ดักจุดตายสัญญาให้บริการแพลตฟอร์มตลาดกลางพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ (E-Marketplace Platform & Merchant Agreement)

คำตอบสั้น — Quick Answer / TL;DR

ความเสี่ยงกฎหมายการแข่งขันทางการค้ากรณีข้อสัญญา MFN (Price Parity Clauses): ข้อสัญญาที่ห้ามร้านค้าขายในช่องทางอื่น (รวมถึงเว็บไซต์ของร้านค้าเอง) ในราคาที่ต่ำกว่าราคาบนแพลตฟอร์ม อาจเข้าข่ายมาตรา 50 (2) แห่ง พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 เมื่อแพลตฟอร์มเป็นผู้ประกอบธุรกิจที่มีอำนาจเหนือตลาด หรือมาตรา 55 เมื่อเป็นความตกลงระหว่างผู้ประกอบธุรกิจที่มิใช่คู่แข่งขันกันและมีผลจำกัดการแข่งขันในตลาดใดตลาดหนึ่ง หรือมาตรา 57 เมื่อเป็นผลให้เกิดความเสียหายแก่ผู้ประกอบธุรกิจรายอื่น ทั้งนี้ต้องพิจารณาเป็นรายกรณี ผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาดและฝ่าฝืนมาตรา 50 ต้องระวางโทษทางอาญาตามมาตรา 72 คือจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินร้อยละสิบของรายได้ในปีที่กระทำความผิด หรือทั้งจำทั้งปรับ ส่วนผู้ฝ่าฝืนมาตรา 55 หรือมาตรา 57 ต้องชำระค่าปรับทางปกครองในอัตราไม่เกินร้อยละสิบของรายได้ในปีที่กระทำความผิดตามมาตรา 82 ในกรณีที่เป็นการกระทำความผิดในปีแรกของการประกอบธุรกิจ โทษปรับตามมาตรา 72 และค่าปรับทางปกครองตามมาตรา 82 ไม่เกินหนึ่งล้านบาท
กลไก Notice-and-Takedown และการระงับบัญชีร้านค้า: ผู้ให้บริการจะได้รับยกเว้นความรับผิดสำหรับการละเมิดลิขสิทธิ์อันเนื่องมาจากการให้บริการ (Safe Harbor) ตามมาตรา 43/1 ถึงมาตรา 43/8 แห่ง พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ได้ต่อเมื่อได้ประกาศมาตรการยกเลิกการให้บริการแก่ผู้ใช้บริการที่ละเมิดลิขสิทธิ์ซ้ำและปฏิบัติตามมาตรการนั้น และสำหรับผู้ให้บริการรับฝากข้อมูลคอมพิวเตอร์ ต้องนำข้อมูลที่อ้างว่าละเมิดออกหรือระงับการเข้าถึงโดยไม่ชักช้าเมื่อได้รู้หรือได้รับแจ้ง ไม่ได้รับผลประโยชน์ทางการเงินโดยตรงจากการละเมิดในกรณีที่มีสิทธิและความสามารถในการควบคุม และจัดให้มีช่องทางรับแจ้ง ข้อยกเว้นนี้ใช้กับการละเมิดลิขสิทธิ์เท่านั้น ในขณะเดียวกัน ข้อกำหนดในการระงับบัญชีผู้ค้า (Account Suspension) หรือการกักเงินยอดขายควรมีเหตุผลอันสมควรและเปิดโอกาสให้ร้านค้าอุทธรณ์โต้แย้ง สิทธิยึดหน่วงตามมาตรา 241 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เกิดเมื่อผู้ครองทรัพย์สินของผู้อื่นมีหนี้ถึงกำหนดอันเกี่ยวด้วยทรัพย์สินนั้น ส่วนการกักเงินเกินกว่าความเสียหายที่แท้จริงหรือกักเงินที่ไม่เกี่ยวกับข้อพิพาท ร้านค้าอาจโต้แย้งว่าเป็นข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมตามมาตรา 4 แห่ง พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540
การกำกับดูแลตามพระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565: แพลตฟอร์มมาร์เก็ตเพลสที่อยู่ในบังคับของพระราชกฤษฎีกาฉบับนี้ต้องจัดทำข้อกำหนดและเงื่อนไขการให้บริการ (Terms of Service) ที่เป็นธรรมและโปร่งใส แจ้งล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 15 วันก่อนเปลี่ยนแปลงเงื่อนไขหรือค่าธรรมเนียม และมีกลไกรับเรื่องร้องเรียนที่ชัดเจน [ต้องยืนยันมาตรา]

สถานการณ์ที่ผู้ประกอบการมักพบจริง

เหตุการณ์: ร้านค้าบนแพลตฟอร์มมาร์เก็ตเพลสถูกปรับขึ้นค่าธรรมเนียมคอมมิชชันโดยกะทันหัน หรือถูกระงับบัญชีและกักเงินยอดขาย โดยผู้ให้บริการแพลตฟอร์มอ้างข้อสัญญาที่ให้อำนาจฝ่ายเดียวในการปรับเปลี่ยนเงื่อนไขหรือระงับบริการ นอกจากนี้ ร้านค้ายังอาจถูกบังคับห้ามตั้งราคาขายบนช่องทางอื่นต่ำกว่าราคาบนแพลตฟอร์ม
ความเข้าใจผิด: ร้านค้าเชื่อว่าแพลตฟอร์มมีอำนาจเบ็ดเสร็จตามสัญญา Terms of Service ที่ตกลงไว้ และไม่สามารถเรียกร้องหรือโต้แย้งทางกฎหมายได้ ส่วนแพลตฟอร์มเชื่อว่าสามารถกำหนดเงื่อนไข MFN หรือปรับขึ้นค่าธรรมเนียมได้ตามใจชอบโดยไม่มีข้อจำกัดทางกฎหมาย
จุดพลิก: กฎหมายการกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัล (ETDA) และกฎหมายการแข่งขันทางการค้า เข้ามากำหนดมาตรฐานสัญญาและพฤติกรรมทางการค้าที่ไม่เป็นธรรม ทำให้ข้อสัญญาที่ใช้อำนาจฝ่ายเดียวเกินขอบเขต หรือข้อกำหนด MFN ที่จำกัดการแข่งขัน อาจเป็นอันตรายต่อแพลตฟอร์ม และเปิดช่องให้ร้านค้าใช้สิทธิร้องเรียนหรือดำเนินคดีได้
สิ่งที่ได้จากบทความ: ความเข้าใจในกรอบกฎหมาย หน้าที่ตามพระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 ความเสี่ยงของข้อสัญญา MFN ตามพระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 และกลไก Notice-and-Takedown ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 พร้อมแนวทางการออกแบบข้อสัญญาและ Checklist เพื่อสร้างความโปร่งใสและลดความเสี่ยงทางกฎหมาย

ภูมิทัศน์สัญญาให้บริการแพลตฟอร์มดิจิทัลและกฎหมายเศรษฐกิจดิจิทัลของประเทศไทย

การเติบโตอย่างก้าวกระโดดของเศรษฐกิจดิจิทัลทำให้แพลตฟอร์มตลาดกลางพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ (E-Marketplace) มีบทบาทเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญในการค้าขาย ยุคสมัยที่ผู้ให้บริการแพลตฟอร์มสามารถกำหนดข้อตกลงและเงื่อนไขการให้บริการ (Terms of Service) ตามใจชอบได้สิ้นสุดลง เมื่อประเทศไทยมีการประกาศใช้ พระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 ภายใต้การกำกับดูแลของสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA)

กฎหมายฉบับนี้นำมากำหนดมาตรฐานความโปร่งใส ความเป็นธรรม และการคุ้มครองผู้ประกอบการและผู้บริโภค ควบคู่ไปกับการบังคับใช้ พระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 เพื่อป้องกันการใช้อำนาจเหนือตลาดหรือพฤติกรรมทางการค้าที่ไม่เป็นธรรม ตลอดจนการปรับปรุง พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ เพื่อรองรับกลไก Safe Harbor สำหรับผู้ให้บริการ

ผลกระทบเชิงธุรกิจ Business Consequences

การบริหารจัดการสัญญาและข้อกำหนดการให้บริการที่ไม่สอดคล้องกับกฎหมาย ส่งผลกระทบเชิงธุรกิจร้ายแรงทั้งต่อผู้ให้บริการแพลตฟอร์มและร้านค้า:

ร้านค้าถูกแบนบัญชีและกักเงินยอดขายหลายล้านโดยไม่มีการชี้แจง: การที่แพลตฟอร์มระงับบัญชีผู้ค้า (Account Suspension) และยึดหน่วงเงินในระบบชำระเงิน (Escrow) โดยไม่มีกระบวนการตรวจสอบหรือให้โอกาสอุทธรณ์อย่างเหมาะสม ส่งผลให้ร้านค้าขาดสภาพคล่องร้ายแรงและเกิดความเสียหายทางธุรกิจ
แพลตฟอร์มถูกตรวจสอบกรณีข้อสัญญา MFN: การใส่ข้อสัญญาบังคับห้ามร้านค้าขายสินค้าราคาต่ำกว่าบนช่องทางอื่น (Most-Favored Nation) อาจนำไปสู่การถูกตรวจสอบและดำเนินคดีตามพระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 ผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาดและฝ่าฝืนมาตรา 50 ต้องระวางโทษทางอาญาตามมาตรา 72 คือจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินร้อยละสิบของรายได้ในปีที่กระทำความผิด หรือทั้งจำทั้งปรับ ส่วนผู้ฝ่าฝืนมาตรา 55 หรือมาตรา 57 ต้องชำระค่าปรับทางปกครองในอัตราไม่เกินร้อยละสิบของรายได้ในปีที่กระทำความผิดตามมาตรา 82 ในกรณีที่เป็นการกระทำความผิดในปีแรกของการประกอบธุรกิจ โทษปรับตามมาตรา 72 และค่าปรับทางปกครองตามมาตรา 82 ไม่เกินหนึ่งล้านบาท
การถูกดำเนินคดีกรณีสินค้าละเมิดลิขสิทธิ์และสินค้าปลอม: ต้องแยกเป็นสองกรณี (ก) การละเมิดลิขสิทธิ์ แพลตฟอร์มที่ไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขของมาตรา 43/1 ถึงมาตรา 43/8 แห่ง พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 จะไม่ได้รับยกเว้นความรับผิด (Safe Harbor) สำหรับการละเมิดลิขสิทธิ์อันเนื่องมาจากการให้บริการ (ข) สินค้าปลอมหรือเลียนเครื่องหมายการค้า อยู่ใน พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 108 ถึงมาตรา 110 ซึ่งมาตรา 110 (1) กำหนดความผิดของผู้จำหน่าย เสนอจำหน่าย หรือมีไว้เพื่อจำหน่ายสินค้าที่มีเครื่องหมายปลอมหรือเลียน ส่วนแพลตฟอร์มจะรับผิดในฐานะใดยังต้องพิจารณาเป็นรายกรณี เพราะในตัวบทที่ตรวจไม่มีข้อยกเว้นความรับผิดสำหรับผู้ให้บริการเช่นเดียวกับกฎหมายลิขสิทธิ์ [ต้องยืนยันมาตรา]

กรอบกฎหมายและ Claim Ledger Legal Framework

Claim ID	หัวข้อข้อกล่าวหา / ประเด็นกฎหมาย	ฐานกฎหมายอ้างอิง	สาระสำคัญทางกฎหมาย
C-SHIELD-36-01	การไม่แจ้งล่วงหน้าก่อนปรับเปลี่ยนเงื่อนไข/ค่าธรรมเนียม	พระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 [ต้องยืนยันมาตรา]	แพลตฟอร์มต้องแจ้งการเปลี่ยนแปลงเงื่อนไขสัญญาหรือค่าธรรมเนียมล่วงหน้าอย่างน้อย 15 วัน
C-SHIELD-36-02	ข้อตกลงจำกัดราคาขายที่ถูกที่สุด (MFN Clauses)	พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 มาตรา 50 มาตรา 55 มาตรา 57 มาตรา 72 และมาตรา 82	ข้อสัญญา MFN อาจเข้าข่ายมาตรา 50 (2) เมื่อแพลตฟอร์มเป็นผู้ประกอบธุรกิจที่มีอำนาจเหนือตลาด (โทษทางอาญาตามมาตรา 72) หรือมาตรา 55 เมื่อเป็นความตกลงระหว่างผู้ประกอบธุรกิจที่มิใช่คู่แข่งขันกันและมีผลจำกัดการแข่งขันในตลาดใดตลาดหนึ่ง หรือมาตรา 57 ซึ่งห้ามมิให้ผู้ประกอบธุรกิจกระทำการใด ๆ อันเป็นผลให้เกิดความเสียหายแก่ผู้ประกอบธุรกิจรายอื่น เช่น กีดกันการประกอบธุรกิจของผู้อื่นอย่างไม่เป็นธรรม ใช้อำนาจตลาดหรืออำนาจต่อรองที่เหนือกว่าอย่างไม่เป็นธรรม หรือกำหนดเงื่อนไขทางการค้าอันเป็นการจำกัดหรือขัดขวางการประกอบธุรกิจของผู้อื่นอย่างไม่เป็นธรรม (ค่าปรับทางปกครองตามมาตรา 82 สำหรับมาตรา 55 และมาตรา 57) ทั้งนี้ต้องพิจารณาเป็นรายกรณี
C-SHIELD-36-03	การระงับบัญชีและกักเงินยอดขายโดยมิชอบ	ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 และมาตรา 241 / พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 4 / พระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 [ต้องยืนยันมาตรา]	การยึดหน่วงเงินหรือระงับบัญชีควรทำตามขั้นตอนที่ตกลงและมีเหตุผลอันสมควร การใดที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชนเป็นโมฆะตามมาตรา 150 สิทธิยึดหน่วงตามมาตรา 241 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เกิดเมื่อผู้ครองทรัพย์สินของผู้อื่นมีหนี้ถึงกำหนดอันเกี่ยวด้วยทรัพย์สินนั้น ส่วนการกักเงินเกินกว่าความเสียหายที่แท้จริงหรือกักเงินที่ไม่เกี่ยวกับข้อพิพาท ร้านค้าอาจโต้แย้งว่าเป็นข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมตามมาตรา 4 แห่ง พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 ส่วนมาตรา 368 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ใช้ในการตีความข้อสัญญาตามความประสงค์ในทางสุจริต
C-SHIELD-36-04	ความรับผิดในสินค้าละเมิดลิขสิทธิ์	พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 43/1 ถึงมาตรา 43/8 (เพิ่มโดย พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2565)	ผู้ให้บริการจะได้รับยกเว้นความรับผิดสำหรับการละเมิดลิขสิทธิ์อันเนื่องมาจากการให้บริการได้ต่อเมื่อได้ประกาศมาตรการยกเลิกการให้บริการแก่ผู้ใช้บริการที่ละเมิดลิขสิทธิ์ซ้ำและปฏิบัติตามมาตรการนั้น (มาตรา 43/1) สำหรับผู้ให้บริการรับฝากข้อมูลคอมพิวเตอร์ ต้องไม่รู้หรือไม่มีเหตุอันควรรู้ถึงการละเมิด นำข้อมูลที่อ้างว่าละเมิดออกหรือระงับการเข้าถึงโดยไม่ชักช้าเมื่อได้รู้หรือได้รับแจ้ง ไม่ได้รับผลประโยชน์ทางการเงินโดยตรงจากการละเมิดในกรณีที่มีสิทธิและความสามารถในการควบคุม และจัดให้มีช่องทางรับแจ้ง (มาตรา 43/4) ผู้ใช้บริการมีสิทธิโต้แย้งคำแจ้ง (มาตรา 43/7) และผู้ที่แจ้งหรือโต้แย้งโดยรู้หรือมีเหตุอันควรรู้ว่าเป็นเท็จต้องรับผิดต่อความเสียหาย (มาตรา 43/8) ข้อยกเว้นนี้ใช้กับการละเมิดลิขสิทธิ์เท่านั้น ไม่ใช้กับสินค้าปลอมหรือเลียนเครื่องหมายการค้าตาม พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 108 ถึงมาตรา 110
C-SHIELD-36-05	ความไม่โปร่งใสของอัลกอริทึมการจัดลำดับการค้นหา	พระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 [ต้องยืนยันมาตรา]	แพลตฟอร์มต้องเปิดเผยเกณฑ์หลักที่ใช้ในการจัดลำดับการแสดงผลสินค้า (Search Ranking) ให้ผู้ค้าทราบ
C-SHIELD-36-06	ข้อสัญญาฝ่ายเดียวในข้อกำหนดการให้บริการ (ปรับค่าธรรมเนียม บอกเลิกสัญญา หรือกักเงิน)	พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 3 และมาตรา 4	ข้อตกลงในสัญญาสำเร็จรูปที่ทำให้ผู้กำหนดสัญญาได้เปรียบคู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งเกินสมควร เช่น ข้อตกลงให้เพิ่มภาระมากกว่าที่เป็นอยู่ในเวลาทำสัญญา หรือให้สิทธิบอกเลิกสัญญาได้โดยอีกฝ่ายหนึ่งมิได้ผิดสัญญาในข้อสาระสำคัญ มีผลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณี

ข้อกำหนดที่กฎหมาย ETDA บังคับต้องระบุในข้อกำหนดการให้บริการ Platform Terms & Conditions

ตามพระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 [ต้องยืนยันมาตรา] ผู้ให้บริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่มีลักษณะตามที่กฎหมายกำหนด ต้องจัดทำข้อกำหนดและเงื่อนไขการให้บริการเป็นลายลักษณ์อักษร ภาษาที่เข้าใจง่าย และต้องระบุสาระสำคัญ ดังต่อไปนี้:

เงื่อนไขการให้บริการ การระงับ การเปลี่ยนแปลง หรือการยกเลิกการให้บริการ: ต้องกำหนดเกณฑ์และเหตุผลอย่างชัดเจน
เกณฑ์ในการจัดลำดับการแสดงผลสินค้าหรือบริการ (Search Ranking): เปิดเผยปัจจัยหลักที่ใช้คำนวณและผลกระทบกรณีมีการจ่ายค่าโฆษณา
อัตราค่าธรรมเนียม ค่าบริการ และค่าใช้จ่ายต่าง ๆ: ระบุโครงสร้างราคา วิธีการคำนวณ และเงื่อนไขการเรียกเก็บ
กระบวนการรับและพิจารณาข้อร้องเรียน (Dispute Resolution): ขั้นตอน ระยะเวลา และช่องทางในการแก้ปัญหาความเดือดร้อน
การแจ้งล่วงหน้าก่อนปรับเปลี่ยนเงื่อนไข: ต้องแจ้งให้ผู้ประกอบการพาณิชย์ทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 15 วัน (เว้นแต่กรณีจำเป็นเร่งด่วนตามกฎหมาย) [ต้องยืนยันมาตรา]

เจาะลึกข้อสัญญา MFN: Narrow MFN กับ Wide MFN และความเสี่ยงตามพระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560

ข้อสัญญา Most-Favored Nation (MFN) หรือ Price Parity Clause คือข้อกำหนดที่แพลตฟอร์มใช้ผูกมัดให้ร้านค้าต้องเสนอราคาหรือเงื่อนไขที่ดีที่สุดแก่ตน โดยแบ่งออกเป็น 2 รูปแบบหลัก:

Wide MFN: ข้อกำหนดที่ห้ามร้านค้าขายสินค้าในราคาที่ต่ำกว่า หรือเงื่อนไขที่ดีกว่า บนทุกช่องทาง รวมถึงแพลตฟอร์มแข่งขันอื่น และเว็บไซต์ของร้านค้าเอง
Narrow MFN: ข้อกำหนดที่ห้ามร้านค้าขายสินค้าในราคาที่ต่ำกว่า บนเว็บไซต์ของร้านค้าเอง เพียงอย่างเดียว แต่ไม่ได้ห้ามขายต่ำกว่าบนแพลตฟอร์มแข่งขันอื่น

ความเสี่ยงภายใต้ พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560:

Wide MFN อาจจำกัดการแข่งขันระหว่างแพลตฟอร์มและลดแรงจูงใจในการลดค่าธรรมเนียม ข้อสัญญา MFN อาจเข้าข่ายมาตรา 50 (2) เมื่อแพลตฟอร์มเป็นผู้ประกอบธุรกิจที่มีอำนาจเหนือตลาด หรือมาตรา 55 เมื่อเป็นความตกลงระหว่างผู้ประกอบธุรกิจที่มิใช่คู่แข่งขันกันและมีผลจำกัดการแข่งขันในตลาดใดตลาดหนึ่ง หรือมาตรา 57 เมื่อเป็นผลให้เกิดความเสียหายแก่ผู้ประกอบธุรกิจรายอื่น ทั้งนี้ต้องพิจารณาเป็นรายกรณี มาตรา 57 ห้ามมิให้ผู้ประกอบธุรกิจกระทำการใด ๆ อันเป็นผลให้เกิดความเสียหายแก่ผู้ประกอบธุรกิจรายอื่น เช่น กีดกันการประกอบธุรกิจของผู้อื่นอย่างไม่เป็นธรรม ใช้อำนาจตลาดหรืออำนาจต่อรองที่เหนือกว่าอย่างไม่เป็นธรรม หรือกำหนดเงื่อนไขทางการค้าอันเป็นการจำกัดหรือขัดขวางการประกอบธุรกิจของผู้อื่นอย่างไม่เป็นธรรม แนวทางของคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้าเกี่ยวกับข้อสัญญา MFN ต้องตรวจจากประกาศที่คณะกรรมการเผยแพร่อย่างเป็นทางการ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]

ผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาดและฝ่าฝืนมาตรา 50 ต้องระวางโทษทางอาญาตามมาตรา 72 แห่ง พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 คือจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินร้อยละสิบของรายได้ในปีที่กระทำความผิด หรือทั้งจำทั้งปรับ ส่วนผู้ฝ่าฝืนมาตรา 55 หรือมาตรา 57 ต้องชำระค่าปรับทางปกครองในอัตราไม่เกินร้อยละสิบของรายได้ในปีที่กระทำความผิดตามมาตรา 82 ในกรณีที่เป็นการกระทำความผิดในปีแรกของการประกอบธุรกิจ โทษปรับตามมาตรา 72 และค่าปรับทางปกครองตามมาตรา 82 ไม่เกินหนึ่งล้านบาท นอกจากนี้ ผู้ได้รับความเสียหายจากการฝ่าฝืนมาตรา 50 มาตรา 55 หรือมาตรา 57 มีสิทธิฟ้องคดีเรียกค่าเสียหายตามมาตรา 69

การเปลี่ยนแปลงค่าธรรมเนียมและอัลกอริทึมการค้นหา Fee Revisions & Search Ranking Transparency

การปรับขึ้นค่าธรรมเนียมโดยพลการ (Unilateral Fee Hikes)

แพลตฟอร์มอ้างข้อสัญญาที่เขียนว่า "บริษัทขอสงวนสิทธิ์ในการเปลี่ยนแปลงค่าธรรมเนียมเมื่อใดก็ได้โดยไม่ต้องแจ้งให้ทราบล่วงหน้า" ได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณี เพราะข้อกำหนดการให้บริการของแพลตฟอร์มเป็นสัญญาสำเร็จรูป และข้อตกลงที่ให้สิทธิคู่สัญญาฝ่ายหนึ่งกำหนดให้อีกฝ่ายหนึ่งต้องรับภาระเพิ่มขึ้นมากกว่าภาระที่เป็นอยู่ในเวลาทำสัญญา เป็นข้อตกลงที่อาจถือได้ว่าทำให้ได้เปรียบคู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งเกินสมควรตามมาตรา 4 แห่ง พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 นอกจากนี้ พระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 กำหนดหน้าที่แจ้งการเปลี่ยนแปลงเงื่อนไขล่วงหน้าไว้ด้วย [ต้องยืนยันมาตรา] การปรับขึ้นค่าคอมมิชชันหรือค่าธรรมเนียมธุรกรรมจึงควร:

แจ้งล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 15 วันผ่านช่องทางที่ตกลงกัน [ต้องยืนยันมาตรา]
เปิดโอกาสให้ร้านค้ามีสิทธิยกเลิกสัญญาหากไม่ยอมรับเงื่อนไขใหม่โดยไม่มีภาระค่าปรับ

ความโปร่งใสของอัลกอริทึมการค้นหา (Search Ranking)

แพลตฟอร์มที่อยู่ในบังคับของพระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 มีหน้าที่เปิดเผยเกณฑ์หลักที่ใช้ในการจัดลำดับการแสดงผลสินค้าให้ผู้ค้าทราบ [ต้องยืนยันมาตรา] ข้อกำหนดการให้บริการจึงควรระบุปัจจัยหลักที่ส่งผลต่อการจัดลำดับการค้นหา เช่น ยอดขาย คะแนนรีวิว ความเร็วในการจัดส่ง และควรระบุอย่างชัดเจนหากการจ่ายเงินซื้อโฆษณา (Sponsored Listings) มีผลต่อการดันลำดับสินค้าขึ้นหน้าแรก

LAS Practice Note: การออกแบบข้อสัญญา Merchant Rights Protection, Account Deactivation Protocol และ Escrow Payout Timeline

ทีมกฎหมาย LAS Legal Intelligence แนะนำแนวปฏิบัติในการร่างสัญญาเพื่อความสมดุลและความคุ้มครองทางกฎหมาย ดังนี้:

Account Deactivation Protocol (แนวปฏิบัติการระงับบัญชี)

Notice Requirement: ต้องระบุขั้นตอนการส่งคำเตือน (Notice of Non-Compliance) ก่อนการระงับบัญชี เว้นแต่กรณีความผิดร้ายแรงเกี่ยวกับผิดกฎหมายหรือความปลอดภัย
Right to Appeal: จัดให้มีกลไกอุทธรณ์ภายในระยะเวลาที่กำหนด (เช่น 14-30 วัน) โดยมีทีมงานพิจารณาพยานหลักฐานจากฝั่งร้านค้า

Escrow Payout Timeline & Limitation on Retention

กำหนดเวลาการจ่ายเงินชำระ: ระบุระยะเวลาปล่อยเงินจากระบบ Escrow ที่แน่นอน (เช่น ภายใน 3-7 วันทำการหลังสินค้าถึงมือผู้ซื้อ)
จำกัดการกักเงิน: ในกรณีสงสัยว่ามีการละเมิดหรือข้อพิพาท แพลตฟอร์มสามารถกักเงินไว้ได้เฉพาะในส่วนที่เกี่ยวข้องกับข้อพิพาทนั้น หรือไม่เกินกว่ามูลค่าความเสียหายที่คาดการณ์ได้จริง ห้ามกักเงินยอดขายทั้งหมดที่ไม่เกี่ยวข้อง

ข้อต่อสู้ของผู้ให้บริการแพลตฟอร์มกับร้านค้าผู้ประกอบการ Devil's Advocate

ข้อต่อสู้ฝั่งแพลตฟอร์ม (Platform Operator):

อ้างเสรีภาพในการทำสัญญาและความจำเป็นในการควบคุมคุณภาพระบบนิเวศ (Ecosystem Maintenance)
การยึดหน่วงเงินหรือระงับบัญชีเป็นไปเพื่อป้องกันการฉ้อโกงและการขายสินค้าละเมิดลิขสิทธิ์ ซึ่งเป็นการคุ้มครองผู้บริโภคโดยรวม
ข้อกำหนด MFN เพื่อป้องกันปัญหา Free-Riding (ผู้ซื้อดูสินค้าบนแพลตฟอร์มแต่ไปซื้อตรงกับร้านค้า)

ข้อต่อสู้ฝั่งร้านค้า (Merchant / Seller):

ข้อกำหนดการให้บริการ (Terms of Service) เป็นสัญญาสำเร็จรูป (Standard Form Contract) ตามบทนิยามในมาตรา 3 แห่ง พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 ซึ่งร้านค้าไม่มีอำนาจต่อรอง ข้อตกลงที่ทำให้แพลตฟอร์มได้เปรียบเกินสมควรจึงมีผลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณีตามมาตรา 4
ข้อสัญญาที่ให้ปรับเงื่อนไขโดยไม่แจ้งล่วงหน้า หรือให้กักเงินทั้งหมด เป็นการใช้อำนาจฝ่ายเดียวที่สร้างภาระเกินสมควร ร้านค้าอาจโต้แย้งตามมาตรา 4 แห่ง พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 และอ้างหน้าที่ของผู้ให้บริการแพลตฟอร์มตามพระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 [ต้องยืนยันมาตรา]
Wide MFN บีบบังคับโครงสร้างราคา และอาจเข้าข่ายมาตรา 50 (2) มาตรา 55 หรือมาตรา 57 แห่ง พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 ตามเงื่อนไขที่อธิบายในหัวข้อ 5 ซึ่งต้องพิจารณาเป็นรายกรณี

ตัวอย่างสถานการณ์จำลอง Worked Example

ข้อเท็จจริง:

ร้านค้า B ซึ่งเป็นร้านค้าปลีกสินค้าอิเล็กทรอนิกส์มียอดขายบนแพลตฟอร์ม A เดือนละ 20 ล้านบาท ต่อมาแพลตฟอร์ม A ได้ส่งการแจ้งเตือนว่าจะทำการปรับขึ้นค่าธรรมเนียมคอมมิชชันจาก 5% เป็น 12% โดยจะมีผลบังคับใช้ในอีก 2 วันข้างหน้า นอกจากนี้ แพลตฟอร์ม A ได้ทำการระงับบัญชีและกักเงินยอดขายย้อนหลังจำนวน 5 ล้านบาทของร้านค้า B ทันที เมื่อระบบตรวจพบว่าร้านค้า B มีการจัดโปรโมชันลดราคาในเว็บไซต์ของตนเองต่ำกว่าราคาบนแพลตฟอร์ม A โดยอ้างข้อสัญญา MFN และข้อกำหนดสิทธิในการปรับเปลี่ยนค่าธรรมเนียมฝ่ายเดียว

ขั้นตอนและแนวทางการดำเนินการ (Walkthrough):

การวิเคราะห์หน้าที่ตามพระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 และข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม:

การปรับขึ้นค่าธรรมเนียมจาก 5% เป็น 12% โดยแจ้งล่วงหน้าเพียง 2 วัน อาจขัดต่อหน้าที่แจ้งล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 15 วันตามพระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 [ต้องยืนยันมาตรา] เว้นแต่แพลตฟอร์ม A จะแสดงได้ว่าเป็นกรณีจำเป็นเร่งด่วนตามข้อยกเว้นที่กล่าวไว้ในหัวข้อ 4 นอกจากนี้ การเพิ่มภาระแก่ร้านค้า B ตามข้อสัญญาสำเร็จรูปมีผลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณีตามมาตรา 4 แห่ง พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540
ร้านค้า B อาจยื่นข้อร้องเรียนต่อสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) แต่อำนาจของสำนักงานในการสั่งให้แพลตฟอร์มชะลอการบังคับใช้อัตราใหม่ยังต้องยืนยันจากตัวบท [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] ทางเยียวยาที่ตรวจสอบได้จากตัวบท คือ การโต้แย้งว่าข้อสัญญาที่ให้แพลตฟอร์มปรับค่าธรรมเนียมฝ่ายเดียวเป็นข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมตามมาตรา 4 แห่ง พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 และสิทธิฟ้องเรียกค่าเสียหายตามมาตรา 69 แห่ง พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 หากความเสียหายเกิดจากการฝ่าฝืนมาตรา 50 หรือมาตรา 57

การวิเคราะห์ข้อสัญญา MFN และกฎหมายการแข่งขันทางการค้า:

ข้อสัญญาที่ห้ามร้านค้า B ขายราคาต่ำกว่าในเว็บไซต์ของตนเอง (Narrow MFN) และลงโทษด้วยการระงับบัญชีพร้อมกักเงินยอดขาย อาจเข้าข่ายมาตรา 50 (2) แห่ง พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 หากแพลตฟอร์ม A เป็นผู้ประกอบธุรกิจที่มีอำนาจเหนือตลาด หรือมาตรา 55 เมื่อเป็นความตกลงระหว่างผู้ประกอบธุรกิจที่มิใช่คู่แข่งขันกันและมีผลจำกัดการแข่งขันในตลาดใดตลาดหนึ่ง หรือมาตรา 57 เมื่อเป็นผลให้เกิดความเสียหายแก่ร้านค้า B ทั้งนี้ต้องพิจารณาเป็นรายกรณี
ร้านค้า B จัดเตรียมหลักฐานยื่นเรื่องต่อคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า โดยแสดงว่าแพลตฟอร์ม A ใช้อำนาจตลาดหรืออำนาจต่อรองที่เหนือกว่าอย่างไม่เป็นธรรม หรือกำหนดเงื่อนไขทางการค้าอันเป็นการจำกัดหรือขัดขวางการประกอบธุรกิจของร้านค้า B อย่างไม่เป็นธรรมตามมาตรา 57 และอาจฟ้องเรียกค่าเสียหายตามมาตรา 69

การเรียกร้องปลดล็อกเงินกักชำระ (Escrow Release):

ออกหนังสือเตือน (Notice Letter) ถึงแพลตฟอร์ม A ชี้ให้เห็นว่าสิทธิยึดหน่วงตามมาตรา 241 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เกิดเมื่อผู้ครองทรัพย์สินของผู้อื่นมีหนี้ถึงกำหนดอันเกี่ยวด้วยทรัพย์สินนั้น ส่วนการกักเงินจำนวน 5 ล้านบาทซึ่งเป็นยอดขายสินค้าที่ไม่เกี่ยวข้องกับข้อพิพาท ร้านค้า B อาจโต้แย้งว่าข้อสัญญาที่ให้กักเงินดังกล่าวเป็นข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมตามมาตรา 4 แห่ง พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 และเรียกร้องให้ปล่อยเงินชำระทันที

Checklist 10 จุดตรวจสัญญา E-Marketplace Platform & Merchant Agreement

ข้อกำหนดและเงื่อนไข (Terms of Service) มีการระบุสาระสำคัญครบถ้วนตามพระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 [ต้องยืนยันมาตรา] หรือไม่?
มีข้อกำหนดชัดเจนว่าจะต้องแจ้งเปลี่ยนแปลงเงื่อนไขสัญญาหรืออัตราค่าธรรมเนียมล่วงหน้าอย่างน้อย 15 วันหรือไม่?
ไม่มีข้อสัญญาที่ให้อำนาจแพลตฟอร์มในการปรับขึ้นค่าธรรมเนียมได้ฝ่ายเดียวโดยทันที?
มีการเปิดเผยเกณฑ์และปัจจัยหลักในการจัดลำดับการค้นหา (Search Ranking Criteria) หรือไม่?
สัญญาไม่มีข้อกำหนด Wide MFN ที่ห้ามร้านค้าขายสินค้าถูกกว่าในทุกช่องทางอื่น ๆ?
มีกระบวนการรับเรื่องร้องเรียนและการอุทธรณ์กรณีถูกระงับบัญชี (Account Suspension Appeal Protocol) ที่ชัดเจนหรือไม่?
กำหนดระยะเวลาการปล่อยเงินชำระจากระบบ Escrow ที่ชัดเจนและเป็นธรรมหรือไม่?
มีข้อกำหนดจำกัดการกักเงินยอดขาย (Escrow Retention Limit) ให้เฉพาะเท่าที่จำเป็นและเกี่ยวข้องกับข้อพิพาทเท่านั้นหรือไม่?
มีกลไกรับแจ้งและนำออกสินค้าละเมิดลิขสิทธิ์ (Notice-and-Takedown) ที่สอดคล้องกับมาตรา 43/1 ถึงมาตรา 43/8 แห่ง พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 รวมทั้งมาตรการยกเลิกการให้บริการแก่ผู้ละเมิดซ้ำและช่องทางโต้แย้งคำแจ้ง หรือไม่?
มีข้อกำหนดเรื่องการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลและการใช้ข้อมูลการค้าของผู้ประกอบการอย่างเป็นธรรมหรือไม่?

คำถามที่พบบ่อย Frequently Asked Questions

หากแพลตฟอร์มปรับขึ้นค่าธรรมเนียมโดยแจ้งล่วงหน้าไม่ถึง 15 วัน ร้านค้าสามารถทำอย่างไรได้บ้าง?

ร้านค้าสามารถโต้แย้งว่าการแจ้งล่วงหน้าไม่ถึงระยะเวลาที่กำหนดขัดต่อหน้าที่แจ้งล่วงหน้าตามพระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 [ต้องยืนยันมาตรา] ส่วนอำนาจของสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) ในการสั่งการหรือลงโทษทางปกครองยังต้องยืนยัน [ต้องยืนยันแหล่งที่มา] ทางเยียวยาที่ตรวจสอบได้จากตัวบท คือ การโต้แย้งว่าข้อสัญญาที่ให้แพลตฟอร์มปรับค่าธรรมเนียมฝ่ายเดียวเป็นข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมซึ่งมีผลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณีตามมาตรา 4 แห่ง พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 และหากการกระทำของแพลตฟอร์มฝ่าฝืนมาตรา 50 หรือมาตรา 57 แห่ง พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 ร้านค้าที่ได้รับความเสียหายมีสิทธิฟ้องเรียกค่าเสียหายตามมาตรา 69

แพลตฟอร์มมีสิทธิกักเงินยอดขายทั้งหมดของร้านค้าไว้ได้หรือไม่ หากพบว่ามีข้อพิพาทสินค้าปลอมเพียงบางรายการ?

สิทธิยึดหน่วงตามมาตรา 241 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เกิดเมื่อผู้ครองทรัพย์สินของผู้อื่นมีหนี้ถึงกำหนดอันเกี่ยวด้วยทรัพย์สินนั้น ส่วนการกักเงินเกินกว่าความเสียหายที่แท้จริงหรือกักเงินที่ไม่เกี่ยวกับข้อพิพาท ร้านค้าอาจโต้แย้งว่าเป็นข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมตามมาตรา 4 แห่ง พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 คำตอบจึงขึ้นกับข้อสัญญาที่ตกลงกันไว้ด้วย ผู้ประกอบการควรกำหนดขอบเขตการกักเงินไว้ในสัญญาให้จำกัดเฉพาะรายการที่มีข้อพิพาท

กลไก Notice-and-Takedown คุ้มครองแพลตฟอร์มจากการถูกฟ้องละเมิดลิขสิทธิ์อย่างไร?

ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 43/1 ถึงมาตรา 43/8 (เพิ่มโดย พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2565) ผู้ให้บริการจะได้รับยกเว้นความรับผิดสำหรับการละเมิดลิขสิทธิ์อันเนื่องมาจากการให้บริการได้ต่อเมื่อได้ประกาศมาตรการยกเลิกการให้บริการแก่ผู้ใช้บริการที่ละเมิดลิขสิทธิ์ซ้ำและปฏิบัติตามมาตรการนั้น (มาตรา 43/1) สำหรับผู้ให้บริการรับฝากข้อมูลคอมพิวเตอร์ ต้องไม่รู้หรือไม่มีเหตุอันควรรู้ถึงการละเมิด นำข้อมูลที่อ้างว่าละเมิดออกหรือระงับการเข้าถึงโดยไม่ชักช้าเมื่อได้รู้หรือได้รับแจ้ง ไม่ได้รับผลประโยชน์ทางการเงินโดยตรงจากการละเมิดในกรณีที่มีสิทธิและความสามารถในการควบคุม และจัดให้มีช่องทางรับแจ้ง (มาตรา 43/4) ผู้ใช้บริการมีสิทธิโต้แย้งคำแจ้ง (มาตรา 43/7) และผู้ที่แจ้งหรือโต้แย้งโดยรู้หรือมีเหตุอันควรรู้ว่าเป็นเท็จต้องรับผิดต่อความเสียหาย (มาตรา 43/8) ข้อยกเว้นนี้ใช้กับการละเมิดลิขสิทธิ์เท่านั้น ส่วนสินค้าปลอมหรือเลียนเครื่องหมายการค้าอยู่ใน พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 108 ถึงมาตรา 110 ซึ่งมาตรา 110 (1) กำหนดความผิดของผู้จำหน่าย เสนอจำหน่าย หรือมีไว้เพื่อจำหน่ายสินค้าที่มีเครื่องหมายปลอมหรือเลียน และแพลตฟอร์มจะรับผิดในฐานะใดยังต้องพิจารณาเป็นรายกรณี เพราะในตัวบทที่ตรวจไม่มีข้อยกเว้นความรับผิดสำหรับผู้ให้บริการเช่นเดียวกับกฎหมายลิขสิทธิ์ [ต้องยืนยันมาตรา]

อ้างอิง — References

พระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 (สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ - ETDA)
พระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 (มาตรา 50 มาตรา 55 มาตรา 57 มาตรา 69 มาตรา 72 และมาตรา 82)
พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2565 (มาตรา 43/1 ถึงมาตรา 43/8 ข้อยกเว้นความรับผิดของผู้ให้บริการ)
พระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 (มาตรา 108 ถึงมาตรา 110)
พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 (มาตรา 3 และมาตรา 4)
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (มาตรา 150 มาตรา 241 และมาตรา 368)
สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา — ระบบสืบค้นกฎหมาย (OCS)

บทความที่เกี่ยวข้อง

ข้อสงวน (Disclaimer): บทความนี้จัดทำโดย Legal Advance Solution Co., Ltd. เพื่อเป็นข้อมูลทั่วไปด้านกฎหมายเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำปรึกษากฎหมายเฉพาะกรณี และไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์ทนาย-ลูกความ กฎหมายอาจมีการเปลี่ยนแปลง กรุณาปรึกษาทนายความที่มีใบอนุญาตก่อนดำเนินการใด ๆ ตามกฎหมาย | LAS Legal Hub — ข้อมูลกฎหมายเพื่อธุรกิจ