคุ้มครองเพิ่ม ปานกลาง
6 ปรึกษาทนายความก่อนทำสัญญา Licensing/Franchise สัญญา IP ที่ผิดพลาดอาจทำให้เสียสิทธิ์ได้ สูง

11. คำถามที่พบบ่อย Frequently Asked Questions

ถ้าไม่จดทะเบียนลิขสิทธิ์ จะยังได้รับความคุ้มครองไหม?
ได้รับความคุ้มครองโดยอัตโนมัติตั้งแต่วันที่สร้างงาน โดยไม่ต้องจดทะเบียน อย่างไรก็ตาม การจดแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ที่กรมทรัพย์สินทางปัญญาจะช่วยเป็นหลักฐานในกรณีพิพาท
โลโก้บริษัทได้รับการคุ้มครองจาก IP ประเภทใดบ้าง?
โลโก้ได้รับ 2 ชั้นคุ้มครอง: (1) ลิขสิทธิ์ (ศิลปกรรม) โดยอัตโนมัติ คุ้มครองการลอกเลียนงานศิลปะ และ (2) เครื่องหมายการค้า (ต้องจดทะเบียน) คุ้มครองการใช้งานในทางการค้าและแสดงแหล่งกำเนิดสินค้า ในทางปฏิบัติควรจดแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ไว้เป็นหลักฐาน และจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าควบคู่กัน เพื่อให้ได้ความคุ้มครองสูงสุด (การจดแจ้งลิขสิทธิ์ไม่ใช่เงื่อนไขในการได้มาซึ่งสิทธิ แต่ใช้เป็นพยานหลักฐานในชั้นศาลได้)
ความแตกต่างระหว่างสิทธิบัตรและอนุสิทธิบัตรคืออะไร?
สิทธิบัตรการประดิษฐ์ (มาตรา 35) ต้องการ "ขั้นการประดิษฐ์สูง" กว่า ผ่านกระบวนการตรวจสอบเข้มข้น อายุ 20 ปี ส่วนอนุสิทธิบัตร (มาตรา 65 ทวิ ถึงมาตรา 65 สัตต) ไม่ต้องการขั้นการประดิษฐ์สูง เหมาะกับนวัตกรรมเล็กน้อย ออกเร็วกว่า แต่อายุสั้นกว่า (6+2+2 = สูงสุด 10 ปี) และผู้มีส่วนได้เสียอาจขอให้ตรวจสอบได้ภายใน 1 ปีนับแต่วันประกาศโฆษณา (มาตรา 65 ฉ)
ถ้าพนักงานลาออกแล้วนำความลับทางการค้าไปใช้ สามารถฟ้องได้ไหม?
ได้ ตาม พ.ร.บ.ความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 มาตรา 6 การที่อดีตพนักงานเอาไป เปิดเผย หรือใช้ความลับทางการค้าโดยไม่ได้รับความยินยอม ในลักษณะที่ขัดต่อแนวทางปฏิบัติในเชิงพาณิชย์ที่สุจริต เป็นการละเมิดสิทธิในความลับทางการค้า นายจ้างในฐานะผู้ควบคุมความลับทางการค้ามีสิทธิขอให้ศาลสั่งระงับการละเมิดและเรียกค่าสินไหมทดแทนได้ตามมาตรา 8 และมาตรา 13 (หากเป็นการจงใจหรือกลั่นแกล้งจนความลับสิ้นสภาพ ศาลอาจสั่งค่าสินไหมทดแทนเพื่อการลงโทษเพิ่มได้ไม่เกิน 2 เท่า) ส่วนโทษอาญาตามมาตรา 33 (จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ) ใช้เฉพาะกรณีเปิดเผยความลับให้เป็นที่ล่วงรู้โดยทั่วไปโดยเจตนากลั่นแกล้งจนความลับสิ้นสภาพ อย่างไรก็ตาม ต้องมีหลักฐานว่า (1) ข้อมูลนั้นเป็นความลับทางการค้าจริง และ (2) มีมาตรการรักษาความลับที่เหมาะสม
การซื้อ stock image ที่ถูกกฎหมายแล้ว ยังต้องตรวจสอบอะไรอีก?
ต้องตรวจสอบ: (1) ประเภทใบอนุญาต (บางใบอนุญาตห้ามใช้เพื่อการค้า หรือห้ามดัดแปลง) (2) การใช้งานที่ได้รับอนุญาต (online เท่านั้น หรือรวมถึง print) (3) ขีดจำกัดจำนวนครั้งที่ใช้หรือจำนวนผู้ชม และ (4) ว่าบุคคลในภาพมีสัญญา model release หรือไม่ หากขาดเอกสารใดข้อหนึ่ง อาจเกิดความรับผิดตามมา

12. อ้างอิงและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง References & Statutory Sources

§
พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 (แก้ไขเพิ่มเติม ฉบับที่ 2–5)
มาตรา 4 (นิยาม) · มาตรา 9 และมาตรา 10 (ลิขสิทธิ์ในงานของลูกจ้าง/งานรับจ้าง) · มาตรา 15 (สิทธิ) · มาตรา 19 ถึงมาตรา 23 (อายุ) · มาตรา 27 และมาตรา 31 (ละเมิด) · มาตรา 32 (ข้อยกเว้น) · มาตรา 64 (ค่าเสียหาย) · มาตรา 69 และมาตรา 70 (โทษอาญา)
§
พระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534
มาตรา 6 ถึงมาตรา 8 และมาตรา 13 (เงื่อนไขการรับจดทะเบียน) · มาตรา 44 (สิทธิแต่เพียงผู้เดียว) · มาตรา 45 (คุ้มครองทุกสี) · มาตรา 53 และมาตรา 54 (อายุและการต่ออายุ) · มาตรา 63 (เพิกถอนเพราะไม่ใช้) · มาตรา 68 (การอนุญาต) · มาตรา 108 ถึงมาตรา 110 (บทลงโทษ)
§
พระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ. 2522
มาตรา 35 (อายุสิทธิบัตรประดิษฐ์ 20 ปี) · มาตรา 36 (สิทธิผู้ทรงสิทธิบัตร) · มาตรา 62 (ออกแบบ 10 ปี) · มาตรา 65 ทวิ (อนุสิทธิบัตร) · มาตรา 65 ฉ (ขอให้ตรวจสอบภายใน 1 ปี) · มาตรา 65 สัตต (อายุ 6+2+2 ปี) · มาตรา 85 และมาตรา 86 (บทลงโทษ)
§
พระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545
มาตรา 3 (นิยาม) · มาตรา 5 (สิทธิของเจ้าของความลับทางการค้าและการโอน) · มาตรา 6 (การละเมิดสิทธิ) · มาตรา 8 (ฟ้องระงับการละเมิด/ค่าสินไหมทดแทน) · มาตรา 13 (การกำหนดค่าสินไหมทดแทน) · มาตรา 33 (โทษอาญา)
§
พระราชบัญญัติคุ้มครองแบบผังภูมิของวงจรรวม พ.ศ. 2543
กรมทรัพย์สินทางปัญญา | อายุ 10 ปี
§
พระราชบัญญัติคุ้มครองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ พ.ศ. 2546
กรมทรัพย์สินทางปัญญา | คุ้มครองสินค้า GI เช่น ข้าวหอมมะลิทุ่งกุลาร้องไห้ กาแฟดอยช้าง
แหล่งข้อมูลทางการ กรมทรัพย์สินทางปัญญา: www.ipthailand.go.th | ค้นตัวบทกฎหมาย: www.ocs.go.th (สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา)

บทความที่เกี่ยวข้อง

ข้อจำกัดความรับผิดชอบ (Disclaimer): บทความนี้จัดทำเพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการและให้ความรู้ทั่วไปเท่านั้น มิใช่คำปรึกษากฎหมายเฉพาะกรณี ข้อมูลกฎหมายอ้างอิงจากตัวบทที่บังคับใช้ ณ วันที่เผยแพร่ กฎหมายอาจมีการแก้ไขเพิ่มเติมภายหลัง ผู้อ่านควรปรึกษาทนายความหรือที่ปรึกษากฎหมายก่อนดำเนินการใด ๆ Legal Advance Solution Co., Ltd. — AI-assisted legal output.