สิทธิของผู้ถือหุ้นในการซื้อหุ้นเพิ่มทุนตามสัดส่วน (Pre-emptive Rights) และการจัดสรรหุ้นที่เหลือแก่บุคคลภายนอก
วิเคราะห์ ป.พ.พ. มาตรา 1222 การเสนอหุ้นใหม่แก่ผู้ถือหุ้นเดิมตามส่วนและการไม่รับซื้อ การคุ้มครองผู้ถือหุ้นส่วนน้อยจากการถูกลดสัดส่วนการถือหุ้น (Anti-Dilution Protection) และแนวทางการเสนอขายหุ้นเพิ่มทุนแบบเฉพาะเจาะจง (Private Placement: PP) ที่สอดคล้องกับมาตรา 1222 ✓

ภูมิทัศน์กฎหมายว่าด้วยการเพิ่มทุนและการจัดสรรหุ้นของบริษัทจำกัดในประเทศไทย

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) ของประเทศไทย การเพิ่มทุนของบริษัทจำกัดมีโครงสร้างทางกฎหมายที่ให้ความสำคัญกับการคุ้มครองสิทธิของผู้ถือหุ้นเดิมอย่างเคร่งครัด โดยมีหลักการพื้นฐานว่าผู้ถือหุ้นเดิมทุกคนมีสิทธิที่จะรักษาความเป็นเจ้าของและสัดส่วนการถือหุ้น (Proportional Ownership) ในบริษัทไว้ได้

การออกหุ้นใหม่เพื่อเพิ่มทุนตาม ป.พ.พ. มาตรา 1220 ต้องกระทำโดยมติพิเศษของที่ประชุมผู้ถือหุ้น และเมื่อมีมติเพิ่มทุนแล้ว ขั้นตอนการจัดสรรหุ้นออกใหม่จะต้องตกอยู่ภายใต้บังคับของ ป.พ.พ. มาตรา 1222 ซึ่งกำหนดให้ต้องเสนอหุ้นที่ออกใหม่แก่ผู้ถือหุ้นทั้งหลายตามส่วนจำนวนหุ้นที่ถืออยู่ก่อน (Pre-emptive Rights) และมติพิเศษตามมาตรา 1220 เป็นมติให้เพิ่มทุน มิได้ยกเว้นขั้นตอนดังกล่าว หลักนี้ช่วยป้องกันไม่ให้กรรมการหรือผู้ถือหุ้นกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งลดสัดส่วนความเป็นเจ้าของของผู้ถือหุ้นรายอื่นโดยไม่ได้รับความยินยอม

ผลกระทบเชิงธุรกิจ Business Consequences

• ผู้ถือหุ้นส่วนน้อยถูกลดสัดส่วนการถือหุ้นโดยไม่รู้ตัว (เช่น จากร้อยละ 20 เหลือร้อยละ 4 ตามตัวอย่างสถานการณ์จำลองท้ายบทความ): หากกระบวนการเพิ่มทุนไม่ปฏิบัติตาม ป.พ.พ. มาตรา 1222 ผู้ถือหุ้นส่วนน้อยอาจโดนเจือจางสัดส่วนอย่างรุนแรง ส่งผลให้สูญเสียสิทธิในการคัดค้านมติสำคัญ (เช่น มติพิเศษที่ต้องใช้เสียง 3/4) หรือสูญเสียสิทธิในเงินปันผลตามสัดส่วนที่ควรได้รับ
• มติเพิ่มทุนเสี่ยงต่อการถูกเพิกถอน: การจัดสรรหุ้นเพิ่มทุนโดยไม่เสนอหุ้นแก่ผู้ถือหุ้นเดิมตามมาตรา 1222 ทำให้กรรมการหรือผู้ถือหุ้นร้องขอให้ศาลเพิกถอนมติของที่ประชุมใหญ่ที่ฝ่าฝืนบทบัญญัติในลักษณะบริษัทจำกัดได้ตามมาตรา 1195 แต่ต้องร้องขอภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันลงมติ ส่วนผลต่อหุ้นที่ออกไปแล้วและความรับผิดทางแพ่งของกรรมการ (Fiduciary Duties) ต้องพิจารณาเป็นรายกรณี [ต้องยืนยันมาตรา]
• ข้อพิพาทการนำหุ้นเพิ่มทุนไปขายให้กลุ่มทุนใหม่โดยไม่ผ่านผู้ถือหุ้นเดิม: เกิดความสะดุดในการระดมทุน หากบริษัททำสัญญาลงทุนกับนักลงทุนรายใหม่ (PP) แต่ไม่สามารถโอนหรือจัดสรรหุ้นให้ได้อย่างชอบด้วยกฎหมายเนื่องจากขาดหนังสือสละสิทธิจากผู้ถือหุ้นเดิม นำไปสู่การฟ้องร้องผิดสัญญาทางธุรกิจ

กรอบกฎหมายและ Claim Ledger Legal Framework

ตาราง Claim Ledger สรุปฐานกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

กระบวนการเสนอขายหุ้นเพิ่มทุน: หนังสือบอกกล่าว, กำหนดระยะเวลา, และหนังสือสละสิทธิ

เพื่อให้การจัดสรรหุ้นเพิ่มทุนถูกต้องตาม ป.พ.พ. มาตรา 1222 บริษัทจะต้องดำเนินกระบวนการตามขั้นตอนดังต่อไปนี้:

1. การออกหนังสือบอกกล่าวเสนอขายหุ้น (Rights Offering Notice):

• กรรมการต้องส่งหนังสือเสนอขายหุ้นเพิ่มทุนไปยังผู้ถือหุ้นทุกคนตามรายชื่อในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น
• หนังสือต้องระบุจำนวนหุ้นที่ผู้ถือหุ้นแต่ละคนมีสิทธิจองซื้อตามสัดส่วน ราคาขาย และกำหนดเวลาการจองซื้อและการชำระเงินค่าหุ้น
• หนังสือบอกกล่าวต้องลงวันเดือนปีและลายมือชื่อของกรรมการ (มาตรา 1223)

1. กำหนดระยะเวลาการใช้สิทธิ (Subscription Period):

• มาตรา 1222 วรรคหนึ่งให้บริษัทกำหนดวันซึ่งหากพ้นไปโดยไม่มีคำสนองมาจะถือว่าไม่รับซื้อ ตัวบทมิได้กำหนดระยะเวลาขั้นต่ำ แต่ผู้ถือหุ้นอาจอ้างมาตรา 5 ได้หากกำหนดเวลาสั้นจนเห็นได้ว่าเป็นการกลั่นแกล้ง
• หากผู้ถือหุ้นมิได้มีคำสนองมาภายในวันที่กำหนด ถือว่าผู้ถือหุ้นคนนั้นไม่รับซื้อหุ้นส่วนที่เสนอ (มาตรา 1222 วรรคหนึ่ง)

1. หนังสือสละสิทธิการจองซื้อหุ้น (Waiver of Pre-emptive Rights):

• เมื่อบริษัทประสงค์จะนำนักลงทุนภายนอกเข้ามาถือหุ้นใหม่ (Private Placement) ทางที่รัดกุมที่สุดคือให้ผู้ถือหุ้นเดิมทุกคนแสดงเจตนาไม่รับซื้อหุ้นเป็นหนังสือ เช่น ลงนามใน "หนังสือสละสิทธิการจองซื้อหุ้น" เป็นรายบุคคล เพราะมาตรา 1222 วรรคสองให้กรรมการขายหุ้นที่ไม่มีผู้รับซื้อแก่ผู้ถือหุ้นคนอื่นหรือรับซื้อไว้เองเท่านั้น มิได้ให้อำนาจขายแก่บุคคลภายนอกไว้โดยตรง

การขอซื้อหุ้นส่วนที่เหลือ (Oversubscription) และอำนาจกรรมการตามมาตรา 1222 วรรคสอง

เมื่อสิ้นสุดระยะเวลาการเสนอขายหุ้นเพิ่มทุนตามสัดส่วนแก่ผู้ถือหุ้นเดิมตาม มาตรา 1222 วรรคหนึ่ง หากมีหุ้นเหลือเนื่องจากผู้ถือหุ้นบางรายไม่ใช้สิทธิหรือสละสิทธิ อำนาจในการบริหารจัดการหุ้นที่เหลือจะตกเป็นของกรรมการตาม มาตรา 1222 วรรคสอง:

• การขอซื้อหุ้นส่วนที่เหลือ (Oversubscription): ผู้ถือหุ้นที่ใช้สิทธิตามส่วนครบแล้วอาจแสดงความจำนงขอซื้อหุ้นส่วนที่เหลือได้ และกรรมการมีอำนาจพิจารณาขายให้แก่ผู้ถือหุ้นคนอื่นตามมาตรา 1222 วรรคสอง หากมีผู้แสดงความจำนงหลายราย กรรมการอาจจัดสรรตามสัดส่วนการถือหุ้นเดิมของผู้ที่ขอซื้อ
• การขายหุ้นที่เหลือแก่บุคคลภายนอก: มาตรา 1222 วรรคสองให้กรรมการขายหุ้นที่ผู้ถือหุ้นไม่รับซื้อแก่ผู้ถือหุ้นคนอื่นหรือรับซื้อไว้เองเท่านั้น การเสนอขายหุ้นที่เหลือแก่บุคคลภายนอกไม่ปรากฏในมาตรา 1222 จึงต้องตรวจข้อบังคับของบริษัทและมติของที่ประชุมใหญ่เป็นรายกรณี และทางที่รัดกุมที่สุดคือให้ผู้ถือหุ้นเดิมทุกคนแสดงเจตนาไม่รับซื้อหุ้นเป็นหนังสือก่อน
• ราคาและเงื่อนไขการขาย: มาตรา 1222 ไม่มีถ้อยคำกำหนดราคาหรือเงื่อนไขของการขายหุ้นส่วนที่เหลือ ในทางปฏิบัติ การขายในราคาและเงื่อนไขที่ไม่ดีกว่าที่เสนอแก่ผู้ถือหุ้นเดิมเป็นข้อแนะนำเพื่อลดข้อโต้แย้งเรื่องการใช้อำนาจโดยไม่สุจริต มิใช่ข้อกำหนดของตัวบท ทั้งนี้ หุ้นจะออกโดยราคาต่ำกว่ามูลค่าของหุ้นที่ตั้งไว้ไม่ได้ (มาตรา 1105)

การวิเคราะห์ความชอบด้วยกฎหมายของมติที่ประชุมผู้ถือหุ้นที่ยกเว้น Pre-emptive Rights (มติพิเศษกับมติเอกฉันท์)

ประเด็นข้อถกเถียงทางกฎหมายที่สำคัญคือ ที่ประชุมผู้ถือหุ้นสามารถลงมติยกเว้น Pre-emptive Rights เพื่อจัดสรรหุ้นแบบ Private Placement (PP) ได้หรือไม่?

• มติพิเศษ (Special Resolution): มติพิเศษตามมาตรา 1220 เป็นมติให้เพิ่มทุนด้วยการออกหุ้นใหม่ ซึ่งต้องได้คะแนนเสียงข้างมากไม่ต่ำกว่าสามในสี่ของจำนวนเสียงทั้งหมดของผู้ถือหุ้นที่มาประชุมและมีสิทธิออกเสียงลงคะแนน (มาตรา 1194) ส่วนมาตรา 1222 กำหนดให้ต้องเสนอหุ้นที่ออกใหม่แก่ผู้ถือหุ้นทั้งหลายตามส่วนจำนวนหุ้นที่ถืออยู่ก่อน และมติพิเศษดังกล่าวมิได้ยกเว้นขั้นตอนนี้ ข้อสรุปว่าผู้ถือหุ้นเสียงข้างมากหรือข้อบังคับของบริษัทยกเว้นมาตรา 1222 ไม่ได้นั้นยังต้องอาศัยแหล่งอ้างอิงประกอบ [ต้องยืนยันแหล่งที่มา]
• การแสดงเจตนาไม่รับซื้อของผู้ถือหุ้นทุกคน (Unanimous Waiver): มาตรา 1222 วรรคหนึ่งถือว่าผู้ถือหุ้นที่มิได้มีคำสนองมาภายในวันที่กำหนดเป็นอันไม่รับซื้อ และวรรคสองให้กรรมการขายหุ้นนั้นแก่ผู้ถือหุ้นคนอื่นหรือรับซื้อไว้เองได้ เมื่อประสงค์จะนำนักลงทุนภายนอกเข้ามาแบบ Private Placement (PP) ทางที่รัดกุมที่สุดในทางปฏิบัติคือให้ผู้ถือหุ้นเดิม ทุกคน แสดงเจตนาไม่รับซื้อหุ้นเป็นหนังสือ เพราะตัวบทไม่ได้ให้อำนาจขายแก่บุคคลภายนอกไว้โดยตรง หากผู้ถือหุ้นรายใดมิได้รับหนังสือบอกกล่าวเสนอหุ้นตามส่วนเลย การจัดสรรหุ้นใหม่แก่บุคคลภายนอกโดยข้ามผู้ถือหุ้นรายนั้นย่อมขัดต่อมาตรา 1222

LAS Practice Note: แบบฟอร์มเอกสารสำคัญ

แบบฟอร์มหนังสือเสนอขายหุ้นเพิ่มทุน Rights Offering Notice

หนังสือแจ้งสิทธิการจองซื้อหุ้นเพิ่มทุนตามสัดส่วน

ทำที่ บริษัท ........................ จำกัด

วันที่ ........ เดือน .................... พ.ศ. ........

เรื่อง ขอเสนอขายหุ้นเพิ่มทุนตามส่วนจำนวนหุ้นที่ถืออยู่ (Pre-emptive Rights)

เรียน ........................ (ผู้ถือหุ้น)

อ้างถึง มติที่ประชุมวิสามัญผู้ถือหุ้น ครั้งที่ ........ เมื่อวันที่ ........................

ตามที่ที่ประชุมวิสามัญผู้ถือหุ้นได้มีมติพิเศษให้เพิ่มทุนจดทะเบียนของบริษัทอีกจำนวน ................ บาท โดยออกหุ้นสามัญใหม่จำนวน ................ หุ้น มูลค่าที่ตราไว้หุ้นละ ........ บาท นั้น บริษัทขอแจ้งให้ท่านทราบว่า ท่านมีสิทธิตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1222 ในการจองซื้อหุ้นเพิ่มทุนตามส่วนจำนวนหุ้นที่ท่านถืออยู่ ในอัตราส่วน ........ หุ้นเดิมต่อ ........ หุ้นใหม่ รวมเป็นจำนวนหุ้นเพิ่มทุนที่ท่านมีสิทธิจองซื้อทั้งสิ้น ................ หุ้น ในราคาหุ้นละ ........ บาท

โปรดแจ้งคำสนองและชำระเงินค่าหุ้นภายในวันที่ ........................ หากพ้นวันดังกล่าวไปโดยท่านมิได้มีคำสนองมา บริษัทจะถือว่าท่านไม่รับซื้อหุ้นเพิ่มทุนตามจำนวนที่เสนอนี้ (มาตรา 1222 วรรคหนึ่ง)

ลงชื่อ ................ กรรมการ (ลงวันเดือนปีกำกับ)

แบบฟอร์มหนังสือแสดงความจำนงจองซื้อหุ้นเกินสิทธิ Oversubscription Form

หนังสือแสดงความจำนงจองซื้อหุ้นเพิ่มทุนเกินสิทธิ

ทำที่ ........................

วันที่ ........ เดือน .................... พ.ศ. ........

เรียน คณะกรรมการ บริษัท ........................ จำกัด

ข้าพเจ้า ........................ ขอแสดงความจำนงเพื่อประกอบการพิจารณาของกรรมการตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1222 วรรคสอง ดังนี้

1. ขอจองซื้อหุ้นเพิ่มทุนตามส่วนจำนวน ........ หุ้น เป็นเงิน ................ บาท
2. ในกรณีที่มีหุ้นเพิ่มทุนเหลือเพราะผู้ถือหุ้นรายอื่นไม่รับซื้อ ข้าพเจ้าขอ ซื้อหุ้นส่วนที่เหลือ เพิ่มเติมอีกจำนวน ........ หุ้น รวมเป็นเงิน ................ บาท ทั้งนี้ สุดแต่กรรมการจะพิจารณาขายให้

ข้าพเจ้าได้แนบหลักฐานการชำระเงินค่าจองซื้อหุ้นรวมทั้งสิ้นเป็นจำนวนเงิน ................ บาท มาพร้อมกับหนังสือฉบับนี้แล้ว

แบบฟอร์มหนังสือสละสิทธิการจองซื้อหุ้น Waiver of Pre-emptive Rights

หนังสือแสดงเจตนาสละสิทธิการจองซื้อหุ้นเพิ่มทุน

ทำที่ ........................

วันที่ ........ เดือน .................... พ.ศ. ........

ข้าพเจ้า ........................ ถือหุ้นในบริษัท ........................ จำกัด จำนวน ........ หุ้น ขอทำหนังสือฉบับนี้เพื่อแสดงเจตนาสละสิทธิในการจองซื้อหุ้นเพิ่มทุนที่ออกใหม่ตามมติที่ประชุมวิสามัญผู้ถือหุ้น ครั้งที่ ........ เมื่อวันที่ ........................ ทั้งจำนวน (หรือจำนวน ........ หุ้น) ข้าพเจ้ายินยอมให้คณะกรรมการบริษัทดำเนินการจัดสรรหุ้นเพิ่มทุนในส่วนที่ข้าพเจ้าได้สละสิทธินี้ให้แก่ผู้ถือหุ้นรายอื่นหรือบุคคลภายนอกตามที่คณะกรรมการเห็นสมควรต่อไป

ลงชื่อ ........................ (ผู้ถือหุ้น)

ข้อต่อสู้ของผู้ถือหุ้นใหญ่/กรรมการกับผู้ถือหุ้นส่วนน้อย Devil's Advocate

• มุมมองและข้อต่อสู้ฝ่ายผู้ถือหุ้นใหญ่/กรรมการ:

• ข้ออ้างเรื่องประโยชน์สูงสุดของบริษัท: บริษัทมีความจำเป็นเร่งด่วนในการใช้เงินทุนเพื่อชำระหนี้หรือขยายกิจการ การเสนอขายแก่ผู้ถือหุ้นเดิมอาจล่าช้าหรือไม่ได้รับเงินทุนครบตามจำนวน
• ข้ออ้างว่าผู้ถือหุ้นไม่รับซื้อ: บริษัทได้ส่งหนังสือบอกกล่าวแล้ว แต่ผู้ถือหุ้นส่วนน้อยมิได้มีคำสนองมาภายในวันที่กำหนด จึงถือว่าไม่รับซื้อตามมาตรา 1222 วรรคหนึ่ง อย่างไรก็ดี วรรคสองให้กรรมการขายหุ้นนั้นแก่ผู้ถือหุ้นคนอื่นหรือรับซื้อไว้เองเท่านั้น ข้ออ้างนี้จึงไม่ให้อำนาจขายหุ้นแก่บุคคลภายนอกโดยตรง ต้องตรวจข้อบังคับของบริษัทและมติของที่ประชุมใหญ่เป็นรายกรณี

• มุมมองและข้อต่อสู้ฝ่ายผู้ถือหุ้นส่วนน้อย:

• ข้ออ้างเรื่องระยะเวลาไม่สมเหตุสมผล: มาตรา 1222 วรรคหนึ่งมิได้กำหนดระยะเวลาขั้นต่ำ แต่หากบริษัทกำหนดวันสนองรับซื้อสั้นจนเห็นได้ว่ามุ่งกลั่นแกล้งให้ผู้ถือหุ้นส่วนน้อยหาเงินมาจองซื้อไม่ทัน ผู้ถือหุ้นอาจอ้างว่าเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริตตามมาตรา 5 ซึ่งต้องพิจารณาตามข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี
• ข้ออ้างเรื่องมติข้ามสิทธิ: การที่ที่ประชุมผู้ถือหุ้นมีมติจัดสรรหุ้นให้บุคคลภายนอกทันทีโดยไม่มีหนังสือบอกกล่าวเสนอหุ้นแก่ผู้ถือหุ้นเดิม เป็นมติที่ฝ่าฝืนมาตรา 1222 ซึ่งกรรมการหรือผู้ถือหุ้นร้องขอให้ศาลเพิกถอนได้ตามมาตรา 1195 แต่ต้องร้องขอภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันลงมติ

ตัวอย่างสถานการณ์จำลอง Worked Example

สถานการณ์

บริษัทจำกัดแห่งหนึ่งมีทุนจดทะเบียนเดิม 10,000,000 บาท (100,000 หุ้น มูลค่าหุ้นละ 100 บาท) และมีผู้ถือหุ้นสองคน

• A (ผู้ถือหุ้นใหญ่) ถือหุ้น 80,000 หุ้น (ร้อยละ 80)
• B (ผู้ก่อตั้งซึ่งถือหุ้นส่วนน้อย) ถือหุ้น 20,000 หุ้น (ร้อยละ 20)

ข้อสมมติของตัวอย่าง: ข้อบังคับของบริษัทกำหนดให้ผู้ถือหุ้นมีคะแนนเสียงหนึ่งเสียงต่อหนึ่งหุ้นในการลงมติทุกวิธี ข้อบังคับกำหนดเช่นนี้ได้ เพราะวิธีการประชุมใหญ่ที่บัญญัติไว้ในมาตราถัดจากมาตรา 1177 ซึ่งรวมถึงมาตรา 1182 และมาตรา 1190 ใช้บังคับเว้นแต่ข้อบังคับของบริษัทจะกำหนดไว้เป็นข้อความขัดกัน (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1177) หากข้อบังคับมิได้กำหนดไว้เช่นนี้ ข้อมติที่เสนอให้ลงคะแนนต้องตัดสินด้วยวิธีชูมือ เว้นแต่ผู้ถือหุ้นสองคนเป็นอย่างน้อยร้องขอให้ลงคะแนนลับ (มาตรา 1190) และในการลงคะแนนโดยวิธีชูมือ ผู้ถือหุ้นที่มาประชุมเองหรือมอบฉันทะให้ผู้อื่นมาประชุมแทนมีคนละหนึ่งเสียง ส่วนการนับเสียงหนึ่งต่อหุ้นหนึ่งใช้ในการลงคะแนนลับ (มาตรา 1182) ในบริษัทที่มีผู้ถือหุ้นเพียงสองคน การลงคะแนนลับจึงเกิดขึ้นได้ต่อเมื่อ B ซึ่งคัดค้านร่วมร้องขอด้วย และหากลงคะแนนด้วยวิธีชูมือ A จะได้เพียงหนึ่งเสียงจากสองเสียง ซึ่งไม่ถึงเกณฑ์มติพิเศษ ตัวอย่างนี้จึงอาศัยข้อบังคับดังกล่าว

บริษัทต้องการระดมทุน Series A จำนวน 40,000,000 บาท จากนักลงทุนภายนอก C จึงเรียกประชุมวิสามัญผู้ถือหุ้น A และ B เข้าประชุมทั้งสองคน ที่ประชุมจึงลงมติได้ เพราะมีผู้ถือหุ้นเข้าร่วมประชุมไม่น้อยกว่าสองคนและมีจำนวนหุ้นนับรวมกันได้ไม่น้อยกว่าหนึ่งในสี่แห่งทุนของบริษัท (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1178) B ออกเสียงคัดค้าน แต่มติพิเศษให้เพิ่มทุนอีก 400,000 หุ้น รวมเป็นเงิน 40,000,000 บาท ผ่าน เพราะตามข้อสมมติข้างต้น A มีคะแนนเสียง 80,000 เสียงจากทั้งหมด 100,000 เสียง หรือร้อยละ 80 ซึ่งไม่ต่ำกว่าสามในสี่ของจำนวนเสียงทั้งหมดของผู้ถือหุ้นที่มาประชุมและมีสิทธิออกเสียงลงคะแนน (มาตรา 1194) อย่างไรก็ดี มติเดียวกันระบุให้จัดสรรหุ้นเพิ่มทุนทั้งหมด 400,000 หุ้นแก่ C แต่เพียงผู้เดียว โดยไม่เสนอขายแก่ B ตามส่วนจำนวนหุ้นที่ B ถืออยู่

Walkthrough การดำเนินคดีและการแก้ไขทางกฎหมาย

1. การวิเคราะห์ความชอบด้วยกฎหมาย: ภายใต้ข้อสมมติเรื่องข้อบังคับข้างต้น มติพิเศษให้เพิ่มทุนชอบด้วยมาตรา 1220 และมาตรา 1194 แต่มติส่วนที่ให้จัดสรรหุ้นเพิ่มทุนทั้งหมดแก่ C โดยไม่เสนอขายแก่ B ตามส่วนจำนวนหุ้นที่ B ถืออยู่ขัดต่อมาตรา 1222 วรรคหนึ่ง
2. การร้องขอต่อศาล: B ซึ่งเป็นผู้ถือหุ้นร้องขอให้ศาลเพิกถอนมติของที่ประชุมใหญ่ส่วนที่เกี่ยวกับการจัดสรรหุ้นแก่บุคคลภายนอกได้ตามมาตรา 1195 แต่ต้องร้องขอภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันลงมติ ส่วนผลต่อการจดทะเบียนเพิ่มทุนและหุ้นที่ออกไปแล้วต้องพิจารณาเป็นรายกรณี [ต้องยืนยันมาตรา]
3. ผลของคำพิพากษา (ข้อสมมติเพื่อการเรียนการสอน): หากศาลเพิกถอนมติส่วนการจัดสรรหุ้น บริษัทต้องเสนอหุ้นใหม่แก่ B ตามส่วนก่อน คือร้อยละ 20 ของ 400,000 หุ้น เท่ากับ 80,000 หุ้น เมื่อพ้นวันที่กำหนดโดย B มิได้มีคำสนองมา หรือ B บอกมาว่าไม่รับซื้อ กรรมการจะนำหุ้นส่วนนั้นขายให้แก่ผู้ถือหุ้นคนอื่นหรือรับซื้อไว้เองได้ตามมาตรา 1222 วรรคสอง ส่วนการขายหุ้นส่วนนั้นแก่ C ควรได้รับการแสดงเจตนาไม่รับซื้อเป็นหนังสือจาก B และต้องตรวจข้อบังคับของบริษัทและมติของที่ประชุมใหญ่เป็นรายกรณี

Checklist 10 จุดตรวจกระบวนการจัดสรรหุ้นเพิ่มทุนตาม ป.พ.พ. มาตรา 1222

• มีการจัดประชุมผู้ถือหุ้นและลงมติพิเศษเพิ่มทุนด้วยคะแนนเสียงข้างมากไม่ต่ำกว่าสามในสี่ของจำนวนเสียงทั้งหมดของผู้ถือหุ้นที่มาประชุมและมีสิทธิออกเสียงลงคะแนน (มาตรา 1220 และมาตรา 1194) โดยได้ตรวจวิธีนับคะแนนตามข้อบังคับแล้วหรือไม่ (หากข้อบังคับมิได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น การลงคะแนนโดยวิธีชูมือนับผู้ถือหุ้นที่มาประชุมคนละหนึ่งเสียง ตามมาตรา 1182 และมาตรา 1190)
• มีการจัดทำหนังสือเสนอขายหุ้นเพิ่มทุนตามสัดส่วน (Rights Offering Notice) ส่งถึงผู้ถือหุ้นเดิมทุกคนตามสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นหรือไม่?
• สัดส่วนการเสนอขายหุ้นคำนวณถูกต้องตามสัดส่วนการถือหุ้นเดิมของผู้ถือหุ้นแต่ละรายหรือไม่?
• หนังสือบอกกล่าวกำหนดวันสนองรับซื้อไว้ชัดเจน และให้เวลาเพียงพอแก่การตัดสินใจและการหาเงินค่าหุ้นหรือไม่ (มาตรา 1222 วรรคหนึ่งมิได้กำหนดระยะเวลาขั้นต่ำ แต่ระยะเวลาที่สั้นจนเป็นการกลั่นแกล้งอาจถูกโต้แย้งตามมาตรา 5)
• มีระบบเปิดรับแจ้งความประสงค์จองซื้อหุ้นเกินสิทธิ (Oversubscription) สำหรับผู้ถือหุ้นเดิมหรือไม่?
• ในกรณีที่จะนำนักลงทุนภายนอกเข้ามาแบบ Private Placement (PP) ได้รับหนังสือแสดงเจตนาไม่รับซื้อหุ้น (Waiver Notice) จากผู้ถือหุ้นเดิมทุกคนแล้วหรือไม่ (ข้อแนะนำเชิงปฏิบัติที่รัดกุมที่สุด)
• ในทางปฏิบัติ ราคาและเงื่อนไขที่เสนอแก่ผู้ซื้อหุ้นส่วนที่เหลือไม่ดีกว่าที่เสนอแก่ผู้ถือหุ้นเดิมหรือไม่ (ข้อแนะนำเชิงปฏิบัติ มิใช่ข้อกำหนดของมาตรา 1222)
• มีการบันทึกรายงานการประชุมคณะกรรมการเกี่ยวกับการขายหุ้นส่วนที่เหลือแก่ผู้ถือหุ้นคนอื่นหรือการรับซื้อไว้เองตามมาตรา 1222 วรรคสองไว้ชัดเจนหรือไม่
• ผู้ถือหุ้นที่จองซื้อได้ชำระเงินค่าหุ้นเข้าบัญชีบริษัทเรียบร้อยแล้วหรือไม่?
• มีการยื่นจดทะเบียนมติพิเศษที่อนุญาตให้เพิ่มทุนภายในสิบสี่วันนับแต่วันที่ลงมติ (มาตรา 1228) หรือไม่ ส่วนการจดทะเบียนทุนที่ชำระแล้วภายหลังการจัดสรรหุ้นต้องตรวจกำหนดเวลาตามกฎหมายที่ใช้บังคับ [ต้องยืนยันมาตรา]

คำถามที่พบบ่อย Frequently Asked Questions